Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ацталан мемлекеттік саябағы – Висконсин штатының Джефферсон округіндегі Ацталан қаласында орналасқан мемлекеттік саябақ. 1952 жылы құрылған, ал 1964 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп танылды және 1966 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. Саябақ Кроуфиш өзенінің бойымен созылып жатыр. Ацталан – 10-13 ғасырларда гүлденген ежелгі Миссисипи мәдениетінің қонысы. Ондағы жергілікті тұрғындар діни және саяси мақсаттар үшін алып топырақ үйінділерін салған. Олар Миссисипи өзені аңғары мен оның салаларындағы маңызды елді мекендерді қамтитын кең таралған мәдениеттің бір бөлігі болды. Олардың сауда желісі Ұлы көлдерден Мексика шығанағына және бүгінгі АҚШ-тың оңтүстік-шығысына дейін жеткен.
Aztalan State Park is a Wisconsin state park in the Town of Aztalan, Jefferson County. Established in 1952, it was designated a National Historic Landmark in 1964 and added to the National Register of Historic Places in 1966. The park covers along the Crawfish River. Aztalan is the site of an ancient Mississippian culture settlement that flourished during the 10th to 13th centuries. The indigenous people constructed massive earthwork mounds for religious and political purposes. They were part of a widespread culture with important settlements throughout the Mississippi River valley and its tributaries. Their trading network extended from the Great Lakes to the Gulf Coast, and into the Southeast of the present day United States.
Тарихқа дейінгі кезең (9001300)
Ацталанға 900 жыл шамасында Орта Миссиссипп дәстүрі деп аталатын американдық мәдениет алғаш рет қоныстанды. Орта Миссиссипп қонысының негізгі орталығы – қазіргі Иллинойс штатындағы Кахокия қаласы, ол өркендеген шағында 20 000–30 000 адамға жетеді. Солтүстік Америкада еуропалықтар осы көрсеткішті 1800 жылдан кейін ғана басып өтті. Бұл қоныстар жер үйінділерін, қоршауларды және тұрғын үйлерді салумен, әсем Миссиссипп мәдениетінің керамикасымен және егіншілікпен ерекшеленеді. Сонымен қатар, онда Орман мәдениетінің де элементтері табылады. Ацталан тұрғындары өзендерді көлік құралы ретінде пайдалана отырып, басқа елді мекендермен қашықтықтан сауда байланыстарын орнатқан. Мысалы, қоныстан табылған заттардың ішінде Мичиганның Жоғарғы түбегінен алынған мыс, Мексика шығанағының жағалауынан әкелінген қабықшалар және Орта Батыстың басқа аймақтарынан алынған Милл-Крик тасы бар. 1200 және 1300 жылдар аралығында Ацталан қонысы тасталып кетті. Археологтар мен тарихшылар олардың қоршаған ортаның ресурстарын толық пайдаланып бітірген немесе басқа мәдениеттермен соғысқа түскен болуы мүмкін деп болжайды, бірақ нақты себебі белгісіз. 1300 жылдан кейін Кіші мұз дәуірі басталды, ол ауыл шаруашылығында қиындықтар тудырып, жергілікті билікке қосымша күш түсірген болуы мүмкін.
Aztalan was first settled around 900 CE by a Native American culture known as the Middle Mississippian tradition. The chief center of a Middle Mississippian settlement is at Cahokia, in present day Illinois, a city that at its peak had 20,000–30,000 people. This was not surpassed by Europeans in North America until after 1800. These settlements are characterized by the construction of earthwork mounds, stockades, and houses, by decorated Mississippian culture pottery, and agricultural practices. There are also elements of the Woodland culture found there. The residents of Aztalan had long distance trading relationships with other settlements, linked by their use of the rivers for transportation. For example, items found at the settlement include copper from Michigan's Upper Peninsula, shells from the coast of the Gulf of Mexico, and stone such as Mill Creek chert from other areas of the Midwest. Sometime between 1200 and 1300 CE, the Aztalan settlement was abandoned. Archeologists and historians surmise they may have outgrown environmental resources, or encountered more warfare from other cultures, but do not know for sure. The Little Ice Age occurred soon after 1300 and may have contributed to farming difficulties, putting too much stress on the local chiefdoms.
