Кіріспе

Ағаш көшеттерін отырғызу процесі

Ағаш отырғызу – орман шаруашылығы, жерді қалпына келтіру немесе көгалдандыру мақсатында ағаш көшеттерін отырғызу процесі. Бұл үлкен ағаштарды ауыстырудан және ағаш тұқымдарын таратудың арзан, бірақ баяу және сенімсіз әдісінен ерекшеленеді. Ағаштар ұзақ жылдар бойына оттегімен қамтамасыз ету, ауа сапасын жақсарту, климатты жақсарту, суды сақтау, топырақты қорғау және жануарлар дүниесін қолдау арқылы қоршаған ортаға үлес қосады. Фотосинтез процесінде ағаштар көмірқышқыл газын сіңіріп, біз тыныс алатын оттегіні бөліп шығарады. Орман шаруашылығында бұл іс-әрекет "жайылмалы ормандау" немесе "жаңа ормандау" деп аталады, бұл отырғызылатын аумақ бұрын орманды болған-болмағанына байланысты. Ормандау өрт, ауру немесе адамның әрекеті салдарынан зақымдалған немесе жойылған жерлерге көшеттер отырғызуды қамтиды. Ағаш отырғызу әлемнің көптеген аймақтарында жүзеге асырылады, ал стратегиялар елдер мен аймақтар арасында және жеке ормандау компанияларында әртүрлі болуы мүмкін. Ағаш отырғызу орман ғылымына негізделген және дұрыс орындалса, тоқыраған аумақты табысты қалпына келтіруге мүмкіндік береді. Орманды қайта жаңарту – коммерциялық ағаш өңдеу өнеркәсібінің ескі өркендеген ормандардың кең ауқымда жойылуына жауабы, бірақ отырғызылған орман сирек кездесетін табиғи орманның биоәртүрлілігі мен күрделілігін қайталайды. Ағаштар өскенде ауадан көмірқышқыл газын сіңіретіндіктен, ағаш отырғызу климаттың өзгеруін баяулатуға көмектеседі. Шөлді жасылдандыру жобаларының себебі – жануарлар мен өсімдіктердің әртүрлілігін арттыру, табиғи су жүйелерін қалпына келтіру, сондай-ақ ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығында жұмыс орындарының көбеюіне байланысты экономикалық және әлеуметтік жағдайдың жақсаруы.

Климаттың өзгеруін азайтудағы рөлі

Соңғы жылдары саудаланатын ластану квоталары нарығының дамуы ағаш отырғызу жобаларын қаржыландырудың жаңа көзін ашты: көміртегі офсеттері. Ағаш отырғызу жобалары арқылы көміртегі офсеттерін жасау, ағаштар өскенде көмірқышқыл газын сіңіріп алып, климаттың өзгеруін жеңілдетуге көмектеседі деген ұғымға байланысты. Дегенмен, ағаштар мен климаттың өзгеруі арасындағы ғылыми байланыс көбінесе нақты емес, және ағаштар офсеттердің даулы көзі болып қала береді.

Шығындар

Ағаш отырғызудың пайдасы пікірталас тудырса да, оның құны көптеген басқа жеңілдету шараларымен салыстырғанда төмен. IPCC мынандай қорытынды жасады: "Орман шаруашылығы арқылы көміртегінің бір тоннасын азайтуға жұмсалатын шығын кейбір тропикалық дамып келе жатқан елдерде өте төмен болуы мүмкін (0,1 – 20 АҚШ доллары / метрикалық тонна көміртегі). Сондықтан биологиялық жеңілдетудің құны көптеген басқа балама шараларға қарағанда арзан". Тек 90 АҚШ долларына 900 ағаш отырғызуға болады, бұл АҚШ-тың орташа тұрғынының бір жылда пайдаланатын жанармайдан шығаратын көмірқышқыл газының мөлшерін жыл сайын сіңіруге жеткілікті.

