Кіріспе

Ресейлік жазушы

Өмір және жұмыс

Шолохов Ресей империясында, "козактар жерінде" – Кружилин ауылында, Вёшенская станицасының бір бөлігі, бұрынғы Дон казак әскері әкімшілік аймағында дүниеге келген. Оның әкесі, орыс Александр Михайлович Шолохов (1865–1925), шағын шаруалар тобының мүшесі, әр кезде фермер, мал саудагері және диірменші болған. Шолоховтың анасы, Анастасия Даниловна Черникова (1871–1942), казак әйелінің жесірі, украин шаруаларынан шыққан (оның әкесі Чернигов облысында шаруа болған). Өмірінде ұлымен хат алмасуға ниеттенген кезде ғана оқу-жазуға үйренген. Оның отбасы Дон казактары емес, "иногородные" ("сырттан келгендер") – Дон казактары өз жерлеріне, Дон жағасына қоныстанған сыртқы адамдарды атайтын біршама жеңілтектеу термин. "Иногородные"-лер Дон казактарына қарағанда әлдеқайда кедей болып, әскер үкіметіндегі лауазымды тұлғаларды сайлауға қатыса алмайтын. (Дон казактары өздерінің басшыларын сайлауға құқылы болған, бірақ әскерге жетекшілік ететін атаманды әрқашан Император тағайындаған). Шолохов 1918 жылға дейін Каргинская, Мәскеу, Богучар және Вешенскаядағы мектептерде оқыды, содан кейін 13 жасында Ресей азамат соғысында большевиктер тарапына қосылды. Ол келесі бірнеше жылды соғысқан күйде өткізді. Ресей азамат соғысы кезінде "иногородные"-лер көбінесе қызылдарды, ал Дон казактары ақтарды қолдаған. Шолохов 17 жасында жазумен айналыса бастады. Өзінің алғашқы әдеби туындысын – "Белгі" атты әңгімесін 19 жасында аяқтады. 1922 жылы Шолохов журналист болу үшін Мәскеуге көшті, бірақ өзін ақылы жұмыспен қамтамасыз етуге мәжбүр болды. 1922-1924 жылдары ол жүк көтеруші, тас қалаушы және бухгалтер болып жұмыс істеді, сонымен қатар жазушылардың "семинарларына" қатысып тұрды. Оның алғашқы жарияланған туындысы – 19 қазан 1923 жылы жарық көрген "Сынақ" атты сатиралық мақаласы болды. 1924 жылы Шолохов Вешенскаяға оралып, өзін толығымен жазуға берді. "Адам тағдыры" (1957) әңгімесі бойынша танымал орыс фильмі түсірілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Шолохов кеңестік соғыс күштері туралы түрлі журналдарға мақалалар жазды. Ол сондай-ақ Дон бойындағы Вермахт әскерлерінің салған зиянын жариялады. 1942 жылы Вешенская бомбаға түскен кезде оның анасы қаза тапты. Шолоховтың аяқталмаған "Олар өз Отаны үшін шайқасты" романы Екінші дүниежүзілік соғыс туралы (Кеңес Одағында және қазіргі Ресейде Ұлы Отан соғысы деп аталады). Шолоховтың жинақталған шығармалары 1956–1960 жылдары сегіз томдық жинақ болып басылды, ал 1965 жылы ол әдебиет саласындағы Нобель сыйлығына ие болды.

