Кіріспе

Канадалық романист және әңгімеші, метис және меннонит тегінен шыққан Сандра Луиза Бердселл, CM (туған аты Бартлетт) (22 сәуір 1942 жылы туған) – Манитоба штатының Моррис қаласында дүниеге келген канадалық романист және әңгімеші.

Өмір және мансап

Маннитоба штатының Хамиота қаласында туған Бердселл он бір баланың бесіншісі болды. Ол өмірінің көп бөлігін Моррис қаласында (Манитоба) өткізді, 1943 жылы әкесі әскерге қабылдағаннан кейін отбасы осы қалаға көшіп келді. Оның әкесі – Канадада туған, француз тілінде сөйлейтін кри метисі, ал анасы – Ресейде туған, төменгі неміс тілінде сөйлейтін меннонит болған. Бердселл алты жарым жасында әпкесі лейкемиядан қайтыс болды, соның салдарынан ол келесі үлкен әпкесінен төрт жылға қалып қойды. Жалғыздыққа толы күндері ол ойға шұғылданды, жақын маңдағы саябақтар мен өзендерге баратын, қиялына ерік беріп, әртүрлі ойлармен айналысатын. Оның туған қаласы Моррис 1950 жылы ауыр су тасқынына ұшырады. "Түнгі саяхатшылар" атты алғашқы үш әңгімесі осы су тасқыны негізінде жазылған. Бердселл он бес жасында үйден кетіп, Виннипег университетінде және Манитоба университетінде оқыды, онда ол Роберт Кроетштің шәкірті болды. 1996 жылы ол Реджина қаласына (Саскачеван) көшіп барды, қазір Оттава қаласында (Онтарио) тұрады. Отыз бес жасында Виннипег университетінде шығармашылық жазу курсына қабылданып оқыды. Бес жылдан кейін Turnstone Press оның алғашқы кітабы "Түнгі саяхатшылар" атты туындысын жариялады. 2007 жылдың қаңтар айында Бердселл Виннипег университетінде Карол Шилдс атындағы жазушы резидентурасының төрт айлық бағдарламасына қатысты. 2010 жылы Бердселл Канада орденінің мүшесі болып тағайындалды, ал 2012 жылы Саскачеванның Құрмет орденімен (SOM) марапатталды. Ол үш баланың анасы және төрт немеренің әжесі.

Түнгі саяхатшылар

Birdsell-дің алғашқы кітабы, бір-бірімен байланысты қысқа әңгімелер жинағы – «Түн саяхатшылары» (1982), Манитобаның ойдан шығарылған Ағассиз қаласында өрбітеді және үлкен Лафрениер отбасы туралы айтады: жасөспірім қыздар Бетти, Лорин және Труда, олардың меннонит анасы Мика, метис әкесі Морис және қыздардың анасының ата-анасы Ома мен Опа Тиессен. Ағассиз – Қызыл өзеннің жағасында орналасқан, су тасқынына жиі ұшырайтын Моррис қаласының негізінде жазылған. Бэрдселл балалық шағын осы қалада өткізген. Ағассиз атауының бастауы – Ағассиз көлі, шамамен 13 мың жыл бұрын қазіргі Манитоба, солтүстік-батыс Онтарио, солтүстік Миннесота, шығыс Солтүстік Дакота және Саскачеван аймақтарын қамтыған алып мұздық көл. Ағассиз көлі – естелік пен шежірені бейнелейтін маңызды метафора. 1950 жылы Моррис қаласында болған құрылыс қиратушы су тасқыны «мәтін бойына қайта-қайта оралатын образ». 1984 жылы «Түн саяхатшылары» Канада ақындары лигасының Джеральд Ламперт сыйлығына ие болды. Бұл сыйлық көбінесе алғашқы поэзия кітабы үшін табыс етіледі.

