Мәдениет теориясы және әдістемелік көзқарас

Кіріспе

Мәдениет теориясы мен әдістемесі

Структурализм – әлеуметтік ғылымдарда басым қолданылатын, адам мәдениетінің элементтерін олардың кең жүйемен байланысы арқылы түсіндіретін интеллектуалдық ағым және әдістемелік тәсіл. Ол адамның қызметінің, ойлаудың, қабылдауының және сезінуінің негізінде жатқан құрылымдық үлгілерді анықтауға бағытталған. Философ Саймон Блэкберннің айтуынша, структурализм: «Адам өмірінің құбылыстары тек өзара байланыс арқылы ғана түсінікті. Бұл байланыстар құрылымды құрайды, ал беткі құбылыстардың жергілікті өзгерістерінің артында абстрактілі құрылымның тұрақты заңдары жатыр». Структурализм 20 ғасырдың басында, негізінен Франция мен Ресей империясында, Фердинанд де Соссюрдің құрылымдық тіл білімінде және одан кейінгі Прага, Мәскеу мектептерінде дамыды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін гуманитарлық ғылымдардың көптеген ғалымдары Соссюрдің концепцияларын өз салаларында пайдалануға көшті. Француз антропологы Клод Леви-Стросс, әлдебір бірінші осындай ғалым болды және структурализмге кеңінен қызығушылық оятуға ықпал етті.

Тарих және негіз

Структурализм термині көп мағыналы, әр түрлі контексттегі әртүрлі ойлау мектептеріне сілтеме жасайды. Сондықтан, гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдардағы структурализм деп аталатын қозғалыс социологиямен байланысты. Эмиль Дюркгейм өзінің әлеуметтану тұжырымдамасын «құрылым» және «функция» ұғымдары негізінде құрды, ал оның еңбектерінен құрылымдық-функционалдық әлеуметтанулық тәсіл пайда болды. Дюркгеймнің «құрылым» терминін қолдануынан өзге, Фердинанд де Соссюрдың семиологиялық тұжырымдамасы структурализм үшін маңызды болды. Соссюр тіл мен қоғамды қарым-қатынастар жүйесі ретінде қарастырды. Оның тіл біліміндегі көзқарасы эволюциялық тіл білімін де жоққа шығарды. 1940-1950 жылдары Жан-Поль Сартр жариялаған экзистенциализм Еуропадағы басымдыққа ие интеллектуалдық қозғалыс болды. Францияда структурализм экзистенциализмнен кейін, әсіресе 1960 жылдары кеңінен танылды. Францияда структурализмнің бастапқы танымалдылығы оның бүкіл әлемге таралуына себеп болды. 1960 жылдардың басында структурализм қозғалысы өзінің дамуына енді, ал кейбір адамдар оның адам өміріне қатысты барлық ғылымдарды қамтитын біртұтас көзқарас ұсынатынына сенді. Орыс функционалдық тіл біліміндегі Роман Якобсон құрылымдық талдауды тіл білімінен өзге де салаларға – философия, антропология және әдебиет теориясы сияқты пәндерге бейімдеуде маңызды рөл атқарды. Якобсон антрополог Клод Леви-Строссқа зор әсер етті, оның еңбектері арқылы «структурализм» термині алғаш рет әлеуметтік ғылымдар контекстінде қолданылды. Леви-Стросс еңбектері Францияда структуралистік қозғалыстың пайда болуына әкелді, оны француз структурализмі деп те атайды, бұл басқа авторлардың ой-өрісіне әсер етті, бірақ олардың көпшілігі өзін осы қозғалыстың бір бөлігі деп санамады. Бұл қатарға Луи Альтюссер және психоаналитик Жак Лакан, сондай-ақ Никос Пуланцастың құрылымдық марксизмі кірді. Роланд Барт және Жак Деррида структурализмнің әдебиетке қалай қолданылуы мүмкін екеніне назар аударды. Сәйкесінше, структурализмнің «Төрттік» деп аталатын өкілдері – Леви-Стросс, Лакан, Барт және Мишель Фуко болып саналады.

