Кіріспе

Американдық медиа франшиза

Сэм & Макс – Сэм мен Макс туралы американдық медиа франшиза, антропоморфты жеке тергеушілердің жұбы. Американың танымал мәдениетін пародизациялайтын әлемді мекендейтін кейіпкерлерді Стив Перселл жастығынан бастап жасаған, ал кейіннен 1987 жылы комикс сериясында тұңғыш рет пайда болды. Кейіпкерлер LucasArts әзірлеген графикалық приключениелік бейнеойындардың, Nelvana Limited компаниясымен бірлесіп Fox арнауы үшін түсірілген телесериалдың және Telltale Games әзірлеген эпизодтық приключениелік ойындардың негізгі тақырыбы болды. Сонымен қатар, серия үшін түрлі махинима және веб-комикстер жасалды. Кейіпкерлер Нью-Йорктегі құлаған кеңсе ғимаратында орналасқан. Сэм – костюм мен федора киетін алты футтық ит, ал Макс – қысқа бойлы және агрессивті "гиперкинетикалық қоян тәрізді жаратылыс". Екеуі де заңды ескермей, мүмкіндігінше маниакалды түрде мәселелерді және істерді шешуді ұнатады. 1960 жылғы қара-ақ DeSoto Adventurer көлігімен жүріп, олар қылмысқа қарсы күресу үшін көптеген қазіргі және тарихи орындарға, соның ішінде Айға, Ежелгі Египетке, Ақ үйге және Филиппинге, сондай-ақ бірнеше ойдан шығарылған жерлерге саяхаттайды. Сериал, медиасының салыстырмалы түрде шектеулі болуына қарамастан, үлкен жетістікке жетті және көптеген жанкүйерлерді біріктірді. Алайда, франшиза 1993 жылы LucasArts компаниясының Sam & Max Hit the Road ойынын шығарғаннан кейін ғана кең танылды, ол Перселлдің түпнұсқа комикстеріне қызығушылықты арттырды. Sam & Max Hit the Road – ерекше приключениелік ойын және 1990-шы жылдардағы компьютерлік ойындардың классикалық туындысы. Кейінгі бейнеойындар мен телесериалдар да сыншылар мен жанкүйерлер тарапынан жақсы қабылдады; сыншылар эпизодтық бейнеойындарды эпизодтық тарату моделінің алғашқы табысты қолданылуы деп санайды.

Жасау

Sam & Max идеясы Стив Перселлдің інісі Дейвтен бастау алды, ол жастығында ит пен қояннан тұратын детективтер тобы туралы комикс идеясын ойлап тапты. Дейв комикстерді жиі үйде қалдыратын, сондықтан Стив, бауырлас бәсекелестік рухта, көбінесе аяқталмаған оқиғаларды түпнұсқасының пародиязы ретінде аяқтады, кейіпкерлерді қасақана бір-бірінің есімдерін шатастырып, артық түсіндіріп, бір-біріне оқ жатып, олардың сыртқы түрін қысыммен мазақтап, «комикс жазатын баланың сөйлеу әдебінің пародиязы» ретінде бейнеледі. Уақыт өте келе, Стив ағасының жұмысын мазақтаудан кейіпкерлермен толыққанды оқиғалар жазуға көшті. Ақырында, 1970 жылдардың соңында Дейв Перселл Стивке кейіпкерлерге құқық берді, оларды Стивтің туған күніндегі келісімшартқа қол қойып, оларды өз жолымен дамытуға рұқсат берді. 1980 жылы Перселл Калифорния өнер және қолөнер колледжінің апталық хабархаты үшін Sam & Max комикс жолақтарын жариялай бастады. Кейіпкерлердің визуальды бейнесі толыққанды қалыптаспағанмен, оқиғалар стилі Перселлге 1987 жылы Fish Police авторы Стивен Монкуз оның жұмысын ресми түрде жариялау мүмкіндігін ұсынған кездегі оқиғаларға ұқсас болды. Алты футтық сөйлейтін итке сөйлескенде адамдарды ынтымақтасуға итермелеу үшін ол сұр немесе көк түсті костюм және оған сәйкес келетін федора киеді. Әділеттілікке деген ерекше көзқарасы Сэмді олардың полициялық жұмысына деген құштарлығымен жетелейді, бірақ Макс оны жұмысын қабылдаудан тоқтатады. Дегенмен, ол олардың жұмысына тән мінез-құлқы мен киім-кешектерінен ләззат алады. Макс қоянға тән сипаттамаларының азын ғана сақтайды, құлақтары үнемі қатты және қозғырғыш күйде, ал жауы әдетте ашулы күлімсіреумен жабылады. Әлемді өзінің «питбол сияқты саналық ағыны» үшін ыдыс ретінде көреді. Макстың дауысын Sam & Max Hit the Road фильмінде Ник Джеймсон, ал анимациялық сериалда Роберт Тинклер орындады. Эндрю Чайкин бастапқыда Telltale ойындарының бірінші эпизодында Макстың дауыстаған, бірақ кейін Уильям Кастенмен алмастырылды, ал Дейв Бот Poker Night 2 ойынынан бастап кейіпкерді дауыстайды.