отырғызылған ағаштар түрлері

Егілген ағаш түрі қоршаған ортаның нәтижелеріне зор әсер ете алады. Сыртқы тараптарға эвкалипт, казуарина немесе қарағай (мысалы, Pinus radiata немесе Pinus caribaea) сияқты тез өсетін түрлерді отырғызу көбінесе пайдалырақ болып көрінеді, бірақ мұндай монокультуралық плантациялардың экологиялық және биоәртүрлілік пайдалары туған жергілікті орманмен салыстыруға келмейді, сондай-ақ мұндай өтеу жобалары көбінесе дау тудырады. Жергілікті экожүйелердің дамуын қолдау үшін көптеген экологиялық белсенділер тек жергілікті ағаштар отырғызуды жақтады. Практикалық шешім – жерді қайта жаңартуға көмектесетін, тез өсетін және төзімді жергілікті ағаш түрлерін отырғызу. Жергілікті түрлердің табиғи түрде қайта оралуына көмектесетін, жағылмайтын ағаштарды отырғызу "табиғи жаңартуға көмектесу" деп аталады. Мұндай түрлердің көптеген нұсқаулары бар, олардың шамамен 12-сі АҚШ-та кеңінен қолданылады, мысалы, Leucaena leucocephala. Балама ретінде, фермерлер басқаратын табиғи жаңарту (FMNR) фермерлердің ағаштарды сақтауын (қайта отырғызу емес) қамтиды және бұл әдіс, дәстүрлі ағаш отырғызуға қарағанда орманды қалпына келтірудің тиімдірек жолы деп есептеледі.

Барерут қоры

Классикалық орман шаруашылығы әдебиеті бірауыздан көктемді тамырсыз көшеттерді отырғызуға қолайлы уақыт деп жариялайды, көшеттерді көтеру және отырғызу ағаштар әлі толыққанды ұйықтаған күйде жүргізіледі. Көктемгі отырғызуды қарастыратын бұл көзқарас Тумей мен Корстиан (1942) еңбегінде былай бейнеленген: «Көбінесе ең қолайлы уақыт – отырғызудан 2 апта немесе одан да көп бұрын, [көшеттердің] бүршіктері өсуге кіріспегенге дейін». Топырақтың ылғалдылығы өсу маусымы басталар алдында әдетте жақсы болады, ал ұйықтаған көшеттер механикалық зақымдану мен физиологиялық стреске аз бейім. Егер отырғызу жоспарының ауқымы мүмкіндік берсе, мұндай кестелеудің артықшылықтарын жоққа шығаруға болмайды, себебі ол сәттіліктің маңызды факторларының біреуін, ал көбінесе екеуін қанағаттандырады: 1) отырғызу кезінде өсу ортасына жауап беруге физиологиялық жағдайы жеткілікті көшеттерді пайдалану және 2) орын факторлары ағаштардың тірі қалуына және өсуіне жағдай жасайды. Үшінші фактор – сапалы отырғызу жұмысы, ол барлық отырғызуларда қажет болғанымен, дәстүрлі көктемгі отырғызуларда басқа уақыттарға қарағанда аз маңызды. Егер отырғызу жоспарын осылай жүзеге асыру мүмкін болмаса, басқа да нұсқалар бар: жаңадан көтерілген көшеттермен дәстүрлі күзгі отырғызу; жаңадан көтерілген көшеттермен жазғы отырғызу; көктемде және жазда көтерілген көшеттермен отырғызу. Жапырақ шығару көшеттердің физиологиялық стреске (су қажеттілігінің артуы және тамыр өсу қабілетінің төмендеуі) және механикалық зақымдануға осалдығын арттырады, бұл ерте көктемгі отырғызудың кеш көктемгі отырғызудан басымдығын түсіндіреді. Шындығында, шыршаларды көктемгі отырғызу кезеңінің ішінде, жапырақтардың белсенді өсу кезеңінен аулақ болған жағдайда, сондай-ақ өсу маусымының көп бөлігінде, өнімділіктің аз ғана төмендеуімен отырғызуға болады. Муллин (1971) Оңтүстік Онтариодағы Мидхерстте жүргізген зерттеуі ақ шыршаны осы кезеңде сәтті отырғызуға болатынын және көшеттерге түсетін стресті азайту қажеттігін көрсетеді. Муллин 3 мамырдан бастап 7 маусымға дейін, аптасына 6 рет 3+0 көшеттерін, көбінесе ұйықтаған күйдегі ағаштардан бастап, жаңа жапырақтары бірнеше сантиметрге жеткенге дейін отырғызды. Ағаштар тамырларын суға малып немесе малмай отырғызылды, тамыр жүйелері 0, 1, 2 немесе 3 сағат бойы ашық қалғаннан кейін көтеру күні отырғызылды. Бақылау тобында (тамыр әсері = 0) 2-жылдық тірі қалу көрсеткіші 6 отырғызудың барлығында да шамалы өзгеше болды, тамырларын суға малған ағаштар үшін орташа көрсеткіш 83,5% +/− 4,7%, ал малмағандары үшін 77,2 +/− 7,0% құрады. Ал тамырларын ашық қалдырған көшеттер арасындағы өлім-жітім көрсеткіші әлдеқайда өзгерді. Мысалы, тамыр жүйесі 1 сағат бойы ашық қалған, тамырларын суға малған ағаштардың 2-жылдық тірі қалу көрсеткіші 17% -дан 84% -қа дейін ауысты.