The term structuralism is ambiguous, referring to different schools of thought in different contexts. As such, the movement in humanities and social sciences called structuralism relates to sociology. Emile Durkheim based his sociological concept on 'structure' and 'function', and from his work emerged the sociological approach of structural functionalism. Apart from Durkheim's use of the term structure, the semiological concept of Ferdinand de Saussure became fundamental for structuralism. Saussure conceived language and society as a system of relations. His linguistic approach was also a refutation of evolutionary linguistics. Throughout the 1940s and 1950s, existentialism, such as that propounded by Jean Paul Sartre, was the dominant European intellectual movement. Structuralism rose to prominence in France in the wake of existentialism, particularly in the 1960s. The initial popularity of structuralism in France led to its spread across the globe. By the early 1960s, structuralism as a movement was coming into its own and some believed that it offered a single unified approach to human life that would embrace all disciplines. Russian functional linguist Roman Jakobson was a pivotal figure in the adaptation of structural analysis to disciplines beyond linguistics, including philosophy, anthropology, and literary theory. Jakobson was a decisive influence on anthropologist Claude Lévi Strauss, by whose work the term structuralism first appeared in reference to social sciences. Lévi Strauss' work in turn gave rise to the structuralist movement in France, also called French structuralism, influencing the thinking of other writers, most of whom disavowed themselves as being a part of this movement. This included such writers as Louis Althusser and psychoanalyst Jacques Lacan, as well as the structural Marxism of Nicos Poulantzas. Roland Barthes and Jacques Derrida focused on how structuralism could be applied to literature. Accordingly, the so called "Gang of Four" of structuralism is considered to be Lévi Strauss, Lacan, Barthes, and Michel Foucault.

Саусауы

Структурализмнің бастауы Фердинанд де Соссюрдің тіл білімі саласындағы еңбектерімен, сондай-ақ Прага және Мәскеу мектептерінің тіл білімімен байланысты. Қысқасы, Соссюрдің құрылымдық тіл білімі үш байланысты түсініктерді ұсынды. Соссюр тіл (тілдің идеалдану абстракциясы) мен сөйлеу (күнделікті өмірде қолданылатын тіл) арасындағы ерекшелікті дәлелдеді. Ол "таңба" "таңбаланатын" (signifié, яғни абстракт ұғым немесе идея) және "таңбалайтын" (signifiant, яғни қабылданатын дыбыс/көрінетін бейне) деген екі бөліктен тұрады деді. Әртүрлі тілдерде бірдей заттарды немесе ұғымдарды атау үшін әртүрлі сөздер болғандықтан, нақты бір ұғымды немесе идеяны білдіру үшін нақты бір таңбалайтынды қолданудың ешқандай ішкі себебі жоқ. Осылайша, ол "кездейсоқ" болып табылады. Таңбалар өздерінің мәнін басқа таңбалармен байланысы мен қарама-қайшылығы арқылы иеленеді. Ол былай деп жазды: "Тілде тек оң терминдері жоқ айырмашылықтар ғана бар".

Леви-Стросс

Структурализм адамның еркіндігі мен таңдау мүмкіндігін жобады, оның орнына адам тәжірибесі мен мінез-құлқының түрлі құрылымдармен анықталуына назар аударды. Осы мәселе бойынша ең маңызды алғашқы жұмыс Леви-Стросс жазған 1949 жылғы "Туыстық қатынастардың элементарлық құрылымдары" еңбегі болды. Леви-Стросс Роман Якобсонмен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Нью-Йорктегі Жаңа мектепте бірге оқығанда танысып, Якобсонның структурализмімен қатар американдық антропологиялық дәстүрдің де ықпалына түсті. "Элементарлық құрылымдар" еңбегінде ол туыстық жүйелерді құрылымдық тұрғыдан зерттеп, сырттай әртүрлі көрінетін әлеуметтік ұйымдардың негізінен бірнеше туыстық құрылымның түрленулері екенін көрсетті. 1958 жылдың соңында ол структурализм бағдарламасын баяндайтын мақалалар жинағын – "Құрылымдық антропологияны" жариялады.

Лакан мен Пиаже

Фрейд пен Соссюрді үйлестіре отырып, француз (пост)структуралисті Жак Лакан структурализмді психоанализге қолданды. Сол сияқты, Жан Пиаже де психологияны зерттеуде структурализмді қолданды, бірақ өзгеше жолмен. Пиаже өзін конструктивіст ретінде анықтағанды жөн көрер еді, ол структурализмді "доктрина емес, әдіс" деп қарастырды, себебі оның пікірінше, "абстрактілі немесе генетикалық құрылыс болмаса, ешқандай құрылым да болмайды".

