Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
10 ғасырдағы норвег әйелі, зерттеуші және Винланд колонисі
10th century Norsewoman, explorer and Vinland colonist
Фрейдис Эйриксдоттир (965 жылы туған) – Эрик Қызылдың қызы (атасының атымен аталады) деп есептелетін исландиялық әйел. Ол Солтүстік Американы зерттеуде және Винландтың алғашқы колонисі ретінде маңызды рөл атқарды, ал оның інісі Лейф Эйриксон бұл аймақтың ерте тарихында еуропалықтармен алғашқы байланысты жасаған адам ретінде танылады. Фрейдис туралы айтатын ортағасырлық және негізгі дереккөздер – «Гренланд сағасы» және «Эрик Қызыл сағасы» екі сағасы. Екі саға да Фрейдисті күшті әйел ретінде бейнелейді, бірақ оқиғалар бойынша айырмашылықтар бар.
Freydís Eiríksdóttir (born 965) was an Icelandic woman said to be the daughter of Erik the Red (as in her patronym), who figured prominently in the Norse exploration of North America as an early colonist of Vinland, while her brother, Leif Erikson, is credited in early histories of the region with the first European contact. The medieval and primary sources that mention Freydís are the two Vinland sagas: the Saga of the Greenlanders and the Saga of Erik the Red. The two sagas offer differing accounts, though Freydís is portrayed in both as a strong woman.
Гренландиялықтардың сағасы
Гренландиялықтар туралы саға – Винландтағы викингтерге оқиғалардың қарапайым нұсқасы. Фрейдис Винландтағы тәжірибесі осы сағаның 8-тарауында баяндалады, онда ол Лейф Эриксонның толыққанды қарындасы ретінде сипатталады. Бұл Фрейдис туралы ең белгілі мәлімет. Лейф Эриксон, Торвальдр Эйриксон және Торфинн Карлсефни басқарған Винландқа жасалған экспедициялардың сәттілігінен кейін Фрейдис саяхатпен байланысты бедел мен байлыққа ие болғысы келді. Ол екі исландтық, Хельги мен Финнбогимен келісім жасады: олар бірге Винландқа барып, барлық табысты тең бөліседі. Фрейдис ағасы Лейф Эриксоннан Винландта салған үйлері мен мал төбелерін пайдалануға рұқсат сұрады. Ол үйлерді барлығына пайдалануға келісті. Хельги мен Финнбоги Фрейдиспен бірдей санда адамдар мен жабдықтар әкелуге келісті, бірақ Фрейдис кемесіне көбірек адамдарды тығып әкелді. Хельги мен Финнбоги ертерек келгендіктен үйлерге сиынды; Фрейдис келген кезде бауырластарға көшіп кетуді бұйырды, себебі үйлер оның ағасының және оған арналған еді. Бұл Фрейдис пен бауырластар арасындағы көптеген келіспеушіліктердің біріншісі болды. Винландта екі топ арасында шиеленіс туды. Хельги мен Финнбоги Фрейдис пен оның серіктерінен бөлек қоныс тепті. Соңында Фрейдис бауырластардың үйіне барып, жағдайларын сұрады. «Жақсымыз», – деп жауап берді бауырластар, – «бірақ арамыздағы осы жаман сезім бізге ұнамайды». Екі тарап та бітімге келді. Күйеуіне қайтқанда Фрейдис Хельги мен Финнбоги өзін ұрып-соққанын айтып, оны қорқақ деп атап, кек алуын талап етті, әйтпесе одан ажырасатынын мәлімдеді. Ол өзінің адамдарын жинап, Хельги мен Финнбогиді және олардың лагеріндегі адамдарды ұйықтағанда өлтірді. Олар лагердегі бес әйелді өлтіруден бас тартқанда, Фрейдис өзі балта алып оларды қырды. Фрейдис өзінің сатқындығын жасыру үшін кісі өлтіру туралы айтқандарды өліммен қорқытты. Бір жылдан кейін Гренландияға оралып, ағасы Лейф Эйриксонға Хельги мен Финнбоги Винландта қалуға шешім қабылдағанын айтты. Бірақ ақырында кісі өлтіру туралы хабар Лейфке жетті. Ол Фрейдис экспедициясынан үш адамды азаптап, оқиғаның барлығын мойындатты. Ол «Фрейдис, менің қарындасым, оның лайықты болған жазасын» орындауға ықыласын білдірмеді. Дегенмен, ол Фрейдистің ұрпақтарының өсіп-өнуі қиын болатынын болжады. Саға соңында оның ұрпақтары туралы барлық адам жаман ойда болды.