Комикстер

Сэм мен Макс 1987 жылы Fishwrap Productions баспасынан шыққан Sam & Max: Freelance Police комикс кітаптар сериясында дебют жасады. "Көктемдік ғибадатхананы бұзған маймылдар" атты алғашқы комикс Стив Перселлдің алғашқы толық хикаясы болды. Комикс Перселл Стив Монкуздың Fish Police сериясымен бірге толық Sam & Max хикаясын жариялауға келіскеннен кейін пайда болды. "Көктемдік ғибадатхананы бұзған маймылдар" серияның көптеген негізгі ерекшеліктерін қалыптастырды; комикстің негізгі хикаясында еркін полиция филиппиндіктерге жанартау құдайының табынуын тоқтату үшін сапар шекті. және Epic Comics. "Яваға қолайлы жел" 1988 жылы Munden's Bar әңгімесі ретінде First Comics-тің Grimjack беттерінде жарияланды, онда еркін полиция ежелгі Египетте пирамида салып жатқан шетелдіктермен күреседі, ал 1989 жылы "Жолда" деп аталатын үш тараулық хикаясы Сэм мен Макстың демалыс кезінде не істейтінін көрсетті. 1990 жылы Рождество тақырыбындағы "Дәмділер билемейді" хикаясы жарық көрді. 1992 жылы тағы екі комикс жарық көрді: "Айдағы жаман күн" еркін полицияны Айға алып келді, онда алып егеуқұйрықтарды мазалаған тарақандармен күресті, кейіннен анимациялық телесериал үшін хикая ретінде бейімделді, ал "Жақсылық дүкенінен келген аң" дуэт жергілікті супермаркетте жын шығару рәсімін өткізді. 1997 жылы тағы екі комикс шығарылды, "Балалар билікті иеленеді" және "Жануардың ішінде". Біріншісінде Сэм мен Макс криогендік ұйқыдан оянып, бүкіл әлемді балалар басқаратынын біледі, ал екіншісінде еркін полиция Хэллоуинде балаларды алып қашатын вампирмен бетпе-бет келеді. Перселл 1988 жылы LucasArts-қа суретші және ойын дизайнері ретінде қосылды, онда оған LucasArts-тың жаңа тоқсандық жаңалықтары, The Adventurer басылымына үлес қосу туралы ұсыныс жасалды, ол клиенттерге алдағы LucasArts ойындары мен компания жаңалықтары туралы ақпарат беруге арналған. 1990-1996 жылдар аралығында Перселл журналға он екі комикс шығарды. Комикстерде комикстердегідей сюжеттерден бастап, LucasArts-тың Monkey Island және Full Throttle сияқты ойындары мен Lucasfilm франшизалары Star Wars және Индиана Джонс сияқты әртүрлі оқиғалар бейнеленген. 1995 жылы барлық комикстер мен The Adventurer комикстері сол күнге дейін жинақталып, Sam & Max: Surfin' the Highway деп аталды. Marlowe & Company баспасынан шыққан 154 беттік кітап 1996 жылы жаңартылып, қайта басылды. "Surfin' the Highway" романының бұл түпнұсқа нұсқасы 1997 жылы басылымнан шығып, eBay сияқты қызметтер арқылы сатылатын жоғары бағадағы коллекционерлік бұйымға айналды. 2007 жылы 197 беттік жиырма жылдық мерейтойлық басылым, барлық баспа комикстері мен тасқындары, сондай-ақ басқа да түрлі көркем туындылары бар, Стив Перселл мен Джейк Родкин бірлесіп жасаған және Telltale Games баспасынан жарық көрген. 2005 жылдың желтоқсанында Перселл Telltale Games веб-сайтында орналастырылған Sam & Max веб-комигін бастады. "Ұлы ұйқы" деп аталатын веб-комик Англиядағы Килпек шіркеуіндегі Сэм мен Макстың қабірінен қашып шығуымен басталды, бұл дерлік он жылдан кейін еркін полицияның оралуын білдіреді. Он екі беттік хикаясында Макс Сэмнің миында құлаққаптар колониясын құрғаннан кейін Сэмді құтқаруға мәжбүр болады. Веб-комикс 2007 жылдың сәуірінде аяқталды, кейіннен 2007 жылдың "Ең үздік цифрлық комиксі" үшін Айснер сыйлығын алды.