"Үшінші тәртіп"

Структурализмнің жақтаушылары мәдениеттің нақты бір саласын тіл үлгісіндегі және шындық пен идеялардың ұйымдастырылуынан, сондай-ақ қиялдан ерекшеленетін құрылым арқылы түсінуге болады деп санайды – бұл "үшінші деңгей". Мысалы, Лаканның психоаналитикалық теориясында "Символикалықтың" құрылымдық деңгейі "Нақтыдан" және "Қиялдан" ажыратылады; сол сияқты, Альтюссердің марксистік теориясында капиталистік өндіріс құрылымы оның қарым-қатынастарына қатысатын нақты субъектілерден және осы қарым-қатынастарды түсіндіретін идеологиялық формалардан ерекшеленеді.

Алтуссер

Француз теоретігі Луи Альтюссер көбінесе "құрылымдық марксизмді" тудыруға көмектескен құрылымдық әлеуметтік талдаумен байланыстырылса да, Альтюссердің өзі "Капиталды оқудың" екінші басылымының итальяндық алғы сөзінде осы қауымдастықты жоққа шығарды. Ал осы алғы сөзде Альтюссер былай деп мәлімдейді: "Біз «құрылымшыл» идеологиядан өзгешелену үшін қолданған сақтық шараларына қарамастан, «құрылымшылдыққа» жат категориялардың шешуші үлесіне қарамастан, қолданған терминологиямыз көп жағынан «құрылымшыл» терминологиясына тым жақын болды, бұл оқырмандарда жаңылыс тудыруға мүмкіндік берді. Көптеген ерекше жағдайларды ескермегенде, біздің Маркске қатысты түсінігіміз ағымдағы әдетке құрмет көрсету ниетімен жалпыға бірдей «құрылымдық» деп танылды және бағаланды. Біздің пікірімізше, терминологиялық екіұштылыққа қарамастан, біздің мәтіндеріміздің негізгі бағыты «құрылымдық» идеологиямен байланысты емес."

Тіл білімі

Фердинанд де Соссюрдың "Жалпы лингвистика курсында" талдау тілдің қолданылуына (parole, 'сөйлеу') емес, тілдің негізгі жүйесіне (langue) бағытталған. Бұл тәсіл тіл элементтерінің қазіргі уақытта синхрондық, диахрондық емес, бір-бірімен қалай байланысқанын қарастырады. Соссюр тілдік белгілер екі бөліктен тұрады деп айтқан:

a signifiant ('signifier'): сөздің "дыбыстық бейнесі", ойдағы болжам ретінде – мысалы, жарнамадан, өлеңнен үнсіз оқылғанда, немесе нақты, кез келген мәтінде, сөйлеу актісінің физикалық іске асырылуы ретінде. a signifié ('signified'): сөздің ұғымы немесе мағынасы. Бұл сөздердің олар көрсететін әлемдегі заттармен байланысына назар аударған бұрынғы тәсілдерден өзгеше. Сауссур толық дамытпағанымен, құрылымдық лингвистикадағы басқа да маңызды ұғымдарды құрылымдық "идеализмде" табуға болады. Құрылымдық идеализм – белгілі бір синтагмадағы немесе тілдік ортада (мысалы, берілген сөйлемде) мүмкін болатын тілдік бірліктер класы (лексемалар, морфемалар немесе тіпті құрылымдар). Парадигманың осы мүшелерінің әрқайсысының әртүрлі функционалдық рөлі 'value' (фр. valeur) деп аталады.