Жаңа көтерілген малмен әдеттегі күзгі отырғызу

Күзгі егіс маусымы, әдетте, балабақша материалдары қатайғанда және күзгі жаңбырлар топырақтың ылғал қорын толықтырғанда басталады. Ол егу жоспары аяқталғанға дейін немесе қатты қырау немесе қар жауғанда тоқтатылады. Күзгі отырғызудың артықшылықтары бұрын "көктемгіден анық басым" деп есептелгендіктен, Көл штаттарының ұлттық орманшаларында барлық отырғызу күзде жүргізілген. Бірақ, кейбір сәттілікке қарамастан, Солтүстік Америкадағы күзгі отырғызулар көктемгі отырғызуларға қарағанда көбінесе аз сәтті болды. Белгілі бір жағдайларда күзгі отырғызудың маңызды кемшілігі – отырғызылған өсімдіктердің тамыр жүйесі қырау көтерілісіне ұшырамас бұрын жеткілікті бекінуге үлкермейді. Мұндай өсімдіктер "қысқы қоңырлану" қаупіне де тап болады, ол тіпті егіс жасағаннан кейін күзде, әсіресе шыбық пен тамыр арақатынасы жоғары өсімдіктерде пайда болуы мүмкін. Қарағайларға қарағанда шыршаларда тынығу процесі мен физиологиялық жағдайының, соның ішінде тамыр өсу қабілеті арасындағы байланыс анық емес, бірақ қырау көтерілісі болмаған жағдайда шыршаларды күзде де, көктемде де сәтті отырғызуға болатынына дәлелдер жеткілікті.