Бейне ойындар

LucasArts 1988 жылы Перселлді жұмысқа алғаннан кейін, Сэм мен Макс кейіпкерлері SCUMM қозғалтқышын үйренуші бағдарламашылардың ішкі сынақтарында пайда болды; Перселл кейіпкерлердің анимациялық нұсқаларын және бағдарламашылардың тәжірибе жасауы үшін кеңсе көрінісін жасады. Сонымен қатар, LucasArts-тың «The Adventurer» жаңалықтарында жарияланған Sam & Max комикстеріне жанкүйерлердің жағымды пікір білдіргеннен кейін. Ойында Сэмнің даусын комик Билл Фармер, ал Макстің даусын актер Ник Джеймсон сомдады. «Sam & Max Hit the Road» ойынынан кейін, Перселл мен Дэйв Гроссман басшылығымен SCUMM қозғалтқышын пайдалана отырып, тағы бір Sam & Max ойыны жоспарланды, бірақ ол жобадан бас тартылды. Кейінгі сұхбатында Гроссман бұл жалғастың ең қызықты тұсы «Макстің басы пішіндес алып ғарыш кемесі» деп сипаттады. 2001 жылдың қыркүйегінде жаңа жобаның әзірленуі басталды – «Sam & Max Plunge Through Space». Ойын Xbox платформасы үшін эксклюзивті болып жоспарланған, оны Infinite Machine компаниясы жасады, ол LucasArts-тың бұрынғы қызметкерлерінен құралған шағын ұжым еді. Ойынның сюжетін Перселл және дизайнер әріптесі Чак Джордан жасады, онда тәуелсіз полиция ұрланған Бостандық мүсінін табу үшін галактиканы аралап саяхаттайды. Infinite Machine бір жыл ішінде банкротқа ұшырады, себебі олардың алғашқы ойыны «New Legends» сәтсіз аяқталды, соның салдарынан жоба тоқтатылды. 2002 жылғы Electronic Entertainment Expo көрмесінде, «Sam & Max Hit the Road» ойынынан шамамен он жыл өткен соң, LucasArts «Sam & Max: Freelance Police» атты ПК үшін жаңа жалғастың шығарылатынын жариялады. «Freelance Police» ойыны «Hit the Road» сияқты жаңа 3D ойын қозғалтқышын пайдаланатын графикалық оқиғалы ойын болып жоспарланды. «Тәуелсіз полиция» жобасын Майкл Стеммл басқарды. Стив Перселл сюжетті жазу және түсінік суреттерін жасау арқылы жобаға үлес қосты. Жанкүйерлердің реакциясы өте күшті болды, соңынан LucasArts-қа 32 000 қол қойылған петиция ұсынылды. «Sam & Max Hit the Road» және «Freelance Police» сияқты, «Sam & Max Save the World» да графикалық оқиғалы ойын форматында жасалды. Ойынға жаңа 3D ойын қозғалтқышы қолданылды, ол «Freelance Police» ойынындағыдан өзгеше болды. Бірінші маусым алты эпизодтан тұрады, әрқайсысы жеке сюжет желісімен, бірақ гипноз тақырыбымен байланысты жалпы сюжеттік арқасымен ұштастырылған. Бірінші эпизод 2006 жылдың қазанында GameTap платформасында жарық көрді, ал эпизодтар 2007 жылдың сәуіріне дейін үзбей шығарылып тұрды. Сэмнің даусын Дэвид Ноулин, ал Макстің даусын Уильям Кастен сомдады, бірінші эпизодтан басқа барлық эпизодтарда Эндрю Чайкин кейіпкерге дауыс берді. Сонымен қатар, Telltale Games негізгі эпизодтарға қосымша он бес махинималық қысқа фильм жасады. Бұл қысқаметражды фильмдер