Кіріспе

Британдық тарихшы және англикандық епископ (1825–1901)

Уильям Стаббс (21 маусым 1825 – 22 сәуір 1901) – ағылшын тарихшысы және англикандық епископ. Ол 1866 жылдан 1884 жылға дейін Оксфорд университетінде қазіргі заман тарихының профессоры болды. 1884 жылдан 1889 жылға дейін Честер епискобы, ал 1889 жылдан 1901 жылға дейін Оксфорд епискобы қызметін атқарды.

Ерте өмір

Уильям Морли Стаббстің, заңгер, және оның әйелі Мэри Энн Хенлоктың ұлы, Йоркширдегі Кнаресборо қаласының Бас көшесіндегі үйde дүниеге келді. Ол Рипон грамматикалық мектебінде және Оксфордтың Крайст-Черч колледжінде білім алды, онда 1848 жылы магистр дәрежесін алып, «Литерае Гуманиорес» пәні бойынша бірінші сыныпты және математикадан үшінші орынды иеленді.

1889 жылға дейінгі білім және мансап

Стаббс 1850 жылдан 1866 жылға дейін Невесток, Эссекс округінде тұрған кезінде Тринити колледжінің мүшесі болып сайланды және сол жылдар аралығында жергілікті шіркеудің дін қызметкері болды.

Чиркінің кеңсесіне бару

Стаббс жоғары шіркеу өкілі болды, оның діни ілімдері мен практикасы білім және ежелгілікке құрметке негізделген. Оның пікірлері өзге епископтар тарапынан үлкен сый-құрметпен қабылданды, және ол Линкольн епископы Эдвард Кингтің ісін қарау кезінде архиепископтың көмекшісі ретінде қызмет етті.

Ақырғы ауруы мен өлімі

1900 жылы қарашада болған ауру Стаббстың денсаулығын күрт нашарлатты. Дегенмен, ол 1901 жылғы 2 ақпанда Виктория патшайымының қосылу рәсіміне қатысып, келесі күні король Эдуард VII және неміс императоры Вильгельм II алдында ерекше уағыз айтты. 20 сәуірде Стаббстың жағдайы нашарлап, ауыр науқасқа шалдықты. Ол 1901 жылғы 22 сәуірде Куддесдонда дүниеден өтті. Стаббс Оксфорд епископтарының сарайының қасындағы, Куддесдондағы Барлық Әулиелер шіркеуінің қорымына жерленді.

Құрметтер мен дәрежелер

Англияда да, Америкада да Стаббс барлық ағылшын тарих ғылымдарының басшысы ретінде жалпы мойындалды, және оның заманындағы еуропалық елдерде оған тең құрмет көрсетілген ағылшын тарихшысы болған жоқ. Оның көптеген құрметтерінің ішінде Оксфордтың Д. Д. және құрметті Д. Кембридж және Эдинбургтің заң ғылымдарының докторы, Гейдельбергтің екі құқық саласы бойынша докторы; Киев университетінің, пруссиялық, бавариялық және даниялық академиялардың құрметті мүшесі; ол пруссиялық «Pour le Mérite» орденін алды және француз институтының моральдық және саяси ғылымдар академиясының корреспондент мүшесі болды. Стаббс 1881 жылы Америка өнер және ғылым академиясының халықаралық құрметті мүшесі, 1891 жылы Америка философиялық қоғамының халықаралық мүшесі және 1897 жылы Америка антиквариат қоғамының мүшесі болып сайланды.

Қабылдау

Стаббс өзінің бар уақытын епископтық міндеттеріне жұмсау қажет болғанға дейін тарихи зерттеулерге ден қойды. Ол тарихтың біртұтастығы мен үзділігі туралы теория ежелгі және заманауи тарих арасындағы ерекшеліктерді жоймауы керек екенін айтты. Ол ежелгі тарихты зерттеу заманауи тарихты зерттеуге пайдалы дайындық екеніне сенді, бірақ оларды жеке-жеке зерттеу де тиімді. Ол сондай-ақ жеке тұлғаның сипат-ерекшеліктері мен адам табиғатының әсері жалпылама пікірлерді бұлыңғыр әрі мәнсіз етеді деп ойлады. Тарихтың ой-қияны дамытуға және жан-жақты білім беруге пайдалы екенін көрсеткенмен, оны бастысы өзі үшін зерттеуді ұсынды. Ол осы рухта жұмыс істеді, оның ой-шешімі өткір, ұсақ-түйектерге дейін зерттей білу қабілеті болды. Ол діни тарих саласында, мәтіндерді редакторлауда және британдық конституцияның тарихын жазуда бірдей көзге түсті.

