Кіріспе
Ptelea trifoliata, әдеттегі hoptree, вафли күлі, жаман иісті күл деп белгілі, цитрус тұқымдасына (Rutaceae) жататын гүлді өсімдік түрі. Ол Солтүстік Америкаға тән, онда Канада, Мексика және АҚШ-та кездеседі. Бұл жапырақты түсетін бұта немесе ағаш, кезектесіп орналасқан, үш жапырақтан тұратын жапырақтары бар.
Ptelea trifoliata, commonly known as common hoptree, wafer ash, stinking ash, is a species of flowering plant in the citrus family (Rutaceae). It is native to North America, where it is found in Canada, Mexico, and the United States. It is a deciduous shrub or tree, with alternate, trifoliate leaves.
Сипаттама
Ptelea trifoliata – биіктігі шамамен 8 метрге жететін шағын ағаш немесе көбінесе бірнеше таралған сабақты бұта, кең жапырақ шоғырымен. Қабығы қызғылт қоңырдан сұр қоңырға дейін, қысқа көлденең линцельдермен (көкпелі қабықты жоталар), сәл қабыршақты болады. Өсімдіктің жағымсыз иісі және ащы дәмі бар. Бұтақшалары қара қызғылт қоңыр, жылтыр, ұсақ өскіндермен жабылған. Бұтақтары жұқадан орташа қалыңдығына дейін, қоңыр түсті, терең U пішіндес жапырақ іздерімен және қысқа, ашық қоңыр, жұмсақ бүршіктермен. Оның қалың, ет тәрізді тамырлары бар. Кейбір ботаниктер әртүрлі хоп-ағаштарды төрт немесе одан да көп жақын туысқан түрлердің тобы ретінде қарастырады:
P. trifoliata subsp. trifoliata – common hoptree or eastern hoptree; eastern Canada & United States (U. S.), central U. S.
P. trifoliata subsp. trifoliata var. trifoliata – eastern Canada & (U. S.), central U. S.
P. trifoliata subsp trifoliata var. mollis Torr. & A. Gray – eastern and central U. S.
P. trifoliata subsp. angustifolia (Benth.) V. L. Bailey – south central U. S.
P. trifoliata subsp. angustifolia var. angustifolia (Benth.) M. E. Jones (P. angustifolia, P. lutescens) – narrowleaf hoptree; south central U. S.
P. trifoliata subsp. angustifolia var. persicifolia (Greene) V. L. Bailey – south central U. S.
P. trifoliata subsp. pallida (Greene) V. L. Bailey – pallid hoptree, south central and southwest U. S.
P. trifoliata subsp. pallida var. pallida (Greene) V. L. Bailey – southwest U. S.
P. trifoliata subsp. pallida var. cognata (Greene) Kearney & Peebles – southwest U. S.
P. trifoliata subsp. pallida var. confinis (Greene) V. L. Bailey – south central and southwest U. S.
P. trifoliata subsp. pallida var. lutescens – southwest U. S.
P. trifoliata subsp. polyadenia (Greene) V. L. Bailey – pallid hoptree, south central and southwest U. S.
P. trifoliata var. baldwinii (Torr. & A. Gray) D. B. Ward (P. baldwinii)
The specific epithet "trifoliata" refers to the three parted compound leaf. Other common names for this shrub include stinking prairie bush, Carolina shrub trefoil, tree trefoil, swamp dogwood, ague bark, paleleaf hoptree, prairie grub, prickaway anise, quinine tree, sang tree, water ash, western hoptree, wingseed, and woolly hoptree.
P. trifoliata subsp. trifoliata – жалпы немесе шығыс хоп-ағашы; Шығыс Канада және АҚШ, орталық АҚШ.
P. trifoliata subsp. trifoliata var. trifoliata – Шығыс Канада және (АҚШ), орталық АҚШ.
P. trifoliata subsp. trifoliata var. mollis Torr. & A. Gray – Шығыс және орталық АҚШ.
P. trifoliata subsp. angustifolia (Benth.) V. L. Bailey – Оңтүстік орталық АҚШ.
P. trifoliata subsp. angustifolia var. angustifolia (Benth.) M. E. Jones (P. angustifolia, P. lutescens) – Тар жапырақты хоп-ағаш; Оңтүстік орталық АҚШ.
P. trifoliata subsp. angustifolia var. persicifolia (Greene) V. L. Bailey – Оңтүстік орталық АҚШ.
P. trifoliata subsp. pallida (Greene) V. L. Bailey – Ақшыл хоп-ағаш, Оңтүстік орталық және Оңтүстік-батыс АҚШ.
P. trifoliata subsp. pallida var. pallida (Greene) V. L. Bailey – Оңтүстік-батыс АҚШ.
P. trifoliata subsp. pallida var. cognata (Greene) Kearney & Peebles – Оңтүстік-батыс АҚШ.
P. trifoliata subsp. pallida var. confinis (Greene) V. L. Bailey – Оңтүстік орталық және Оңтүстік-батыс АҚШ.
P. trifoliata subsp. pallida var. lutescens – Оңтүстік-батыс АҚШ.
P. trifoliata subsp. polyadenia (Greene) V. L. Bailey – Ақшыл хоп-ағаш, Оңтүстік орталық және Оңтүстік-батыс АҚШ.
P. trifoliata var. baldwinii (Torr. & A. Gray) D. B. Ward (P. baldwinii)
P. trifoliata subsp. trifoliata – common hoptree or eastern hoptree; eastern Canada & United States (U. S.), central U. S.