Жазғы егіс жаңа көтерілген малмен

Тұжырымдамалық және логистикалық тұрғыдан қарастырып, дәстүрлі егу маусымын ұзартудың ең оңай жолы – егу бағдарламасы аяқталғанша жаз бойы жаңа өсімдіктерді көтеру және отырғызуды ұзарту болып табылады. Деректерге сүйенсек, шыршаны жаз бойы сәтті отырғызуға болады. Жазғы отырғызу ақ шыршамен жүргізілген бірқатар зерттеулерде де сәтті нәтиже берді, мысалы, Кроссли (1956); Акерман және Джонсон (1962); Деси (1962) (Ревел мен Коутс келтірген); Бургар мен Лион (1968); Муллин (1971), Ревел мен Коутс (1976). Ол 0°C негізді пайдаланып, 15 см тереңдіктегі топырақтың күндізгі ең жоғары температурасын жинақтап, градус күндерін (ГК) есептеді. Ол алынған мәліметтерді сондай етіп түсіндірді, мұздатылған сақтауға жіберілген ақ шырша 50 ГК-ден аспауы керек. Салқын сақталған, көктемде көтерілген өсімдіктерге қатысты, сәттіліктің негізгі шарты – бүршік жару басталғанға дейін көтеру, құрғақтандырудың алдын алу, температураны мұз температурасынан 1-2 градусқа дейін тұрақты ұстау, жақсы температураны бақылау және санитария арқылы саңырайды (көбелекті) азайту, ұсату және басқа да механикалық зақымдардан сақтану, қажетсіз сақтау мерзімінен аулақ болу. Муллин мен Форсье (1976) және Муллин мен Реффл (1980) көктемде көтеру күнінің және егу күнінің бірнеше түрлерге, соның ішінде тоңазытылғаннан кейін 3+0 ақ шыршаға тигізетін әсерін зерттеді. Салыстыру үшін әр егу күніне жаңадан көтерілген бақылау өсімдіктері отырғызылды. Барлық отырғызуларда ең ерте (2 мамыр) көтеру барлық түрлерде екінші жылғы өмір сүрудің ең жоғары орташа көрсеткішін берді. Тағы бір зерттеуде Муллин (1978) сондай-ақ 3+0 ақ шыршаны маусымның соңынан бастап 3 жыл бойы әртүрлі жерлерде, Онтарионың солтүстігінде әр 2 апта сайын отырғызды. Өсімдік қорының өзгеруіне, нашар сақтау ортасына және қолайсыз ауа-райына қарамастан, 4-ші жылдың нәтижелері шілде айына дейін отырғызылған ағаштардың жақсы өмір сүру және өсу қарқынын көрсетті, ал одан кейін отырғызылған ағаштардың өнімділігі күрт төмендеді. Қыста сақтау да қолданылады. Оның артықшылығы – физиологиялық процестер табиғи ұйқыға кешетін өсу маусымының соңында өсімдіктерді көтеру. Күзгі көтеру уақытын Муллин мен Паркер (1976) көктемде отырғызылған 3+0 ақ шыршаның өнімділігіне қысқы сақтау температурасының әсерін анықтау үшін зерттеді. 19 қазаннан 16 қарашаға дейін апта сайын 5 рет көтерілді, содан кейін жер мұзына айналып, көтеру тоқтатылды. Сақтау температурасы -18°C және -4°C болып екі рет белгіленді. -18°C температурада сақталған ағаштардың көбісі қырылды. Қалған өсімдіктер 12 сәуірде, 17 мамырда және 14 маусымда жаңадан көтерілген өсімдіктермен бірге аз шөптегі құмды-сазды топыраққа беткейге отырғызылды. Жаңа және сақталған ақ шырша Онтарионың Мидхерст аймағында маусымның ортасына дейін отырғызылғанда ұқсас нәтижелер көрсетті. Табиғи салқындату үшін қыста сақтауға тамырлық жерлер мен қар қоймалары қолданылады. Тамырлық жерде табиғи салқындатуды пайдалана отырып, Йоргенсен мен Станек (1962) 3+0 және 2+2 ақ шыршаны 6 ай бойы ұйықтап тұрған күйде сақтады, бұл оларды отырғызғаннан кейін өнімділікке ешқандай зиян келтірмеді. Сонымен қатар, бұл өсімдіктер көктемгі аязға төзімді болды. 3+0 және 2+2 ақ шыршаны қыстату үшін табиғи суық сақтауды Муллин (1966) да қолданды. Йоргенсен мен Станек (1962) еңбектерінен айырмашылығы, Австралияны жасылдандыру 1 миллиард ағаш отырғызу мақсатына жетті және елдегі ағаш отырғызудың ірі ұйымдарының біріне айналды. Австралияда Лэндкейр және басқа да желілер арқылы табиғатты қорғауға еріктілердің күшті қозғалысы бар. Ұлттық ағаш күні Planet Ark компаниясымен жыл сайын шілде айының соңғы аптасында ұйымдастырылады, бұл халықты жыл сайын 1 миллион жергілікті ағаш отырғызуға шақырады. Ағаш өнеркәсібі үшін ағаш өсіру – ұзақ мерзімді жоба. Ағаш өнеркәсібінде пайдалануға жарамды жасқа және өлшемге жеткенше ағаш өсуіне көп жылдар қажет болуы мүмкін. Кейбір ағаштардың жасы жүздеген жылдарға жетеді. Көптеген мемлекеттік органдар жыл сайын қоғамдық қатысуды ынталандыру үшін өздерінің "Миллион ағаш" бағдарламаларын іске асырады. "Тұрмыс үшін ағаштар" (Бруклин паркі) – тұрақты әсер ететін қоғамдық ұйымның жарқын мысалы.