әр эпизодтың арасында үш топқа бөлініп шығарылды, олардағы оқиғалар арасында тәуелсіз полицияның іс-әрекеттері көрсетілді. Эпизодтық бейнеойындардың екінші маусымын Telltale Games әзірледі. «Sam & Max Beyond Time and Space» маусымы «Save the World» сияқты форматта жасалды. Әр эпизодтың сюжеті уақытқа саяхат жасау және өлгендердің рухтарын тазартумен байланысты болды. «Save the World» маусымындағы сияқты, эпизодтар жалпы қолжетімділікке шығарылардан бұрын GameTap платформасында жарияланды. Маусымда бес эпизод болды, ол 2007 жылдың қарашасынан 2008 жылдың сәуіріне дейін көрсетілді. Ноулин мен Кастен екеуі де өздерінің дауыстық рөлдерін қайта сомдады. Негізгі ойындардан басқа, жиырма минуттық махинима бейнесі жасалды, ол Sam & Max Рождестволық арнайы бағдарламасы түрінде ұсынылды. Үшінші ойын «Sam & Max: The Devil's Playhouse» деп аталды және 2009 жылы шығарылуы жоспарланған, бірақ кейіннен 2010 жылға шегерілді, Telltale компаниясы «Tales of Monkey Island» жобасын аяқтағаннан кейін ойынның түсінік суреттері пайда болды. Маусым тағы да бес эпизодтан тұрады, ол 2010 жылдың сәуірінен тамызына дейін ай сайын шығарылды. «The Devil's Playhouse» маусымының құрылымы «Tales of Monkey Island» маусымының құрылымына ұқсас болды, әр эпизод психикалық күштер мен оларды әлемді билеу үшін пайдаланған күштер туралы жалғасып жатқан оқиғаның бір бөлігін құрады. Ойынға екі минуттық флеш-картун қоса берілді, ол ойынның антагонистерінің бірі генерал Скун ка'пенің шығу тарихымен айналысады. Макс сондай-ақ Telltale компаниясының 2010 жылғы «Poker Night at the Inventory» ойынында Penny Arcade-тен Tycho Brahe, Team Fortress 2-ден Heavy және Homestar Runner-ден Strong Bad сияқты кейіпкерлермен бірге пайда болады. Сэм мен Макс (қазір Дейв Боаттың дауысы) ойынның жалғасында пайда болады, сонымен қатар Claptrap from Borderlands, Брок Самсон from The Venture Bros., Ash Williams from Evil Dead және GLaDOS from Portal. Sam & Max виртуалды шындық ойыны «Sam & Max: This Time It's Virtual» HappyGiant компаниясы әзірледі. Перселл ойын дизайны бойынша кеңесші болды, Стеммл дизайнер және жазушы ретінде оралды, Джаред Эмерсон Джонсон композитор ретінде оралды, ал Ноулин мен Боат Сэм мен Макстің дауыстарын сомдады. Ойын 2021 жылдың шілдесінде Oculus Quest платформасы үшін шығарылды, содан кейін SteamVR және Viveport Infinity платформалары үшін 2021 жылдың соңында, ал PlayStation VR үшін 2022 жылы шығарылды. Telltale компаниясының барлық үш маусымының қайта жаңартылған нұсқалары 2020 жылдан 2024 жылға дейін шығарылды. Қайта жаңартылған нұсқаларды Skunkape Games компаниясы жасады, ол түпкілікті даму тобының бұрынғы мүшелерінен құралған және «The Devil's Playhouse» ойынының генерал Скун ка'пе кейіпкеріне сілтеме жасайтын студия.