Прага мектебі

Францияда Антуан Мельет және Эмиль Бенвенист Соссюрдың жобасын жалғастырды, ал Прага лингвистика мектебінің Роман Якобсон мен Николай Трубецкой сияқты мүшелері ықпалды зерттеулер жүргізді. Прага мектебінің структурализмінің ең айқын және маңызды мысалы фонемикада жатыр. Прага мектебі тілдегі дыбыстардың тізімін жасаумен ғана шектеліп қоймай, олардың арасындағы қатынастарды зерттеді. Олар тілдегі дыбыстар тізімін қарама-қайшылықтар сериясы ретінде талдауға болатынын анықтады. Мысалы, ағылшын тілінде /p/ және /b/ дыбыстары ерекше фонемаларды білдіреді, себебі екі сөздің арасындағы айырмашылық тек осы екі дыбыстың өзгешелігімен анықталатын жағдайлар (минималды жұптар) бар (мысалы, 'pat' және 'bat'). Дыбыстарды қарама-қайшылық белгілері бойынша талдау салыстыру мүмкіндігін ашады. Атап айтқанда, жапон тіліндегі адамдардың ағылшын және басқа тілдердегі /r/ және /l/ дыбыстарын ажыратудағы қиындық, осы дыбыстардың жапон тілінде қарама-қайшылық белгілері болмауынан туындайды. Фонология көптеген салалардағы структурализмнің парадигмалық негізіне айналды. Прага мектебінің концепциясына негізделіп, Францияда Андре Мартинет, Ұлыбританияда Дж.Р.Ферт және Данияда Луи Хелмслев құрылымдық және функционалдық лингвистиканың өз нұсқаларын әзірледі.