Бангладеш

Бангладештегі ауылдық жолдарға 45 мың ағаш көшеті отырғызылады. Заңдық келісімдер арқылы туындаған ағаш байлығының 60% ең қажетті отбасыларға (45 км × 15 = 675 отбасы) тиесілі болады. Жергілікті билік пен ЭЖҚ әрқайсысы ағаш байлығының 20% бөлігін алады. Жас көшеттерді күтіп өсіру үшін 45 кедей ауыл әйелі мен 3 жергілікті әлеуметтік жұмыскер 3 жылға жұмысқа қабылданады және олар айлық алады. Қажетті 25% жердің ағашпен жабылған бөлігі қазірде тек 8% ғана болғандықтан, бұл жоба қоршаған ортаны жақсартуға көмектеседі.

Канада

Канадада ағаш отырғызудың басым бөлігі жеке орманды қайта жаңарту компаниялары арқылы жүзеге асырылады. Орманды қайта жаңарту компаниялары ағаш өндіруші компаниялар ұсынатын келісімшарттар үшін бір-бірімен бәсекелеседі. Келесі жылға арналған жоспарлы кесу көлемі ағаш өндіруші компанияның орманды қайта жаңартуға және басқа да орман шаруашылығы шараларына салған инвестициясына байланысты белгіленеді. Отырғызу жұмыстары тапсырыс берушінің техникалық талаптарына сәйкес жүргізіледі, ал отырғызушылар өздері жұмыс істейтін әрбір келісімшарт бойынша сапа стандарттарын меңгеруі тиіс. Отырғызылған учаскелер жүйелі түрде тексеріледі. Келісімшарттар бойынша сапа талаптары әртүрлі болғанымен, тексерушілер әдетте мыналарды бағалайды: түрге сай келетін орын таңдауы, түрге сай келетін арақашықтық, көшеттердің топыраққа қаншалықты жақын орналасқандығы, көшеттердің түзудігі және көшеттердің зақымдалмауы. Бұл талаптар аймақтан аймаққа және келісімшарттан келісімшартқа өзгереді. Ағаш отырғызу көбінесе тапсырмаға төленетін еңбекақыға негізделген жұмыс, ал ағаш бағасы жердің қиындығына және жеңімпаз келісімшарттың ұсыныс бағасына байланысты айтарлықтай өзгеруі мүмкін. Сондықтан отырғызушылар арасында «Жаман жер болмайды, тек жаман келісімшарт болады» деген мақал бар. 4 ай бойы ауыр еңбек етсең, бір жылға жететін табыс табуға болады, бірақ жағдай қиын. Инфляцияны ескергенде, Канадада ағаш отырғызушылардың нақты табысы соңғы жылдары азайды. Бұл саланың жұмыс күшін тарту және сақтап қалу мүмкіндігіне кері әсер етті. Құрылыс, мұнай және газ салалары, тіпті ақпараттық технология сияқты басқа салалардағы жоғары жалақы мен жақсы жұмыс жағдайлары, Канаданың жас адамдарының ағаш отырғызуға деген қызығушылығын төмендетті. Британ Колумбиясының статистикалық мәліметтеріне сәйкес, орташа ағаш отырғызушы бір маусым ішінде сағатына 200-ден астам рет иіліп, жерге 200-ден астам рет қазып, ауыр жүкпен шамадан тыс қашықтыққа жүреді. Орманды қайта жаңарту саласындағы жарақаттану деңгейі жылына 100 жұмысшыға шаққанда шамамен 22 жағдайды құрайды. Бұл жұмыс көбінесе қиын және кейде қауіпті.