Ацталандағы өмір
Тұрғындардың көпшілігі өзен мен шығыс қосалқы қабырға арасында салынған дөңгелек немесе төртбұрышты үйлерде тұрды. Құрылыстардың орналасуы жоспарлы салынғандығын көрсетеді. Тұрғын үйлер орталық рәсімдік алаңның айналасында салынған, ол осыған ұқсас жерлерде табылғандай, ырым-жырымдар мен қоғамдық жиналыстар үшін пайдаланылған болуы мүмкін. Үйдің негіздері үшін бағаналар жеке тесіктерге немесе бағаналардан сәл тар қазылған траншеяға орналастырылды. Қабырғалар шөп пен балшықтың аралас қоспасы – ваттл мен дабпен жабылды. Шатырды ағаш қабығымен немесе сабанмен жапқан. Есік әдетте оңтүстікке қарап тұрды, қыста солтүстік желден қорғану үшін. Үйдің ішінде бір отбасы тамарық бұтақтарымен, бұғы терісімен және түлкі терісімен жабылған төсектерде ұйықтады. Кейде үйдің ортасында от жағылып, түтін шатырдағы тесіктен шығатын. Үйдің топырақ еденіне қазылған шұңқырларда жүгері, жаңғақ, тұқым сияқты азық-түліктер тоқыма қаптарға салып сақталды. Ет сияқты тез бұзылатын тағамдар пісіру алдында сыртқа шығарылған. Қалдықтар мен қоғамдық сақтау шұңқырлары үйдің сыртында орналасқан. Бұл жер әр түрлі азық-түлік пен басқа да ресурстармен қамтамасыз ету үшін жақсы таңдалған. Негізгі тағам – өсірілген жүгері, сондай-ақ жаңғақ, гиккори, жидек сияқты өсімдіктер де жиналған. Темекі тұқымы осы жерде табылғандықтан, бұл кезде темекі қасиетті рәсімдер үшін өсірілген. Ет көзінің бастысы – бұғы, әсіресе қыста. Адамдар сонымен қатар бобр, лось, түлкі, мускус егесі және еншік иттерді аулап жеген. Олар құстар мен тасбақаларға аңшылық жасап, балық аулап, осы жерге жақын орналасқан Кроуфиш өзенінен балық аулаған. Балық аулауды жеңілдету үшін, жергілікті тұрғындар маңызды жерлерге тас бөгеттер орнатып, оларды балық ұстағыштар деп атаған. Олар мысық, басс, сосаки, бизон балығы, шырша, барабан балығы және гар балығы аулаған. Жеп болған мидиялардың мыңдаған қабықтарын жинап, үйінділерге жинаған. Олардың қабаттары бірнеше метр қалыңдыққа жетеді. Жақын жердегі ағаштар үйдің қабырғалары мен қоршаулары, садақ және жебелер үшін ағаш, отын берген. Кішігірім ағаш бұтақтары мен шөптер төсек және шатыр үшін пайдаланылған. Мидия қабықтарынан әшекейлер, моншақтар, қасықтар және қазба құралдары жасалған. Өзен саз балшығынан қыш ыдыстар жасап, ыдыс-аяқ жасаған. Сәндік немесе салтанатты мақсаттарда қолданылатын сауда тауарлары сирек кездесетіндіктен, мәртебе белгісі болған. Ең үлкен үйінді үш кезеңмен салынған, басына баспалдақтармен көтеріліп, бүкіл жалпақ үстіңгі жағына құрылыс салынған. Үйіндінің сыртын балшықпен жапқан, көрінісін жақсарту үшін. Астық құрылыстың ішіндегі шұңқырларда сақталған. Ғалымдар жүгері неге сол жерде сақталғаны және құрылыстың жалпы мақсаты туралы бірнеше теория ұсынады. Бұл бүкіл ауылдың қоймасы болуы мүмкін, немесе ауылдың жоғары лауазымды шенеуліктерінің азық-түлік қоймасы болуы мүмкін; ол рәсімдер мен ырым-жырымдар үшін пайдаланылған болуы мүмкін; немесе ол ауыл шенеуліктерінің үйі болуы мүмкін. Бұл ең жоғарғы құрылым ежелгі үйіндіге үлкен саты салынған сайын қайта салынған. Салтанатты жерлеу үшін пайдаланылған солтүстік-батыс үйіндісі де үш кезеңмен салынған. Оның ұзындығы бойынша бір-бірінен тең аралықта кем дегенде 33 шаршы бастион болған, олардың пішіні мен орналасуы кейбір еуропалық бекіністерге ұқсас, бұл қорғаныс жауынгерлеріне сол аймақты жебелермен қорғауға мүмкіндік берген. Сонымен қатар, екінші қабырғаларға да басқа бастиондар салынған. Кіреберісті қорғау үшін қақпа орнатудың орнына, құрылысшылар кіреберісті екі жағындағы қабырғалармен бітесіп, көзге көрінбейтін етіп жасаған. Асталанның тұрғындары тұрған кезде екі қатар сыртқы қоршаулар салынған. Алғашқысының бағаналары шіріп, екіншісі өртеніп, қайтадан салынбаған. Қоршаудың мақсаты басып кірушілерді тоқтату ма, әлде тұрғындар оны басқа мақсатта салған ма – әлі белгісіз.