Антропологияда

Антропология мен әлеуметтік антропологиядағы құрылымдық теорияға сәйкес, мағына мәдениет ішінде әртүрлі тәжірибелер, құбылыстар және маңызды жүйе ретінде қызмет ететін іс-әрекеттер арқылы өндіріледі және қайта өндіріледі. Структуралистік көзқарас мәдениетте мағынаның пайда болуы мен қайта жаңғыруы арқылы терең құрылымдарды ашу үшін тамақ дайындау және қызмет көрсету рәсімдері, діни рәсімдер, ойындар, әдеби және әдеби емес мәтіндер және ойын-сауықтың басқа түрлері сияқты әртүрлі іс-әрекеттерді зерттеуі мүмкін. Мысалы, Леви-Стросс 1950 жылдары мифология, туыстық қатынастар (одақтастық теориясы және инцест табуы) және тамақ дайындау сияқты мәдени құбылыстарды талдады. Осы зерттеулерден басқа, ол тілдік тұрғыдан көбірек бағытталған жазбаларды шығарды, онда ол Соссюрдың тіл мен сөйлеу айырмашылығын адам ақыл-ойының негізгі құрылымдарын іздеуде қолданды, қоғамның "терең грамматикасын" құрайтын құрылымдар ақыл-ойында пайда болады және адамдарда беймәлім түрде жұмыс істейді деп дәлелдеді. Леви-Стросс математикадан шабыт алды. Құрылымдық антропологияда қолданылатын тағы бір ұғым Прага лингвистика мектебінен шыққан, онда Роман Якобсон және басқалар белгілі бір ерекшеліктердің болуы немесе болмауы негізінде дыбыстарды талдады (мысалы, дауыссыз және дауысты). Леви-Стросс мұны ақыл-ойының әмбебап құрылымдарын тұжырымдауға енгізді, ол ыстық-суық, еркек-әйел, мәдениет-табиғат, пісірілген-шикі немесе некеге тұруға болатын және табуға айналған әйелдер сияқты екілік қарсылықтарға негізделген жұмыс істейді. Үшінші ықпал Марсель Мосс (1872–1950) жасады, ол сыйлық алмасу жүйелері туралы жазған. Мысалы, Моссқа негізделген Леви-Стросс одақтастық теориясын – туыстық жүйелердің топтар арасындағы әйелдерді алмасуға негізделгенін, Эдвард Эванс Притчард пен Мейер Фортес сипаттаған "тектік" теорияға қарсы дәлелдеді. Мосс өзінің École Pratique des Hautes Études кафедрасындағы орнын басып алған кезде Леви-Стросс жазбалары 1960 және 1970 жылдары кеңінен танымал болды және "структурализм" термині пайда болды. Ұлыбританияда Родни Нидхэм мен Эдмунд Лич сияқты авторларға структурализм қатты әсер етті. Морис Годелье мен Эммануэль Террей сияқты авторлар Францияда марксизмді құрылымдық антропологиямен біріктірді. АҚШ-та Маршалл Салинс және Джеймс Бун сияқты авторлар адам қоғамын өздерінің талдауларын ұсыну үшін структурализмге негізделді. 1980 жылдардың басында құрылымдық антропологияның маңызы төмендеді. Д'Андраде бұл адам миының әмбебап құрылымы туралы дәлелсіз болжамдар жасағанынан деп санайды. Эрик Вольф сияқты авторлар саяси экономика мен отаршылдық антропологияның алдыңғы қатарында болуы керек деп айтты. Жалпы алғанда, Пьер Бурдьедің структурализмді сынауы адамның агенттігі және практикасы арқылы мәдени және әлеуметтік құрылымдардың қалай өзгеретіні туралы алаңдаушылыққа әкелді, бұл тенденцияны Шерри Ортнер «практика теориясы» деп атады. Мысалы, Дуглас Э. Фоулидің «Капиталистік мәдениетті үйрену» (2010) еңбегінде ол Техастағы орта мектеп оқушылары арасында жүргізілген этнографиялық далалық жұмысына құрылымдық және марксистік теориялардың қоспасын қолданды. Фоули олардың ортақ мақсатқа қалай жетуін әлеуметтік ынтымақ көзі арқылы талдады, ол «мексикалықтар» мен «англоамерикандықтардың» мектептің қарсыластарын жеңу үшін бір футбол командасында бірігуін байқады. Алайда, ол марксистік көзқараспен қарап, «жаңа мәдени марксистік білім теориясымен курстастарын таң қалдырғысы келді» деп мәлімдеді. Құрылымдық семиотика саласы әр мәтінде құрылым болуы керек деп айтады, бұл тәжірибелі оқырмандарға мәтінді түсіндіруге қарағанда тәжірибесіз оқырмандарға неге оңай екенін түсіндіреді. Жазбаларда жазылғанның бәрі білім беру мекемелерінде үйреніп, маскасын алып тастауға тиіс ережелерге, яғни «әдебиет грамматикасына» сай келеді. Структуралистік түсіндірудің ықтимал проблемасы – бұл өте төмендеуі мүмкін; ғалым Кэтрин Белси айтқандай: «барлық айырмашылықты құлатудың структуралистік қаупі». Мұндай оқудың мысалы, егер оқушы «Вест-Сайд-Стори» авторлары «нағыз» жаңа ештеңе жазбады деп қорытындыласа, өйткені олардың жұмысы Шекспирдің «Ромео мен Джульетта» сияқты құрылымға ие. Екі мәтінде де қыз бен жігіт бір-біріне ғашық болады («Формула» олардың арасындағы символикалық оператор «Жігіт + қыз») олар бір-бірін жек көретін екі топқа («Жігіттің тобы – Қыздың тобы» немесе «Қарсылас күштер») қарама-қарсылық олардың өлімімен шешіледі. Структуралистік оқулар жеке мәтіннің құрылымдары қалай туындаған әдеби шиеленістерді шешетініне назар аударады. Егер структуралистік оқу бірнеше мәтінге назар аударса, олардың біртұтас жүйеге бірігуіне мүмкіндік беретін бірден бір жол болуы керек. Структурализмнің әмбебаптығы соншалық, әдеби сыншы әдебиеттегі екі достық отбасы туралы әңгіме («Жігіттің отбасы + Қыздың отбасы») балалары бір-бірін жек көреді («Жігіт – Қыз») және кейін балалар режімдік некеден қашу үшін өліп қалады, оның себебі екінші әңгіменің құрылымы бірінші әңгіменің құрылымының «керісі» болып табылады: махаббаттың және екі тараптың арақатынасының мәні кері айналған. Структуралистік әдеби сыншылар «мәтіннің әдеби әзілі» тек жаңа құрылымда ғана болуы мүмкін, оның айтылуын қамтамасыз ететін кейіпкерлердің дамуы мен дауысынан емес деп санайды. Әдеби структурализм көбінесе Владимир Пропп, Альгирдас Жульен Греймас және Клод Леви-Строссқа еліктеп, әңгімелердегі, мифтердегі және соңғы кездегі анекдоттардағы негізгі терең элементтерді іздеп, оларды әртүрлі нұсқаларды жасау үшін әртүрлі жолдармен біріктіреді. Құрылымдық әдеби теория мен Нортроп Фрайдің архетиптік сын арасында үлкен ұқсастық бар, ол мифтерді антропологиялық зерттеуге де қарызды. Кейбір сыншылар да теорияны жеке туындыларға қолдануға тырысты, бірақ жеке әдеби туындылардағы ерекше құрылымдарды табуға жасалған әрекет структуралистік бағдарламаға қайшы келеді және Жаңа сынмен байланысты.