Германия

Германияда ағаш отырғызу кеңінен таралған.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда жиналған жерге отырғызуды қайта жаңарту деп атайды. Ал бұрын орман болмаған жерге отырғызса, жаңа отырғызу деп атайды. Ұлыбритания жүйесінде, жерді толық кесуге рұқсат алу үшін жер иесі Орман шаруашылығы комиссиясымен (орман шаруашылығының барлық аспектілерін реттейтін орган) басқару жоспарын келісуі керек, онда жерге ағаш жабу туралы ұсыныстар болуы тиіс. Отырғызу жұмысын жер иесі/басқару компаниясы жүзеге асырады, шарт жасалады және жұмыс әдетте қарашадан сәуірге дейін, көшеттер тыныш күйде болғанда жүргізіледі. Отырғызу – британдық орман шаруашылығының көп бөлігінің айналымды сипатының бір бөлігі. Өнімді ағаш дақылдары отырғызылады, содан кейін толық кесіледі. Топырақты өңдеудің әртүрлі түрлері жүргізілуі мүмкін, содан кейін жер қайтадан отырғызылады. Ағаш өндіру басқарудың басымдығы болған жағдайда, белгіленген отырғызу тығыздығына қол жеткізу қажет. Мысалы, қылқан жапырақты түрлер үшін 5 жылға қарай (отырғызғаннан бастап) гектарына кемінде 2500 данадан болуы керек. Осы тығыздықпен отырғызу тік, түйінсіз ағаштардың өсуіне көмектеседі. Отырғызушыларға әдетте бөлшек төлем жасалады, ал тәжірибелі жұмысшы көп жағдайда күніне 1600-ға жуық ағаш отырғызады.

Үндістан

Ағаш отырғызу іс-шаралары орманның жойылуы, топырақтың эрозиясы, жартылай шөлді аймақтардағы шөлдеу, жаһандық жылыну сияқты көптеген қоршаған орта мәселелерімен күреседі, соның салдарынан қоршаған ортаның сұлулығы мен тепе-теңдігін арттырады. Ағаштар зиянды газдарды сіңіріп, оттегі бөліп шығарады, нәтижесінде оттегімен қамтамасыз ету деңгейі жоғарылайды. Орташа есеп бойынша, бір ағаш жылына 260 фунт оттегі шығарады. Сондай-ақ, бір гектар жерде өскен бір ағаш бір жыл ішінде 18 адамның қажеттілігін қамтамасыз етеді, бұл ағаш отырғызудың адамзат үшін маңызды екенін көрсетеді. Үндістанның Мумбаи қаласындағы Анируддханың Төтенше жағдайларды басқару академиясы ағаш отырғызуға қатысты көптеген жобаларды жүзеге асырады. Бұл қорыштама Үндістанның Махараштра штатындағы Каржат қаласындағы Говидьяпитамда (Мал шаруашылығын сақтау институты) еріктілерді осы тақырып бойынша оқытады. Оқытылған еріктілер қолжетімді жерлерге ағаштарды топтап отырғызады. Жергілікті билік органдары да ағаш отырғызу үшін бос участақтарды, тас жолдардың бойындағы және төбелердегі жерлерді ұсынады. Жайпур қаласының "Ек Кадам Санстхан" ұйымы көптеген ағаш отырғызу жобаларына қатысады, соның ішінде "Жер бетіне бір ағаш отырғызу – менің міндетім" жобасы да бар. "Ек Кадам" ұйымы ағаштарды отырғызып, оларды ауыл тұрғындарына тапсырады, олар мүкімдік критерийлеріне сай келеді, мысалы, олар қаржылық қиындықтардағы немесе денсаулықтары нашар адамдар болып табылады. Ағаштарды тапсырғаннан кейін, Санстхан оларға суару және малдан қорғау үшін ағашқа 100 INR төлейді. Осылайша, "Ек Кадам" ұйымы отырғызылған ағаштардың 100% тірі қалуын қамтамасыз етуді мақсат етеді. Бұл науқанға көптеген еріктілер қосылды. Оқытылған еріктілер "Ек Кадам Санстхан" ұйымына көшеттер отырғызуға және барлық процестерді басқаруға көмектеседі. "Ек Кадам Санстхан" мемлекеттік органдардан ешқандай қолдау алмайды. Басқару комитеті зейнеткер бюрократтармен реттеліп, басқарылады, бұл қаражаттың және нәтижелердің ашықтығын қамтамасыз етеді. "Ек Кадам Санстхан" ұйымының "Бір ағаш – менің міндетім" науқаны технологиялық қолдаумен ағаш отырғызу жұмыстарын жүзеге асырады.