Телехикая

Sam & Max 1997 жылы Fox телеарнасы үшін мультсериалға бейімделді. Канадалық Nelvana студиясы өндірген сериал 24 эпизодтан тұрады. Әр эпизод шамамен он минуттық болып, көбінесе жұптармен көрсетілетін, бірақ бірінші және соңғы эпизодтар 20 минуттық болды. АҚШ-та Fox Kids, Канадада YTV және Ұлыбританияда Channel 4 арналарында көрсетілді, алғашқы эпизод 1997 жылдың 4 қазанында эфирге шықты, ал сериал 1998 жылдың 25 сәуірінде аяқталды. "The Adventures of Sam & Max: Freelance Police" сериалдың қалған бөлігіндегі ересектерге арналған юморға қарағанда балаларға көбірек бағытталған, дегенмен кейбір әзілдер ересектерге арналған. Сондықтан, франшизаға тән зорлық-зомбылық деңгейі төмендетілді, оның ішінде Сэм мен Макстың қарулары алынып тасталды, ал кейіпкерлер басқа туындыларында қолданатын қарапайым тілдес сөздер қолданылмады. Көптеген Sam & Max оқиғаларындағыдай, сериал өздерінің құпия басшысы – комиссардан тапсырмалар алып, түрлі қисынсыз жерлерге саяхат жасайтын "Freelance Police" қызметінің оқиғаларына арналған. Сериал сәтті болғанына қарамастан, екінші маусымға тапсырыс берілген жоқ. 1998 жылдың қазан айында GameTap өз веб-сайтында "Sam & Max Save the World" ойынының промоушенінің бір бөлігі ретінде сериалды ұсынды.

Музыка

Sam & Max франшизасы өзінің бейне ойын өнімдерін сүйемелдейтін әртүрлі саундтректерден тұрады. Бұл музыка көбінесе фильм нуарының джаз жанрына негізделген, кейбір сәттерде Диксиленд, вальс және мариачи сияқты басқа да стильдерді қамтиды, әдетте серияның мультфильмдік сипатын күшейту үшін. Sam & Max-тің алғашқы ойыны Sam & Max Hit the Road, LucasArts композиторлары Клинт Баджакиан, Майкл Лэнд және Питер Макконнелл жазған толыққанды музыкалық саундтрекке ие болған алғашқы ойындардың бірі болды. Музыка ойынға Лэнд пен Макконнеллдің iMUSE қозғалтқышы арқылы енгізілді, бұл дыбысты визуалды элементтермен синхрондауға мүмкіндік берді. Толық саундтрек ешқашан жарық көрмегенімен, ойынның төрт MIDI трегінің аудио рендерлері ойынның CD нұсқасына қосылды. Sam & Max Save the World, Beyond Time and Space және The Devil's Playhouse ойындары үшін Telltale Games композитор Джаред Эмерсон Джонсонмен келісімшарт жасасты, оның бұрынғы жұмыстарына LucasArts үшін композиция жасау және дыбысты өңдеу кірді. Екінші маусымның саундтрегі 2008 жылдың қыркүйегінде шықты. Эмерсон Джонсонның музыкасы синтезделген музыканы пайдаланудың орнына тікелей орындауды қолданады, бұл бейне ойын индустриясында жиі кездеседі. Music4Games компаниясы "классикалық джаздың ерекшелігі американдық халық мәдениетіне дербес көзқараспен қараған Sam & Max әлеміне өте жақсы сәйкес келеді" деп мәлімдеді. Пёрселл кейіннен Эмерсон Джонсон "жанрлар мен стильдердің кең палитрасын" біріктіргенін айтты, ал 2008 жылдың қыркүйегінде Save the World және Beyond Time and Space ойындарының жетекші дизайнерлерінің бірі Брендан К. Фергюсон, Эмерсон Джонсонның музыкасы ойындағы маңызды атмосфераны құрғанын сендіре айтты, саундтректер енгізілгенге дейін ойын ойнау "аяусыз қорқынышқа" толы болғандығын атап өтті. Кейіннен Эмерсон Джонсон Remastered нұсқалары үшін, сондай-ақ This Time It's Virtual үшін музыка жазуға оралды.