According to structural theory in anthropology and social anthropology, meaning is produced and reproduced within a culture through various practices, phenomena, and activities that serve as systems of signification. A structuralist approach may study activities as diverse as food preparation and serving rituals, religious rites, games, literary and non literary texts, and other forms of entertainment to discover the deep structures by which meaning is produced and reproduced within the culture. For example, Lévi Strauss analysed in the 1950s cultural phenomena including mythology, kinship (the alliance theory and the incest taboo), and food preparation. In addition to these studies, he produced more linguistically focused writings in which he applied Saussure's distinction between langue and parole in his search for the fundamental structures of the human mind, arguing that the structures that form the "deep grammar" of society originate in the mind and operate in people unconsciously. Lévi Strauss took inspiration from mathematics. Another concept used in structural anthropology came from the Prague school of linguistics, where Roman Jakobson and others analysed sounds based on the presence or absence of certain features (e. g., voiceless vs. voiced). Lévi Strauss included this in his conceptualization of the universal structures of the mind, which he held to operate based on pairs of binary oppositions such as hot cold, male female, culture nature, cooked raw, or marriageable vs. tabooed women. A third influence came from Marcel Mauss (1872–1950), who had written on gift exchange systems. Based on Mauss, for instance, Lévi Strauss argued an alliance theory—that kinship systems are based on the exchange of women between groups—as opposed to the descent' based theory described by Edward Evans Pritchard and Meyer Fortes. While replacing Mauss at his Ecole Pratique des Hautes Etudes chair, the writings of Lévi Strauss became widely popular in the 1960s and 1970s and gave rise to the term "structuralism" itself. In Britain, authors such as Rodney Needham and Edmund Leach were highly influenced by structuralism. Authors such as Maurice Godelier and Emmanuel Terray combined Marxism with structural anthropology in France. In the United States, authors such as Marshall Sahlins and James Boon built on structuralism to provide their own analysis of human society. Structural anthropology fell out of favour in the early 1980s for a number of reasons. D'Andrade suggests that this was because it made unverifiable assumptions about the universal structures of the human mind. Authors such as Eric Wolf argued that political economy and colonialism should be at the forefront of anthropology. More generally, criticisms of structuralism by Pierre Bourdieu led to a concern with how cultural and social structures were changed by human agency and practice, a trend which Sherry Ortner has referred to as 'practice theory'. One example is Douglas E. Foley's Learning Capitalist Culture (2010), in which he applied a mixture of structural and Marxist theories to his ethnographic fieldwork among high school students in Texas. Foley analyzed how they reach a shared goal through the lens of social solidarity when he observed "Mexicanos" and "Anglo Americans" come together on the same football team to defeat the school's rivals. However, he also continually applies a marxist lens and states that he," wanted to wow peers with a new cultural marxist theory of schooling." The field of structuralist semiotics argues that there must be a structure in every text, which explains why it is easier for experienced readers than for non experienced readers to interpret a text. Everything that is written seems to be governed by rules, or "grammar of literature", that one learns in educational institutions and that are to be unmasked. A potential problem for a structuralist interpretation is that it can be highly reductive; as scholar Catherine Belsey puts it: "the structuralist danger of collapsing all difference." An example of such a reading might be if a student concludes the authors of West Side Story did not write anything "really" new, because their work has the same structure as Shakespeare's Romeo and Juliet. In both texts a girl and a boy fall in love (a "formula" with a symbolic operator between them would be "Boy + Girl") despite the fact that they belong to two groups that hate each other ("Boy's Group Girl's Group" or "Opposing forces") and conflict is resolved by their deaths. Structuralist readings focus on how the structures of the single text resolve inherent narrative tensions. If a structuralist reading focuses on multiple texts, there must be some way in which those texts unify themselves into a coherent system. The versatility of structuralism is such that a literary critic could make the same claim about a story of two friendly'' families ("Boy's Family + Girl's Family") that arrange a marriage between their children despite the fact that the children hate each other ("Boy Girl") and then the children commit suicide to escape the arranged marriage; the justification is that the second story's structure is an 'inversion' of the first story's structure: the relationship between the values of love and the two pairs of parties involved have been reversed. Structuralist literary criticism''' argues that the "literary banter of a text" can lie only in new structure, rather than in the specifics of character development and voice in which that structure is expressed. Literary structuralism often follows the lead of Vladimir Propp, Algirdas Julien Greimas, and Claude Lévi Strauss in seeking out basic deep elements in stories, myths, and more recently, anecdotes, which are combined in various ways to produce the many versions of the ur story or ur myth. There is considerable similarity between structural literary theory and Northrop Frye's archetypal criticism, which is also indebted to the anthropological study of myths. Some critics have also tried to apply the theory to individual works, but the effort to find unique structures in individual literary works runs counter to the structuralist program and has an affinity with New Criticism.