Мәтіндердің авторлығы

Шолоховтың плагиат екендігі туралы алғашқы қауесеттер 1928 жылы «Донның тыныштығы» атты шығармасының алғашқы екі томының сәттілігінен кейін пайда болды: автор қолжазбаны қаза тапқан Ақ Армия офицерінен ұрлаған деген болжам тарады. Шолохов «Правда» газетінен өзінің авторлығын дәлелдеуді сұрап, «Донның тыныштығы» атты алғашқы үш томның қолжазбаларын және төртінші томның жоспарын жіберді. 1929 жылы арнайы комиссия құрылып, Шолоховтың авторлығын қабылдады. Төрт сарапшы қол қойған қорытындыда комиссия бір жағынан плагиаттың дәлелі жоқ екенін, екінші жағынан қолжазба стилі Шолоховтың бұрынғы кітабы «Доннан әңгімелер» стиліне жақын екенін мәлімдеді. Бұл айыптаулар 1960 жылдары Александр Солженицынмен қайта жаңғырды, мүмкін, Шолоховтың Солженицыннің «Иван Денисовичтің өміріндегі бір күн» повесіне жасаған қатал сынды қайтару үшін. «Түпнұсқа» автор ретінде бірнеше басқа жазушылар ұсынылды, бірақ 1920 жылы қайтыс болған казак және антибольшевик Федор Крюков жетекші үміткер ретінде көзге түсті. 1984 жылы норвегиялық славян тілі маманы және математик Гейр Кьетсаа үш әріптесімен бірге жазған монографиясында Михаил Шолоховтың «Донның тыныштығы» кітабының нағыз авторы екенін көрсетті. Талқылау жарияланған кітапқа қатысты болды, себебі Шолоховтың архиві Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бомбалау салдарынан жойылған және ешқандай қолжазба немесе дайындама белгілі емес еді. Кейіннен 3- және 4-томдардың 143 беті табылып, Шолоховқа қайтарылды; 1975 жылдан бері олар Санкт-Петербургтегі Пушкин үйінде сақтаулы. Феликс Кузнецовтың қағаздарда көрінетін шығармашылық процесті терең талдауы Шолоховтың авторлығын толыққанды растайды. 1931 жылдың қаңтар айында ол: «Сталин ағай, асыра айтпаймын, жағдай апатты!» деп ескертті. 1933 жылдың 4 сәуірінде ол ұзақ хат жіберді, онда көптеген басқа мәліметтермен қатар, өзінің ауданындағы тұтқындарды азаптады деп айыптаған екі ОГПУ офицерінің есімдерін атады. Сталин бұл мәселені тергеу үшін жоғары лауазымды шенеунік Матвей Шкирятовты жіберді. Екі офицер тұтқындалып, өлім жазасына кесілді; олардың үкімдері кейіннен күшін жойды, бірақ оларға Шолоховтың туған ауылында жұмыс істеуге тыйым салынды. Сталин сондай-ақ Вешенскаяға және көршілес ауданға қосымша азық-түлік жіберуді ұйымдастырды. Шолохов 1932 жылы КПСС-ға қосылды, ал 1937 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесіне сайланды. 1937 жылдың тамызында оның ең жақын досы, Вешенская партия комитетінің хатшысы П. К. Луговой тұтқындалды. Шолохов халықаралық жазушылар конференциясына қатысуға тиіс еді, бірақ Луговой ұсталғандықтан елден кетуден бас тартты. Сталин тергеу үшін тағы бір шенеунік Владимир Ставскийді жіберіп, Шолоховты Кремльде өзімен кездесуге шақырды. 1937 жылдың 4 қарашасында өткен кездесуден кейін Луговой және Шолоховтың араласуымен босатылған тағы екі тұтқын босатылды, бірақ Сталинге жазған хатында оларды заңсыз тұтқындаған адамдар жазаланбағанына шағымданады. 1938 жылы Мәскеуге сапарында Шолохов ішкі істер халық комиссары Николай Ежовтың әйелі Евгения Ежовамен кездесіп, қонақүйдің бөлмесіне кірді. Бөлме тыңдалғанын білмей, олар бірге болды. Ежов жазбаны естіп, Евгенияға шабуыл жасады. 1938 жылдың 23 қазанында Шолохов Кремльде Сталинмен кездесіп, Вешенскаяда өзін қадағалап отырғанына шағымданды, бірақ Ежовты түсіндіруге шақырғанда, ол себебін білмейтінін мәлімдеді. Олар 31 қазанда тағы да кездесті: бұл жолы Шолоховты тергеген офицер де шақырылды. Ол өзінің бұйрығы Мәскеуден келгенін айтты, бірақ Ежов бұйрық бергенін тағы да жоққа шығарды. Шолохов «Донның тыныштығы» атты төртінші және соңғы томды және оның жалғасын 1939 жылдың 21 желтоқсанында, КСРО Сталиннің 60 жылдығын тойлап жатқан күні аяқтағанын және Сталин сыйлаған шараптың бөтелкесін ашып тойлады. Содан кейін ол Сталинге осы ерекше күнді қалай атап өткенін айтып хат жазды. 1959 жылы ол Кеңес Одағының премьер-министрі Никита Хрущевпен бірге Еуропа және АҚШ-қа сапарға шықты. 1961 жылы КПСС Орталық Комитетінің мүшесі болды.

Соңғы жылдары

Шолохов 1969 жылдан кейін жазуды көбінесе тоқтатты және өмірінің соңғы жылдарын Вёшенская станицасында өткізді. Ол Ленин орденінен алған ақшасын жергілікті мектеп салуға жұмсады, ал Нобель сыйлығын отбасымен Еуропа және Жапонияға автомобильмен саяхат жасауға пайдаланды. 1972 жылы ол Александр Яковлевті, сол кезде Орталық Комитетінің үгіт бөлімінің басшысын, және оның "Тарихқа қарсылыққа қарсы" мақаласын, ол орыс ұлтшылдығына шабуыл жасаған еді, ашық сынады; бұл Политбюро отырысына және Яковлевтің лауазымынан алынуына (кейін ол Канадаға елші болып жіберілді) әкелді. Михаил Шолохов 1984 жылдың 21 ақпанында көмекей рагынан қайтыс болды. Ол әйелі Мария Петровна Шолоховамен бірге (Громославская, 1902-1992) Вёшенская станицасындағы үйінің жеріне жерленді.

Мұра

Оның есімімен негізгі белдеудегі астероид 2448 Шолохов аталды. Шолохов атындағы Мәскеу мемлекеттік гуманитарлық университеті оның есімін иеленеді. Оның Вёшенская станицасындағы үйі Ұлттық Шолохов музей-қорығына айналдырылды. Мәскеу және Дондағы Ростов қалаларында оған ескерткіштер орнатылған. Вёшенская станицасында және Дондағы Ростовта Григорий мен Аксиняның, Григорий мен Аксиня қайықтағы мүсіндері орналасқан. Мәскеу Ұлттық гвардиясының Президенттік кадеттер мектебі оның атымен аталады.