Эрнест Лависс: Француз тарихшысы және педагог

Кіріспе

Француз тарихшысы (1842–1922) Эрнест Лавис (17 желтоқсан 1842 – 18 тамыз 1922) – француз тарихшысы. Ол әдебиет бойынша Нобель сыйлығына бес рет ұсынылған. Лавис «ұлттық миф» (әдеби аудармада – «ұлттық роман») құрушылардың бірі ретінде де белгілі, бұл оның тарих оқулықтарының арқасында мүмкін болды.

Өмірбаян

Ол Ле-Нувион-ан-Тьераш, Энада туған. 1865 жылы тарихтан стипендия алды, ал 1875 жылы хаттар докторы болды; ол École Normale Supérieure-де мастер-де-конференция (1876) болып тағайындалды, Фустель де Куланге алмасты, содан кейін Анри Валонның орнына Сорбоннада (1888) қазіргі заманғы тарих профессоры болды. Ол сөзге шешен профессор, жастарды жақсы көретін адам болды және 1871 жылдан кейін Францияда жоғары білімнің қайта жаңғыруына маңызды рөл атқарды. Оның білімін оның қоғамдық лекциялары мен сөздері, жеке сабақтарында көрсетті, онда ол аз сандағы оқушыларға тарихи әдісті үйретті, және кітаптарында, ол дәлелдеу үшін жазуға, баяндаудан гөрі көбірек көңіл бөлді: оқулықтар, мақалалар жинақтары, жеке естеліктермен араластырылған («Ұлттық білім беру мәселелері», 1885; «Зерттеулер мен студенттер», 1890; «Біздің мектептеріміз туралы», 1895), тарихи эскиздер («Еуропаның саяси тарихына жалпы шолу», 1890) және т.б. «Британ энциклопедиясының» он бірінші басылымы бойынша, оның білімді еңбектері түсінікті және көрнекті. Франко-пруссия соғысынан кейін Лавис Пруссияның дамуын зерттеді және «Пруссия монархиясының пайда болуының біріне қатысты зерттеу, немесе Аскания әулеті тұсындағы Бранденбург маркасы» деген докторлық диссертациясын, сондай-ақ «Пруссия тарихы бойынша зерттеулер» (1879) еңбегін жазды. Киелі Рим империясы мен оның құлдырауының себептерін зерттеуге байланысты ол «Revue des Deux Mondes» журналында жарияланған бірқатар мақалалар жазды, сондай-ақ «Германияның үш императоры» (1888), «Ұлы Фридрихтің жастық шағы» (1891) және «Фридрих II. билікке келгенге дейін» (1893) кітаптарын жазды, қазіргі Германия империясының күшіне себеп болған факторларды зерттеу кезінде. Досы Альфред Рамбомен бірге ол «IV ғасырдан бүгінгі күнге дейінгі жалпы тарих» жобасын жасады, бірақ оған ешқандай үлес қоспады. Ол «Франция тарихы» (1900–1912) еңбегін басқарды, онда өзінің көптеген көмекшілерінің жұмыстарын мұқият қайта қарады, Луи XIV билігінің басым бөлігін өзіне қалдырды. Бұл бөлім VII томның толық көлемін құрайды. Лависс 1892 жылы адмирал Юриен де ла Гравьердің қайтысынан кейін Француз академиясына қабылданды, ал Джеймс Дарместетер қайтыс болғаннан кейін «Париж шолуы» журналының редакторы болды. Алайда, ол негізінен педагогика шебері. Нормальдік мектеп Париж университетімен біріктірілгенде, Лависс жаңа ұйымның директоры болып тағайындалды, оның құрылуына ол ең көп үлес қосты. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол «Францияның заманауи тарихы» (1920–1922) еңбегін редакциялады.

He was born at Le Nouvion en Thiérache, Aisne. In 1865 he obtained a fellowship in history, and in 1875 became a doctor of letters; he was appointed maître de conférence (1876) at the École Normale Supérieure, succeeding Fustel de Coulanges, and then professor of modern history at the Sorbonne (1888), in the place of Henri Wallon. He was an eloquent professor and very fond of young people, and played an important part in the revival of higher studies in France after 1871. His learning was displayed in his public lectures and his addresses, in his private lessons, where he taught a small number of pupils the historical method, and in his books, where he wrote ad probandum at least as much as ad narrandum: class books, collections of articles, intermingled with personal reminiscences (Questions d'enseignement national, 1885; Etudes et étudiants, 1890; A propos de nos écoles, 1895), rough historical sketches (Vue générale de l'histoire politique de l'Europe, 1890), etc. According to the Encyclopædia Britannica Eleventh Edition, his works of learning are lucid and vivid. After the Franco Prussian War Lavisse studied the development of Prussia and wrote Etude sur l'une des origines de la monarchie prussienne, ou la Marche de Brandebourg sous la dynastie ascanienne, which was his thesis for his doctor's degree, and Études sur l'histoire de la Prusse (1879). In connection with his study of the Holy Roman Empire, and the cause of its decline, he wrote a number of articles which were published in the Revue des Deux Mondes, and he wrote Trois empereurs d'Allemagne (1888), La Jeunesse du grand Frédéric (1891) and Frédéric II. avant son avènement (1893) when studying the modern German empire and the grounds for its strength. With his friend Alfred Rambaud he conceived the plan of L'Histoire générale du IVe siècle à nos jours, to which, however, he contributed nothing. He edited the Histoire de France depuis les origines jusqu'à la Révolution (1900–1912), in which he carefully revised the work of his numerous assistants, reserving the greatest part of the reign of Louis XIV for himself. This section occupies the whole of volume VII. Lavisse was admitted to the Académie française on the death of Admiral Jurien de la Gravière in 1892, and after the death of James Darmesteter became editor of the Revue de Paris. He is, however, chiefly a master of pedagogy. When the école normale was joined to the university of Paris, Lavisse was appointed director of the new organization, which he had helped more than any one to bring about. After World War I, he edited the Histoire contemporaine de la France (1920–1922).