Экономика саласында

Структуралық экономика – экономикалық талдау жүргізілгенде (әдетте) құрылымдық ерекшеліктерді ескерудің маңыздылығын баса назар аударатын экономикалық көзқарас. Бұл тәсіл Латын Америкасы Экономикалық комиссиясының (ECLA немесе CEPAL) жұмысымен қалыптасты және негізінен оның директоры Рауль Пребиш пен бразилиялық экономист Селсо Фуртадомен байланысты. Пребиш экономикалық теңсіздік пен бұрмаланған дамудың жаһандық жүйедегі алмасудың туа біткен құрылымдық ерекшелігі екенін айтты. Сондықтан, ертедегі структуралистік модельдер өндірістік құрылымнан туындаған ішкі және сыртқы теңгерімсіздіктерге, сондай-ақ дамып келе жатқан елдердің дамысқан елдермен арақатынасына ерекше мән берді. Пребиш Ұлы депрессия мен Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін импортты алмастыру индустрияландыру идеясын қалыптастыруға көмектесті. Бұл ретте, дамып келе жатқан елдердің сауда шарттарының нашарлауы, яғни Сингер-Пребиш гипотезасы, маңызды рөл атқарды.

Түсіндірмелер мен жалпы сын-пікірлер

Структурализм қазіргі кезде постструктурализм және деконструкция сияқты басқа тәсілдерге қарағанда аз танымал. Структурализмді көбінесе тарихи емес деп сынаған, сондай-ақ адамдардың әрекет ету мүмкіндігінен гөрі детерминистік құрылымдық күштерді бағалауы үшін де сынға алды. 1960-1970 жылдардағы саяси тұрақсыздық (әсіресе 1968 жылғы мамырдағы студенттік көтерілістер) академиялық ортаға әсер ете бастаған кезде билік пен саяси күрес мәселелері қоғамдық назардың ортасына көшті. 1980 жылдары деконструкция – тілдің логикалық құрылымынан гөрі оның негізгі екіұштылығына баса назар аудару – танымал болды. Ғасыр соңына қарай структурализм тарихи маңызды ойлау мектебі ретінде қарастырылды, бірақ назар оның өзіне емес, одан туындаған қозғалыстарға аударылды. Көптеген әлеуметтік теоретиктер мен ғалымдар структурализмді қатаң сынады, тіпті оны жоққа шығарды. Француз герменевтикалық философы Поль Рикёр (1969) Леви-Строссты структуралистік тәсілдің жарамдылық шегінен асып, Рикёр сипаттағандай, "трансценденттік субъектісіз кантиандыққа" ұласқандығы үшін сынады. Антрополог Адам Купер (1973) былай деді: «Структурализм» мыңжылдық қозғалыстың қарқынына ие болды және оның жақтастарының кейбіреулері соқырлар әлемінде көрушілердің құпия қоғамын құрғандай сезінді. Жаңа парадигманы қабылдау ғана емес, оған сену – дерлік құтқарылу мәселесі болды. Филип Ноэль Петтит (1975) «Леви-Стросстың семиология үшін армандаған позитивистік арманынан» бас тартуға шақырды, семиологияны табиғи ғылымдар қатарына жатқызуға болмайтынын айтты. Корнелиус Касториадис (1975) структурализмді әлеуметтік әлемдегі символдық аралықты түсіндіре алмағаны үшін сынады; ол структурализмді «логицистік» тақырыптың бір түрі ретінде қарастырды, структуралистердің айтуынша, тіл және жалпы символдық жүйелерді қарсылықтардың бинарлық логикасы негізінде логикалық ұйымдарға дейін азайтуға болмайды деп дәлелдеді. Сыншыл теоретик Юрген Хабермас (1985) Фуко сияқты структуралистерді позитивистер деп айыптады; Фуко, өзінің классикалық позитивист емескелігіне қарамастан, ғылымды сынау үшін ғылымның құралдарын парадоксальды түрде қолданады, деді Хабермас. (Қараңыз: Перформативті қайшылық және Фуко-Хабермас пікірталасы.) Әлеуметтанушы Энтони Гидденс (1993) де белгілі сыншы; Гидденс өз теорияларында құрылымдық тақырыптарды пайдаланғанымен, әлеуметтік жүйелердің қайта өндірілуі тек «механикалық нәтиже» деген структуралистік көзқарасты жоққа шығарады.

