Кіріспе

классикалық шифрлау әдісі

Нөлдік шифр, сондай-ақ жасыру шифрі деп аталады, – шифрлаудың ежелгі түрі, онда ашық мәтін шифрланбаған материалдың көп көлемімен араластырылады. Бүгінде ол шифрланған мәтінді жасыруға қолданылатын стеганографияның қарапайым түрі ретінде қарастырылады. Бұл классикалық криптографияда қолданылатын шифрлардың үш санаттарының бірі, алмастыру шифрлары және транспозиция шифрларымен қатар. Міне, бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде бір неміс жіберген нөлдік шифрмен жазылған хабарламаның мысалы:

ПРЕЗИДЕНТТІҢ ЭМБАРГОСЫН ЖҮРГІЗУ НЫСАНАЛЫ ХАБАРЛАМА ЖІБЕРУІ КЕРЕК. ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚҰҚЫҚҚА ӘСЕР ЕТЕТІН АУЫР ЖАҒДАЙ. КӨПТЕГЕН БЕЙТАРАП ЕЛДЕРДІҢ ҚИРАУЫ. "САРЫ ЖУРНАЛДАР" ҰЛТТЫҚ ҚОЗҒАЛЫСТЫ КҮШТЕНДІРЕДІ. Әр сөздің бірінші әрпін алып, "Першинг Нью-Йорк қаласынан 1 маусымда кемеге отырды" деген құпия хабарды ашамыз. Англия азамат соғысынан алынған күрделі мысал: Джон Треванянға Колчестердегі пуритандық қамалдан қашуға көмектескен:

"ҚҰРМЕТТІ СЭР ДЖОН,

ҮМІТ, АФЕТТЕГЕ ТҰСҚАНДАРҒА ЕҢ ЖАҚСЫ СЕБЕП, ҚАҚПАЙМЫН, ҚАЗІР СЕНЕ КӨМЕКТЕСЕ АЛМАЙМЫН. САҒАН АЙТАРЫМ – ЕГЕР МЕН СЕНЕ БЕРГЕН ҚАРЫЗЫМДЫ ҚАЙТАРУҒА БІР КҮНІ МҮМКІНШІЛІК ТАБСАМ, СҰРАМАЙ-АҚ ҚОЯ БЕР. МЕН КӨП НӘРСЕ ІСТЕЙ АЛМАЙМЫН, БІРАҚ ІСТЕЙ АЛАТЫНЫМДЫ, ӘЛБЕТТЕ, ІСТЕЙМІН. ЕГЕР ӨЛІМ КЕЛСЕ, ЕГЕР ҚАРАПАЙЫМ АДАМДАР ҚОРҚСА, СЕН ОНЫҢ ҚҰРМЕТТІ СЫЙЛЫҚ ЕКЕНІН ЕСЕПТЕЙСІҢ, СӨЙТІП ЛОЯЛДЫҒЫҢҒА БЕРІЛГЕН СЫЙЛЫҚҚА ИЕ БОЛАСЫҢ. ОСЫ АШЫҒЫНАН ҚҰТЫЛУҒА ДҰҒА ЕТ. АЗАП ШЕГУДЕН РЕНЖІМЕЙСІҢ ДЕП ҚОРҚАМЫН. ЕГЕР МЫЙЫҢСҰНҒЫШ БОЛСАҢ ҒАНА, СОНЫ ЕСІҢНЕН ШЫҒАРА АЛАСЫҢ. ЕГЕР ҚОЛЫҢНАН КЕЛСЕ, ӨЗІҢ ІСТЕГЕНДЕРІҢНІҢ БӘРІН ӨЗІҢ ҮШІН ІСТЕЙМІН. ГЕНЕРАЛ СӘРСЕҢБІ КҮНІ ҚАЙТА ОРАЛАДЫ. ҚЫЗМЕТШІҢДЕРІҢЕ БҰЙРЫҚ БЕРУГЕ ДАЙЫНМЫН. Әр тыныс белгісінен кейінгі үшінші әріп "Капелдің шығыс жағындағы панель сығады" дегенді көрсетеді. Ұқсас тәсіл – бүкіл сөздерді жасыру, мысалы, түрмеде отырған тұтқын жазған, бірақ ФБР шешкен осы сырттай бейкүнә хабарламада:

Әр бесінші сөзді ғана алып, біреуге "шабуыл жасауды" ұсынатын жасырылған мәтінді қайта құруға болады. Тарихи тұрғыдан алғанда, жасыру шифрларын пайдаланушылар жасырудан бұрын деректерді алмастыру және транспозиция шифрларын жиі қолданған. Мысалы, кардинал Ришелье құпия хабарларды жазу үшін торды қолданған, содан кейін бос орындар үздіксіз мәтін әсерін жасау үшін бөгде заттармен толтырылған. Немістер бұл әдісті бірінші және екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде көзге көрінбейтін сияны қолдану арқылы жетілдірді. 19 ғасырдағы Англияда газеттердегі кішкентай тесіктер арқылы хаттарды аз немесе тегін жіберу кең таралған. Егер нүктелер бір-бірінен алыс орналасса, бұл шифр тиімді қолданылуы мүмкін. Нүктелер кішкентай болуы керек, ал нөлдік мәтін жіберушілер мен олардың қарым-қатынасы тұрғысынан мағыналы болуы керек. Сондай-ақ, екеуі де қолданылатын бетті, тарауды, мақаланы немесе бөлімді келісуі керек, әдетте бірнешеуін. Бұл нұсқа қауіпсіздігі төмен.

Акростиктер

Акростикалық жұмбақ – нөлдік шифрдың кеңейтілген түрі, бірақ анакростика емес (атаулы жауаптың әріптерін көрсету үшін нөмірленген бос орындармен берілген әріптер жиынтығын пайдаланып, екінші бөлімін анықтауға қолданылады, ал нөмірленген бос орындар мен аралықтардың ұзақ тізбегі – жауаптарды орналастыруға арналған хабарламаны білдіреді). Жасырын немесе айтылмаған акростикалар – нөлдік шифрдың бір түрі. Бұл әдіс белгілі немесе маңызды тұлғаны жасырын түрде қорлау үшін қолданылуы мүмкін. Мысалы, Ролф Хамфриске "көбінесе белгілі бір тұлғаға бағытталған жасырын қорлау сөздері бар өлеңді" жазу және жариялауға тырысқандығы үшін Poetry Magazine журналына өмір бойы үлес қосуға тыйым салынды, атап айтқанда Николас Мюррей Батлерге.

Нөлдің анықтамасы

Қарапайым тілмен айтқанда, нөлдік шифр – бірнеше нөлдерді немесе алдау әріптерін қамтитын кез келген шифр. Жоғарыда көрсетілген әдістерден басқа, нөлдік шифр белгілі бір орындарда нөлдер қойылған қарапайым мәтіндік сөздерден немесе әр сөздің соңында нөл бар түрлі орындарға бөлінген қарапайым мәтіндік хабарламадан тұруы мүмкін. Дегенмен, тек бірнеше нөлдері бар хабарлама (мысалы, басында және соңында бір-бір нөлден) нөлдік шифр болып табылмайды. Нөлдік шифр техникалық тұрғыдан қарапайым мәтіннің ішінде жасырылған әріптер немесе сөздер үшін ғана қолданылады, бірақ кейде бүкіл жасыру шифрлары санаты үшін де қолданылуы мүмкін. Нөлдік шифрлар – классикалық криптографиядағы үш негізгі шифр түрінің бірі (қалғандары – ауыстыру және орналастыру), бірақ олар басқаларына қарағанда кем танымал. Олар көбінесе орналастыру шифрларының кіші түрі ретінде қарастырылады, бірақ бұл дұрыс емес, себебі орналастыру шифрлары шатастырылған хабарламалар болып табылады.