Most of the residents lived in circular or rectangular houses which they built between the river and the eastern secondary wall. The placement of the structures suggests that the layout was planned. The dwellings were built around a central ceremonial plaza likely used for rituals and public gatherings, as has been found at similar locations. Posts for the house frames were placed either in individual holes, or in a trench dug slightly narrower than the posts. The walls were completed with wattle and daub, a plaster mixture of grass and clay. The roof was covered with bark or thatch. The doorway usually faced south to keep out the winter's north winds. Inside, a single family slept on pole frame beds, covered with tamarack boughs, deer skins, and furs. Sometimes a fire was kept in the middle of the house and a hole in the roof let out the smoke. Storage pits dug in the earthen floor of the house held foods such as corn, nuts, and seeds in woven bags. Perishable foods such as meat were most likely stored outside prior to cooking. Refuse pits for garbage and community storage pits were located outside. The site was well chosen to provide a variety of food sources, and other resources. The staple of the diet was cultivated corn (maize), and other plants were also gathered as food, such as acorns, hickory nuts, and berries. Tobacco was grown at this time for sacred rituals, as tobacco seeds have been found at this site. The main source of meat was deer, especially in the winter. The people also caught and ate beaver, elk, fox, muskrats, and raccoons. They hunted birds and turtles, collected mussels, and caught fish in the Crawfish River directly next to the site. To help with fishing, the people set up rock barriers called fish weirs at key points, one of which is visible when the river is low. They caught catfish, bass, suckers, buffalo fish, pike, drum fish, and gar. They disposed of the thousands of shells from consumed mussels in middens. These have layers of shells several feet thick. Trees nearby provided wood for posts for house walls and stockades, bows and arrow shafts, and firewood. Smaller tree branches and grass were used for bedding and roofs. Shells were used to make jewelry, beads, spoons, and digging tools. The people dug river clay to use in fashioning fired pottery. Traded items, used for ornamental or ceremonial purposes, were an attribute of status because of their rarity. The largest mound was built in three stages, with a set of steps leading to the top, where a structure was built over the entire flat top. The mound was covered with a clay cap, probably to enhance its appearance. Corn was stored in pits inside the structure. Scholars have several theories about why the corn was kept there, and the overall purpose of the structure. It may have been the storage facility for the entire village, or storage for food just for the top village officials; it may have been used for ceremonies and rituals; or it could have been a house for the village officials. This topmost structure was rebuilt each time a larger stage of the mound was built on top of the old. The northwestern mound, used for formal burial, was also built in three stages. It had at least 33 square bastions at regular intervals along its length, similar in form and placement to some European fortifications, to allow defensive warriors to cover that area by shooting arrows. In addition, others were built along the secondary walls. Rather than having a gate to protect the entrance, the builders constructed the entrance so that it was camouflaged from direct view and blended in with the wall on either side. During the time Aztalan was inhabited, two sets of outer stockades were built. The posts of the first one eventually rotted, and the second one burned and was never rebuilt. It is not clear whether the purpose of the stockade was to keep out invaders, or if the occupants built it for another reason.