Израиль

Қараңыз: Еврей ұлттық қоры#Ағаш отырғызу; Израильдегі ормандар тізімі. Ағаш отырғызу – ежелгі еврей дәстүрі. Талмуд раввині Йоханан бен Закай, егер адам ағаш отырғызып жатқанда Мәсіх келгенін естісе, оны қарсы алуға барар алдында отырғызуды аяқтауы керек деді. Бұл факт үлкен аумақты ағаштандыру шараларының нәтижесінде түрлі науқандарда көрініс тапты. Израиль ормандары – Еврей ұлттық қорының (ЕҰҚ) ағаштандыру жөніндегі ірі науқанының нәтижесі. Израильдегі ең ірі орман – Ятир орманы, ол Негев шөлінің шетінде, Хеброн тауының оңтүстік беткейінде орналасқан. Оның ауданы 30 000 дунам (30 шаршы километр). Ол өзінің аумағындағы ежелгі леуілік қала Ятирдің атымен аталады, Тауратта былай делінген: «Аарон діни қызметкерлерінің ұрпақтарына Хеброн қаласы мен оның айналасындағы елді мекендер, сондай-ақ Либна мен оның айналасындағы елді мекендер, Ятир мен оның айналасындағы елді мекендер және Естемоа мен оның айналасындағы елді мекендер берілді» (Ешуа кітабы 21:13–14). 2006 жылы ЕҰҚ Израиль мемлекетімен 49 жылға жалға алу шартына қол қойды, ол оған орманды дамыту үшін Негев жерінің 30 000 гектарын басқару құқығын береді. Ятир орманында климаттың өзгеруіне қатысты зерттеулер жүргізілуде. Вейцман ғылыми институтының Сде-Бокердегі Шөл зерттеу институтымен бірлесіп жүргізген зерттеулері ағаштардың ауадағы көміртегіні тұзақтайтынын көрсетті. Шөлге отырғызылған ағаштардың көлеңкесі аз жауған жаңбырдың булануын да азайтады. Бұл зерттеу құрғақ және тұзды аймақтарға жаңа егістерді енгізуге бағытталған жобаның бір бөлігі. ЕҰҚ жергілікті түрлерге, мысалы, зәйтүн ағаштарына қарағанда, климатқа бейімделмеген, жергілікті емес қарағайларды отырғызғаны үшін сынға ұшырады. Басқалар бұл шешім үшін ЕҰҚ-қа алғыс айту керек дейді, әйтпесе орман тірі қалмас еді. ЕҰҚ статистикасына сәйкес, Иерусалимдегі ЕҰҚ учаскесіне отырғызылған әрбір 10 көшеттің 6-сы тірі қалмайды, бірақ Иерусалимнен тыс жерлерде отырғызылған көшеттердің тірі қалу көрсеткіші әлдеқайда жоғары – шамамен 95 пайызды құрайды.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландиядағы Каингароа орманы Оңтүстік Африкадағы Саби/Граскоп аймағынан кейін Оңтүстік жарты шардағы екінші ірі жасанды орман болып табылады. Бұл еуропалықтардың қоныстануынан бері отырғызылған көптеген плантациялық орманның бірі. Монтерей қарағайы (Pinus radiata) плантациялар үшін жиі қолданылады, себебі оның кең ауқымды жағдайларға бейімделген, тез өсетін түрі жасалған. Мемлекеттік мекемелер, экологиялық ұйымдар мен жеке қорлар табиғатты қорғау және климаттың өзгеруін баяулату мақсатында ағаш отырғызу жұмыстарын жүргізеді. Жеке кәсіпкерлер де белгілі бір жұмыстарды атқарады, сонымен қатар еріктілер үшін ағаш отырғызу күндері ұйымдастырылады. Landcare Research парниктік газдар эмиссиясын азайту үшін EBEX21 жүйесінде жасанды орманды пайдаланады.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африканың ормандық жерлері ауыл шаруашылығы, дәстүрлі егіншілік және жағалау аймақтарындағы қалалану салдарынан көптеп тозды. Әртүрлі ұйымдар елдің кейбір бөліктерінде орманды кеңейту жұмыстарын жүргізіп жатыр. Қазіргі таңда Оңтүстік Африкадағы ормандық жерлердің үлесі 0,5%-дан кем. Wildlands Conservation Trust және Food & Trees for Africa (FTFA) – Оңтүстік Африка бойынша ағаштар отырғызумен айналысатын ең көне коммерциялық емес ұйымдар, екеуі де 1990 жылдардың басында құрылған. Greenpop – 2010 жылы құрылған ұлттық әлеуметтік кәсіпорын, ол Сахара астындағы Африкадағы тұрақты қалалық көгалдандыру және орманды қалпына келтіруде ағаш отырғызуға баса назар аударады. Оңтүстік Африкада табиғатты қорғауға еріктілердің күшті қозғалысы бар. Ұлттық ағаш күні немесе Арбор күні жыл сайын қыркүйек айында ұйымдастырылады және ол ұлттық Арбор айына айналды. Оңтүстік жарты шардағы ең ірі отырғызылған орман Оңтүстік Африкадағы Саби/Граскоп аймағында орналасқан және шамамен 6000 км² жерді алып жатыр.

