Кіріспе

Маргарет Атвудтың 2000 жылғы "Соқыр сасқан" романы – канадалық жазушы Маргарет Атвудтың романы. Ол алғаш рет 2000 жылы McClelland and Stewart баспасынан жарық көрді. Романның оқиғасы Онтарио штатының Порт Тикондерога деген ойдан шығарылған қалашығында және Торонтода өтеді. Бұл роман қазіргі заманнан баяндалып, ХХ ғасырдың, әсіресе 1930-1940 жылдардағы оқиғаларды қамтиды. Бұл тарихи ойын-шығарма, онда Канада тарихының маңызды оқиғалары, мысалы, Оттаваға аттанғандардың жорығы және 1934 жылы Мейпл Лиф Гарденс аренасында өткен коммунистік митингі, маңызды фон ретінде бейнеленген. Романның оқиғалары мен кейіпкерлері туралы алыстан баяндайтын газет мақалалары оқиғаға шынайылық қосады. Бұл туынды 2000 жылы Букер сыйлығымен, ал 2001 жылы Хаммет сыйлығымен марапатталды және көптеген басқа да номинацияларға ие болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Романның басты кейіпкері Айрис Чейз және оның әпкесі Лора Оңтүстік Онтариодағы шағын қалада жақсы жағдайда, бірақ анасыз өседі. Қартайған әйел ретінде Айрис балалық шағы, жастық шағы және орта жасындағы оқиғалар мен қарым-қатынастарды еске алады, соның ішінде Торонто бизнесмені Ричард Гриффенмен бақытсыз некесін. Кітапта роман ішінде роман бар, «Соқыр қастандықшы» – Лораға жатқызылған, бірақ Айрис баспасында жарық көрген кілт роман. Ол саяси радикал, пульп фантастикасының авторы Алекс Томас туралы, оның сестермен күмәнді қарым-қатынасы бар. Осы кіріктірілген әңгімеде үшінші әңгіме бар – Алекстің екінші романның кейіпкеріне, Лораның ойдан туған бейнесіне айтқан ғылыми фантастикалық әңгіме. Роман Иристің жастық шағы мен қарттығын біртіндеп ашады, содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі олардың өміріндегі шешуші оқиғаларға жетеді. Лаура мен Айрис Авилон деп аталатын үйде тұрады. Аналары жас кезінде қайтыс болады, қыздарға күтімді Ринниге тапсырады. Роман дами келе, роман ішіндегі романның нақты оқиғаларға негізделгені анық көрінеді, және романның нақты авторы мен басты кейіпкері Лора емес, Ирис екені ашылады. Роман ішіндегі романның Лаураның Алекспен болған романынан шабыттанғаны ұзақ уақыт бойы сеніліп келгенімен, «Соқыр қастандықшы» романы Ирис Алекспен болған заңсыз қатынасына негізделген екені анықталады. Айрис кейін жұмысты Лаураның атынан жариялайды, себебі Лаура Алекстің соғыста қаза болғанын білгеннен кейін өзін-өзі өлтіреді. Өзін-өзі өлтіргеннен кейін Айрис әпкесінің күнделігі арқылы Ричардтың некелерінің көп бөлігінде Лораны зорлағанын, оны Алексті билік органдарына тапсырумен қорқытып, оның құрметіне мойынсұнуға мәжбүрлегенін біледі. Айрис кішкентай қызы Эймиді алып, үйінен қашады, Ричардтың Лораны жүкті қылғанын және оған аборт жасауға мәжбүрлегенін жариялаумен қорқытады. Бұл әрекет Айристі оны қолдаған соңғы адамдардан алшақтатады және оның есейген Эймимен арасында ашу тудырады. Айрис Ричардты Лораның Алекс Томаспен қарым-қатынаста болғанына сендіреді, бұл оны өзін-өзі өлтіруге итермелейді. Роман Айрис қайтыс болғаннан кейін аяқталады, шындықты оның жалғыз тірі немересіне қалдырған жарияланбаған өмірбаянында табуға болады.

Негізгі кейіпкерлер

Айрис Чейз Гриффен: Әңгіменің баяндаушысы және басты кейіпкері. Лора Чейз: Иристің әпкесі, оның өзіне-өзі қол жұмсауы кітаптың бастауы болады және ол романның авторы ретінде көрсетіледі. Ричард Гриффен: Иристің саяси мақсаттары бар қатал, үлкен күйеуі. Виннифред Гриффен Прайор: Иристің әсем киінетін, манипуляцияға шебер және қоғамдағы жағдайын жақсартуға тырысатын қайын сіңлісі. Алекс Томас: Коммунистік көзқарастары бар жас автор, Авильонға осы әпкелердің көмегімен паналайды. Капитан Норвал Чейз: Ирис пен Лораның әкесі. Бірінші дүниежүзілік соғыста ауыр жарақаттанғаннан кейін, әйелінен айырылып, ішімдікке құмарланып, депрессияға түсіп, отбасының түйме бизнесін көңілі толмастан басқарады. Рин: Ирис пен Лораға анасы сияқты қамқорлық жасаған, Чейз отбасының адал үй шаруасы. Майра Стерджесс: Ринидің қызы (мүмкін, капитан Чейзден туған), ол Айриске қарттық шағында көмектеседі. Айми Аделиа Гриффен: Айристің қызы. Сабрина Гриффен: Иристің немере қызы.

Қабылдау

Қабылдау аралас болды. "Салон" журналының бір сыншысы кітапты "Атвудтың ерекше қарақылды юморімен және шеберлігімен жазылған айлалы әңгіме" деп сипаттады. Christian Science Monitor газетінің сыншысы "Атвудтың өткір зиялылығы мен темірдей реализмі" туралы айта келіп, кітаптың "1930 жылдардағы арзан роман мәдениетін көркем бейнелеуге және әйелдердің осал жағдайын көрсетуге тамаша еңбек еткенін" атап өтті. "Нью-Йорк Таймс" газетінің сыншысы Томас Маллон кітаптан әсер алмады, оны "тынышсыз ұзақ және жаман жазылған" деп бағалады. Адам Марс Джонс "The Guardian" газетінде бұл кітапқа теріс пікір білдірмесе де, оны саяси элементтері қосылған "романтикалық хикая" деп сипаттады. Роман 2000 жылы Букер сыйлығына, ал 2001 жылы Хаммет сыйлығына ие болды. Сондай-ақ, 2000 жылы генерал-губернатор сыйлығына, Orange Prize for Fiction сыйлығына және 2002 жылы Халықаралық Дублин әдеби сыйлығына үміткер болды. "Time" журналы оны 2000 жылғы ең жақсы роман деп жариялады және 1923 жылдан бергі ағылшын тіліндегі 100 ең ұлы роман тізіміне қосты. 2019 жылғы мәліметтерге сәйкес, "Соқыр кісі өлтіруші" Атвудтың "Қызметші қыздың ертегісінен" кейін екінші ең көп сатылған романы болып табылады, оның қатты және жұмсақ мұқабалы нұсқаларының жалпы сатылымы жарты миллионнан асып кеткен. Роман 2000 жылы Букер сыйлығын алғаннан кейін сатылымы он есеге өсті.