Мәдени әсері мен қабылдануы

Sam & Max франшизасы сыншылар тарапынан жоғары бағаланып, 1990-шы жылдардағы бейне ойын индустриясының және приключенческая жанрдың ең танымал және ықпалды бөлігі саналады. 2007 жылы Стив Перселл өзінің туындысының сәттілігіне қатты таң қалғанын айтты, франшизаның шағын көлеміне қарамастан, серияның үлкен жанкүйерлер қауымын жинағанын атап өтті. Серияда аз ғана комикстер, бейне ойындар және қысқа телесериал бар болғандықтан, Перселл «корей соғысынан бері жалғасып келе жатқан, үздіксіз жаңарып тұратын ситком немесе синдикаттық комикстің осылай қарқынды дамуына жететіндей материал жоқ» деп түсіндірді. Комикстер сыншылар тарапынан жақсы қабылдады, көптеген сыншылар олардағы әзіл-қалжың мен кейіпкерлердің стилін жоғары бағалады. Дегенмен, кейінгі сарапшылар 1993 жылы «Сэм мен Макс жолға шықты» комиксі жарық көргенге дейін комикс сериясы көп танылмағанын атап өтті. Кейінірек шыққан эпизодтық бейне ойындар комикстерге деген қызығушылықты қайта жандандырып, «The Big Sleep» веб-комиксінің құрылуына және «Surfin' The Highway» комиксінің мерейтойлық басылымының жарық көруіне әкелді. Ол қазір классикалық графикалық приключенческая ойын ретінде танылып, LucasArts компаниясының ең сәтті жобаларының бірі саналады. «Sam & Max Hit the Road» үздік ойындар тізіміне жиі еніп, 1994 жылы «Үздік анимациялық CD ROM» номинациясы бойынша Annie Award сыйлығына ие болды, бірақ сыйлық LucasArts компаниясының «Star Wars: Rebel Assault» ойынына берілді. 2004 жылы «Сэм мен Макс жолға шықты» ойынының жалғасының күрт тоқтатылуы LucasArts компаниясына қарсы күшті сын тудырды. «Сэм & Макс: Freelance Police» ойынының дамуын тоқтатуға қарсы 32 000 қол қойған петиция жиналды, ал БАҚ LucasArts компаниясының бизнес тәуекелін азайту үшін «Жұлдызды соғыстар» бейне ойындарына көшуге тырысып жатыр деген пікірді білдірді. Кейіннен LucasArts компаниясы приключенческая ойындарды жасаған көптеген дизайнерлерді жұмыстан босатып, осы жанрдағы ойын жасау дәуірін аяқтады. «Sam & Max Save the World» ойыны «Sam & Max Hit the Road» ойынының сыншылар тарапынан алған жоғары бағасына жете алмаса да, 2006 және 2007 жылдары жарық көрген кезде сыншылардан жағымды пікірлер алды. Сыншылар ойынның әзіл-қалжыңын, графикасын және геймплейін жоғары бағалады, бірақ жұмбақтардың қарапайымдығы және оқиғаның тиімділігі туралы алаңдаушылықтар айтылды. «Save the World» бейне ойын индустриясындағы журналистердің пікірінше, эпизодтық ойынды табысты қолданудың алғашқы мысалы болды, өйткені Telltale Games қысқа уақыт аралығында тұрақты мазмұн шығара алды. «Beyond Time and Space» ойыны «Save the World» ойынына ұқсас деп есептелді, сыншылар оны мақтап, бірқатар кемшіліктерін де атап өтті, бірақ жалпы алғанда «Beyond Time and Space» ойыны сыншылардан жақсы баға алды. Франшизаның сәттілігі плакаттар, киім-кешек және Перселлдің серияны дамыту кезеңдерінде салған эскиздерінен тұратын тауарлардың кең ассортиментін тудырды. Кейіпкерлердің коллекциялық мүсіндері де жасалды. Алайда, Перселлдің эскиздеріндегі сілтемелер мен жанкүйерлер мен журналистердің сұранысына байланысты, Макстың плюш ойыншығы, шектеулі басылыммен, Hashtag Collectibles интернет-дүкені мен Стив Перселлтің бірлескен жобасы ретінде құрылып сатылды. Сондай-ақ, 2023 жылдың соңында Uncute веб-сайтында Сэмнің шектеулі басылымдағы плюш ойыншығы сатылды, ал Макс та онымен бірге қысқа мерзімге қайтадан қолжетімді болды. Boss Fight Studios 2019 жылы «Freelance Police» ойынына негізделген жаңа экшн-фигуралар желісін шығарды, ал прототиптері алғаш рет Нью-Йорк ойыншықтар жәрмеңкесінде таныстырылды.