P. trifoliata subsp. trifoliata var. trifoliata – eastern Canada & (U. S.), central U. S.
P. trifoliata subsp trifoliata var. mollis Torr. & A. Gray – eastern and central U. S.
P. trifoliata subsp. angustifolia (Benth.) V. L. Bailey – south central U. S.
P. trifoliata subsp. angustifolia var. angustifolia (Benth.) M. E. Jones (P. angustifolia, P. lutescens) – narrowleaf hoptree; south central U. S.
P. trifoliata subsp. angustifolia var. persicifolia (Greene) V. L. Bailey – south central U. S.
P. trifoliata subsp. pallida (Greene) V. L. Bailey – pallid hoptree, south central and southwest U. S.
P. trifoliata subsp. pallida var. pallida (Greene) V. L. Bailey – southwest U. S.
P. trifoliata subsp. pallida var. cognata (Greene) Kearney & Peebles – southwest U. S.
P. trifoliata subsp. pallida var. confinis (Greene) V. L. Bailey – south central and southwest U. S.
P. trifoliata subsp. pallida var. lutescens – southwest U. S.
P. trifoliata subsp. polyadenia (Greene) V. L. Bailey – pallid hoptree, south central and southwest U. S.
P. trifoliata var. baldwinii (Torr. & A. Gray) D. B. Ward (P. baldwinii)
The specific epithet "trifoliata" refers to the three parted compound leaf. Other common names for this shrub include stinking prairie bush, Carolina shrub trefoil, tree trefoil, swamp dogwood, ague bark, paleleaf hoptree, prairie grub, prickaway anise, quinine tree, sang tree, water ash, western hoptree, wingseed, and woolly hoptree.
"Trifoliata" деген эпитет үш жапырақтан тұратын күрделі жапыраққа сілтеме жасайды. Бұл бұтаның басқа да кең таралған аттары: иісті дала бұтасы, Каролина бұтасы, ағаш жапырағы, су жапырағы, ағаш қабығы, қарық жапырақты шөп, шөп анисі, хинин ағашы, ән ағашы, су шатыры, батыс хоп-ағашы, қанатты тұқым және жұмсақ хоп-ағаш.
P. trifoliata subsp. trifoliata – common hoptree or eastern hoptree; eastern Canada & United States (U. S.), central U. S.
P. trifoliata subsp. trifoliata var. trifoliata – eastern Canada & (U. S.), central U. S.
P. trifoliata subsp trifoliata var. mollis Torr. & A. Gray – eastern and central U. S.
P. trifoliata subsp. angustifolia (Benth.) V. L. Bailey – south central U. S.
P. trifoliata subsp. angustifolia var. angustifolia (Benth.) M. E. Jones (P. angustifolia, P. lutescens) – narrowleaf hoptree; south central U. S.
P. trifoliata subsp. angustifolia var. persicifolia (Greene) V. L. Bailey – south central U. S.
P. trifoliata subsp. pallida (Greene) V. L. Bailey – pallid hoptree, south central and southwest U. S.
P. trifoliata subsp. pallida var. pallida (Greene) V. L. Bailey – southwest U. S.
P. trifoliata subsp. pallida var. cognata (Greene) Kearney & Peebles – southwest U. S.
P. trifoliata subsp. pallida var. confinis (Greene) V. L. Bailey – south central and southwest U. S.
P. trifoliata subsp. pallida var. lutescens – southwest U. S.
P. trifoliata subsp. polyadenia (Greene) V. L. Bailey – pallid hoptree, south central and southwest U. S.
P. trifoliata var. baldwinii (Torr. & A. Gray) D. B. Ward (P. baldwinii)
The specific epithet "trifoliata" refers to the three parted compound leaf. Other common names for this shrub include stinking prairie bush, Carolina shrub trefoil, tree trefoil, swamp dogwood, ague bark, paleleaf hoptree, prairie grub, prickaway anise, quinine tree, sang tree, water ash, western hoptree, wingseed, and woolly hoptree.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Ptelea trifoliata Солтүстік Америкаға тән, оның солтүстік шегі Канаданың Онтарио және Квебек штаттарында орналасқан. Ол АҚШ-тың көп бөлігінде, шығыс және оңтүстік-батыс аймақтарында өседі, бірақ Жоғарғы Орта Батыс аймақтарында кездеспейді және Жаңа Англияның көп бөлігінде сирек. Оның оңтүстік шегі Мексикада. Оның кең таралған табиғи ортасы бар. Оңтүстік-Шығыс АҚШ-та ол көбінесе жартасты ормандарда, ылғалды және құрғақ топырақта, көбінесе әктасты немесе майлы (мафикалық) субстраттармен байланысты кездеседі. Орта Батыстағы орталарына орман, саванна, дала, жартастар мен құмды төбелер кіреді. Аризонада ол шатқалдарда көптеп таралған.
Экология
Үлкен құйрықты көбелектің (Papilio cresphontes) личинкалары жапырақтармен қоректенеді. Enchenopa туысына жататын ағаш құрттары бұтақтарға зиян келтіріп, олардың астына ақ көпіршікті жұмыртқалар салады. Парктер мен бақшаларда әсемдік үшін көптеген сорттар өсірілген. "Ауреа" сорты – алтын жапырақты, Корольдік бау-бақша қоғамының "Бау-бақшалық еңбек сіңіргендері" сыйлығымен марапатталған. 19 ғасырда Техасқа қоныс аударған неміс иммигранттары сыра жасау процесінде хмельдің орнына оның тұқымдарын пайдаланған, соның нәтижесінде бұл түрге осылай атау берілген.