Мемлекеттік парктің құрылуы мен қайта құрылуы (1919 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
1919 жылы доктор С. А. Барретт басшылығымен Ацталан қаласында археологиялық қазба жұмыстары басталды. 1920 жылы Висконсин штатының тарихи қоғамының Ескерткіштер комитеті, Публиус В. Лоусон басшылығымен, Ацталанның қалған бөлігін сақтау үшін жаңа күш-жігерді бастады, бұл жұмысты Біздің туған жеріміздің достары және Висконсин археологиялық қоғамы қолдады. Олар 1921 жылы алғашқы жерді сатып алды – қоршаудың батысындағы үш акр (12 000 м²) жерді, онда сегіз конус тәрізді оба орналасқан, және оны Висконсин археологиялық қоғамына табыс етті. Мұраны сақтау жұмыстары жалғасты. 1936 жылы штаттың археологиялық және тарихи қоғамдары қоршауды қайта жаңарту үшін федералды үкіметтен қаржы сұрады, бірақ сәттілікке жете алмады. Алайда, Ұлы депрессия кезінде АҚШ ел бойынша көптеген ежелгі орындарда археологиялық жұмыстарды және сақтау шараларын қаржыландырды. 1941 жылы жаңадан құрылған Лейк Миллс Ацталан тарихи қоғамы қоршау аймағын сақтау үшін белсенді науқан ұйымдастырды. 1945 жылы Висконсин штатының Ассамблеясы Ацталан қаласында мемлекеттік саябақ құру мүмкіндігін зерттеуді штаттық жоспарлау кеңесіне тапсырған заң қабылдады. 1947 жылы Висконсин штатының заң шығарушы органы Мемлекеттік табиғатты қорғау комиссиясынан Ацталанды сатып алуды сұраған қаулы қабылдады. Осы мақсатта 1948 жылы 120 акр (490 000 м²) жер сатып алынды, ал Висконсин археологиялық қоғамы мен Лейк Миллс Ацталан тарихи қоғамы өздерінің мүлкін сыйға берді. 1952 жылы Ацталан мемлекеттік паркі ретінде ашылды. Ацталан 1964 жылы ұлттық тарихи ескерткіш ретінде тіркелді және 1966 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. 1968 жылы штат қоршау қабырғасының бір бөлігін қайта жаңартып, бастапқы тесіктерге жаңа тіреулер орнатты. Оның бір бөлігі қамыспен және саздан жасалған қаптамамен жабылды, бірақ ол кейіннен тозып немесе алынып тасталды.
In 1919, archeological excavations began at Aztalan under the direction of Dr. S. A. Barrett. In 1920, the Landmarks Committee of the State Historical Society of Wisconsin, under Publius V. Lawson, started a new effort to save what remained of Aztalan, supported by the Friends of Our Native Landscape and the Wisconsin Archeological Society. They made their first purchase of some of the land in 1921, three acres (12,000 m2) west of the stockade and containing eight conical mounds, and presented it to the Wisconsin Archeological Society. Work for preservation continued. In 1936, the state's archeological and historical societies petitioned the federal government for funds to reconstruct the stockade, without success, although during the Great Depression the US funded archeological work and preservation at numerous ancient sites around the country. In 1941, the newly founded Lake Mills Aztalan Historical Society began an energetic campaign to preserve the stockade area. In 1945, the Wisconsin State Assembly passed a bill directing the State Planning Board to study the possibility of establishing a state park at Aztalan. In 1947, the Wisconsin State Legislature passed a resolution requesting the State Conservation Commission to purchase Aztalan. 120 acres (490,000 m2) were purchased to this end in 1948, and the Wisconsin Archeological Society and the Lake Mills Aztalan Historical Society donated their holdings. Aztalan opened to the public in 1952 as Aztalan State Park. Aztalan was designated a registered National Historic Landmark in 1964 and added to the National Register of Historic Places in 1966. In 1968, the state reconstructed portions of the stockade wall by placing new posts in the original holes. A section of this was also covered with the wattle and daub, but this has since worn away or been removed.