The Saga of the Greenlanders is a crude version of the accounts that happened to the Norse in Vinland. Freydís' experiences in Vinland are relayed in Chapter 8 of this saga, which describes her as Leif Erikson's full sister. This is the most famous account we have of Freydís. After the success of expeditions to Vinland led by Leif Erikson, Þorvaldr Eiríksson, and Þorfinnr Karlsefni, Freydís wanted the prestige and wealth associated with a Vinland journey. She made a deal with two Icelandic men, Helgi and Finnbogi, that they should go together to Vinland and share all profits half and half. Freydís asked her brother Leif Erikson for permission to use the homes and stables that he had built in Vinland. He agreed that they all could use the houses. Helgi and Finnbogi agreed that they would bring the same number of men and supplies as Freydis, but Freydís smuggled more men into her ship. Helgi and Finnbogi, arriving early, took refuge in the houses; when Freydís arrived, she ordered the brothers to move, as the houses were her brother's and meant for her. This was the first of many disagreements between Freydís and the brothers. In Vinland, there was tension between the two groups. Helgi and Finnbogi set up a settlement separate from Freydis and her crew. Freydis eventually went to the brothers' hut and asked how they were faring. "Well," responded the brothers; "but we do not like this ill feeling that has sprung up between us." The two sides made peace. When she returned to her husband, Freydís claimed that Helgi and Finnbogi had beaten her, and, calling him a coward, demanded that he exact revenge on her behalf, or else she would divorce him. He gathered his men and killed Helgi and Finnbogi as well as the men in their camp when they were sleeping. When they refused to kill the five women in the camp, Freydís herself picked up an axe and massacred them. Freydís, to conceal her treachery, threatened death to anyone who told of the killings. She went back to Greenland after a year's stay and told her brother Leif Eiriksson that Helgi and Finnbogi had decided to stay in Vinland. However, word of the killings eventually reached Leif. He had three men from Freydís's expedition tortured until they confessed the whole occurrence. Thinking ill of the deeds, Leif still did not want "to do that to Freydís, my sister, which she has deserved." However, he remarked that he foresaw Freydís' descendants having little prosperity. The saga concludes that everyone thought ill of her descendants afterwards.
Қызыл Эрик туралы аңыз
"Қызыл Эрик туралы аңыз" "Гренландиялықтар туралы аңыз"дан кейін жазылған. Бұл сагада Фрейдис Леф Эриксонның жарты қарындасы ретінде көзге түсетін, күшті әйел ретінде бейнеленген. Ол Þорфиннр Карлсефни бастаған Винландқа экспедицияға қатысты, бірақ сагада экспедицияға жергілікті тұрғындар (исланд тілінде Skrælingjar деп те аталады) шабуыл жасаған кезде бір рет ғана есімдері аталады. "Соғыс сүмбүрлері немесе катапульттармен" қаруланған жергілікті тұрғындар туралы Амалия Кароселланың "Мың жылдық қызы" (2017), Лоран Бинеттің "Цивилизациялар" (2019), Макс Давиннің "Мұзды орман рухтары" (2021), Тамара Горансонның "Фрейдис саяхаты" (2021) және тағы да көптеген туындыларда айтылған. Телевизияда Катия Винтер супергеройлық телесериалдың 3-ші маусымында (2016–17) "Соғыс құдайы Бибо" және "Жақсы, жаман және сүйкімді" атты эпизодтарда Фрейдисті сомдады. Фрида Густавссон 2022 жылы Netflix-тің "Викингтер: Вальхалла" сериалында Фрейдис рөлін ойнады. 2021 жылдың мамыр айында Тынық мұхитындағы Ниуэ аралы үшін екі унциялық күміс монета шығарылып, онда Фрейдис ұзақ кемеден жағаға шабуыл жасап жатқан күйі бейнеленген.
The Saga of Erik the Red was written after The Saga of the Greenlanders. This saga portrays Freydís as a notable and strong woman, the half sister to Leif Erikson. She joined an expedition to Vinland led by Þorfinnr Karlsefni, but is only mentioned once in the saga when the expedition was attacked by natives (also known as the Skrælingjar in Icelandic). The natives, equipped with "war slings, or catapults", Amalia Carosella's Daughter of a Thousand Years (2017), Laurent Binet's Civilizations (2019), Max Davine's Spirits of the Ice Forest (2021), Tamara Goranson's The Voyage of Freydis (2021), and numerous others. On television, Katia Winter portrayed Freydís in season 3 (2016–17) of the superhero TV series DC's Legends of Tomorrow episodes "Beebo the God of War" and "The Good, the Bad, and the Cuddly". Frida Gustavsson portrayed Freydís in the 2022 Netflix series Vikings: Valhalla. A limited mintage two ounce silver coin was issued for the South Pacific island country of Niue was announced in May 2021, depicting Freydis storming ashore from a longship.