Үйдің әйелдері

1984 жылы шыққан Birdsell-дің екінші жинағы «Түнгі саяхатшылар» жинағының жалғасы болып табылады және Агасзизден келген Лафтеньер отбасының әйелдері мен олардың дос әйелдеріне арналған. Әңгімелердің көп бөлігі Виннипегте өтеді. 1987 жылы ол «Түнгі саяхатшылар» жинағымен бірге «Агассиз әңгімелері» деген атаумен бір томдық кітап ретінде қайта басылды. 1991 жылы «Agassiz: A Novel in Stories» атты американдық басылымы жарық көрді (Minneapolis: Milkweed).

Балалар әдебиеті

"The Town That Floated Away" (1997) фильмі Бердселлдің Моррис қаласындағы 1950 жылғы су тасқынында бастан өткерген оқиғаларының ықпалымен жазылған. Ол қаласы суға кеткеннен кейін жалғыз қалған жас Вирджиния Поттстың басынан өткен оқиғаларды баяндайды. Бердселл 1986 жылы Prairie Theatre Exchange ұйымымен бірлесіп жазып, сахнаға қойған "A Prairie Boy’s Winter" атты балаларға арналған бір актілік пьесаның да авторы.

Chrome жиынтығы

Бірдселлдің екінші романы 1992 жылы жарық көрді және сценарийші Эми Барбердің өмірінің төрт онжылдығын қамтиды: 1950 жылы Манитобаның шағын қаласындағы тым ыстық жаздан бастап; "1960 және 1970 жылдарға дейін, Эми тұрмысқа шығып, қалаға көшіп, жас ұлы үшін алаңдау себебі пайда болады"; қазіргі кезде Эми жас поляк кинорежиссерімен бірге Торонтодан Виннипегке жол тартады.

Русландтар

2001 жылы жарық көрген бұл Birdsell-дің үшінші романы, және ол Birdsell-дің өз отбасы тарихын зерттейді. «Русландлер» сөзі неміс тілінде «орыстар» дегенді білдіреді, ал оның анасы мен анасының әжесі мен атасы Ресейден көшіп келген меннониттер болған. АҚШ-та «Катя» деген атпен жарық көрді. Бұл – Кэтрин (Катя) Вогт пен оның меннонит отбасының 1910 жылдың соңынан бастап, 1923 жылы күйеуі, екі әпкесі және ата-анасымен бірге Канадаға көшіп келгенге дейін Ресейдегі өмірі туралы әңгіме. Катя 1902 жылы дүниеге келген. Оқиға Украинадағы Абрам Судерманның өркендеген меннониттік иелігінде тұратын отбасынан басталады, онда Катяның әкесі қараушы болып жұмыс істейді. Олар неміс әйелі бар патшаның қорғауында. Бұл – неміс тілді меннониттерге отарлау үшін берілген Хортица колониясының бір бөлігі. Хортица 1789 жылы Батыс Пруссиядан келген плаутдич тілінде сөйлейтін меннонит қоныс салушылармен құрылған, және көптеген ауылдардан тұрған. Бұл Ресей империясындағы меннониттердің алғашқы қонысы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, меннониттердің адалдығына күмән туып, өмір қиындады, себебі олар неміс тілінде сөйлейді. Бірақ, аймақ австриялық және неміс әскерлерімен басылып алынғанда жағдай жеңілдеді. Дегенмен, 1917 жылы Ресей ақпан және қазан революцияларынан кейін хаосқа ұшырайды. Иеліктің орыс жұмысшылары меннониттерден қанды кек алады. Катяның ата-анасы мен бауырлары, екі әпкесінен басқа, қатыгездікпен өлтіріледі. Кедейлік пен ашаршылықтың көп жылдарынан кейін Катя, оның күйеуі, әпкелері және ата-әжесі 1923 жылы Канадаға көшіп, Манитобада қоныстанды: «1923 және 1930 жылдар аралығында шамамен 25 000 меннонит Совет Одағында болған зорлық-зомбылықтан қашты».