Тарих

Адамзат мыңдаған жылдар бойы бүкіл әлемде ағаштарды таңдап отырғызып келеді, оларды азық-түлік, баспана, ағаш және басқа да ағаш өнімдерін алу үшін, сондай-ақ сәндік және рәсімдік мақсаттарда пайдаланған. Ең алғашқы отырғызылған ағаш түрі, шамасы, 4000 жыл бұрын Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы зәйтүн болған. Киелі кітаптарда да ағаш отырғызу туралы көптеген сілтемелер бар, мысалы, Ескі өсиетте Ыбырайымның Беер-Шеба шартының еске алуы үшін тамариск отырғызғаны айтылады (Тек қана 21:33). Материалдық ресурстарды толықтыру мақсатында көптеген ағаштарды бірге отырғызу идеясы алғаш рет Еуропада орта ғасырларда пайда болды және біртіндеп орман шаруашылығы плантацияларының құрылуына әкелді. Дегенмен, бұл аймақта 13 ғасырда кең көлемде ағаштар отырғызылған, бұл пайдаланылған жерлерді қайта орманды етуге мүмкіндік берген. Неолиттік адамдардың көшпелі өмір салтынан тұрақты өмір салтына көшуімен, сондай-ақ ауыл шаруашылығының технологиялық дамуы мен одан кейінгі өркениеттің өсуімен бірге, ағаш пен басқа да орман өнімдерін алу үшін көбірек ағаштар кесілуі және жиналуы қажет болды, ал егін шаруашылығы үшін жаңа жерлер ашылуы керек болды. Ағаш өнімдерінің жеткілікті қайта отырғызу болмаған жағдайда шектеулі екенін ескере отырып, орман мен орманды жерлерді жоюды бақылау қажеттігі, ал сұраныс артып келе жатқанда орманды басқару және табиғи ресурстарды сақтау қажеттігі түсінілді. Мысалы, Англияда бұл 1457 жылы ағаш отырғызуды ынталандыру үшін қабылданған заңдарда көрініс тапқан. Алайда, осы заңдарға қарамастан, англосаксон кезеңінен бері орманды жерлерді үздіксіз жою 17 ғасырда «ағаш тапшылығы» деп аталатын жағдайға әкелді. Осы тапшылықтың салдарынан ағаш өте қымбатқа түсті, бұл әсіресе кеме жасау және теңіз саласы үшін қиындық тудырды. Теңіз флоты кеңесі Корольдік қоғамға шешім табу үшін үндеу жасағаннан кейін, қоғамның бір мүшесі Джон Эвелин 1664 жылы өзінің «Силва, немесе Орман ағаштары және ағаш өсіру туралы әңгіме» атты маңызды еңбегін жазып, жариялады. Бұл Англияның «ағаш қабырғаларын» қалпына келтіру үшін жеке меншік иелерін миллиондаған ағаштар отырғызуға көндіріп, орманды қайта жаңартуға бағытталған табысты шақыру болды. Тропиктерде тектік ағаштарды отырғызудың ұзақ тарихы бар, ол 15 ғасырда Явада басталған. Жалпы құрылыс және кеме жасау мақсатындағы тұрақты тек ағашына сұраныс 15 ғасырда португалдықтардың және 17 ғасырда голландтардың келуімен күшейді. Содан кейін тек ағашын өсіру саласы Голланд Шығыс Индия компаниясының бақылауына түсіп, монополия құрды.