Structuralism is less popular today than other approaches, such as post structuralism and deconstruction. Structuralism has often been criticized for being ahistorical and for favouring deterministic structural forces over the ability of people to act. As the political turbulence of the 1960s and 1970s (particularly the student uprisings of May 1968) began affecting academia, issues of power and political struggle moved to the center of public attention. In the 1980s, deconstruction—and its emphasis on the fundamental ambiguity of language rather than its logical structure—became popular. By the end of the century, structuralism was seen as a historically important school of thought, but the movements that it spawned, rather than structuralism itself, commanded attention. Several social theorists and academics have strongly criticized structuralism or even dismissed it. French hermeneutic philosopher Paul Ricœur (1969) criticized Lévi Strauss for overstepping the limits of validity of the structuralist approach, ending up in what Ricœur described as "a Kantianism without a transcendental subject." Anthropologist Adam Kuper (1973) argued that:'Structuralism' came to have something of the momentum of a millennial movement and some of its adherents felt that they formed a secret society of the seeing in a world of the blind. Conversion was not just a matter of accepting a new paradigm. It was, almost, a question of salvation. Philip Noel Pettit (1975) called for an abandoning of "the positivist dream which Lévi Strauss dreamed for semiology," arguing that semiology is not to be placed among the natural sciences. Cornelius Castoriadis (1975) criticized structuralism as failing to explain symbolic mediation in the social world; he viewed structuralism as a variation on the "logicist" theme, arguing that, contrary to what structuralists advocate, language—and symbolic systems in general—cannot be reduced to logical organizations on the basis of the binary logic of oppositions. Critical theorist Jürgen Habermas (1985) accused structuralists like Foucault of being positivists; Foucault, while not an ordinary positivist per se, paradoxically uses the tools of science to criticize science, according to Habermas. (See Performative contradiction and Foucault–Habermas debate.) Sociologist Anthony Giddens (1993) is another notable critic; while Giddens draws on a range of structuralist themes in his theorizing, he dismisses the structuralist view that the reproduction of social systems is merely "a mechanical outcome."

Негізгі дереккөздер

Алтхуссер, Луи. Reading Capital. Барт, Роланд. S/Z. Делёз, Жиль. 1973 жыл. «Структурализмді қалай тануға болады?» 299–335 беттер, «Философия тарихы, Идеялар, Доктриналар» кітабынан, 8-том: Le XXe siècle, Ф. Шатель редакторында. Париж: Hachette. де Соссюр, Фердинанд. 1916 жыл. Жалпы тіл білімі курсы. Фуко, Мишель. Нәрселердің реті. Якобсон, Роман. Жалпы тіл білімі бойынша эсселер. Лакан, Жак. Жак Лаканның семинарлары. Леви-Стросс, Клод. Туыстық қатынастардың бастауыш құрылымдары. 1958 жыл. Құрылымдық антропология [Anthropologie structurale]. 1964–1971 жылдар. Мифологиялар. Уилкен, Патрик, ред. Клод Леви-Стросс: Қазіргі антропологияның әкесі.