Registrum sacrum, Конституциялық тарих және таңдамалы жарғылар

1858 жылы Стаббс өзінің «Registrum Sacrum Anglicanum» (екінші басылымы 1897 жылы жарық көрді) еңбегін жариялады, онда 597 жылдан бастап Англиядағы епископтық тағайындау туралы мәліметтер келтірілген. Одан кейін көптеген басқа еңбектер жарық көрді, әсіресе «Кеңестер мен шіркеу құжаттары» жинағындағы оның үлесі (Рев. А. В. Хадданмен бірлесіп редакцияланған), оның үшінші томы үшін ол ерекше жауапты болды. Ол «Rolls» сериясының «Хроникалар мен естеліктер» атты он тоғыз томдығын редакциялады. Дегенмен, Стаббс тарихшы ретінде ең көп танылғаны – «Англияның конституциялық тарихы» (3 том, 1874–78) еңбегі арқасында. Бұл кітап бірден өз саласындағы стандартты анықтамалыққа айналды. Осы кітаптың жарыққа шығуы, ағылшын конституциясының Британияға германдық тайпалардың басып кіруінен бастап 1485 жылға дейінгі дамуын көрсетеді, ағылшын тарихын зерттеуде маңызды қадамды білдірді. Одан кейін «Таңдамал жарғылар және ағылшын конституциялық тарихының басқа да иллюстрациялары» атты қосымша том жарық көрді.

Тарихшы ретінде еңбегі

Стуббстің замандастары және оның өлімінен кейін, Стуббс автор және сыншы ретінде де, тарихшының жұмысының барлық салаларының шебері ретінде де, материалдарды табудан бастап, негізделген теориялар мен әдеби туындыларды жасауға дейін тарих ғылымының алдыңғы қатарында болды деп есептелді. Ол жақсы палеограф болды және мәтіндік сын, авторлықты анықтау және осы сияқты мәселелерде ерекше шеберлік танытты, ал оның мол білімі мен жақсы жады оны түсіндіру және баяндауда теңдессіз етті. Оның авторлық еңбегі көбінесе оның «Конституциялық тарихымен» ғана бағаланады. Дегенмен, Стуббстің жұмысы толығымен сөзсіз емес. Кейбір қазіргі тарихшылар оның орта ғасырлық жылнамалардың кейбіреулерін, монахтар жазғандарын қабылдауына күмән келтіреді, олардың көзқарастары, белгілі бір дәрежеде, Католик шіркеуінің саясатымен ықпалдасқан болуы мүмкін. Мұндай сынның бірі – Стуббстің Вильям Руфусқа қарсы шабуылы болды, оның бейнесі жылнамашылармен көп мазақталды, мүмкін оның билік кезінде Григориандық реформаларға қарсылығынан, нәтижесінде архиепископ Ансельмнің жер аударылуына соқтырды. Роллз сериясы үшін Стуббстің еңбегінің көрнекті мысалдары – Роджер Ховеденнің кіріспелері, Вильгельм Малмсберидің «Gesta regum», «Gesta Henrici II» және Сент-Дунстанның естеліктері.

Қазіргі көзқарастар

Негізгі еңбектерінде Стаббстың саяси қақтығысқа негіделген идеялары К. Б. Макфарлейннің «мүдделер қауымдастығы» теориясымен ығыстырылды; король мен оның ақсүйектері арасындағы мүмкін болатын қақтығыстың көлемі өте шағын болған деген пікір (мысалы, Генрих IV, 1399–1413 жылдар). Майкл Хикс, Розмари Хоррокс және әсіресе Мэй МакКисак сияқты тарихшылар бұл көзқарасты одан әрі дамытты. Дж. В. Берроу Стаббстың, Джон Ричард Грин мен Эдвард Август Фримен сияқты, қоғамдық істерде тәжірибесі аз немесе жоқ тарихи ғалым болғанын, қазіргі заманға романтикалық көзқараспен қарағанын және тарихқа кең мағынада ежелгі нәрселерге құштарлықпен, сондай-ақ ұлт пен оның институттарын ағылшын тарихының ұжымдық субъектісі ретінде анықтауға патриоттық және халықтық ұмтылыспен тартылғанын айтты. Бұл ерте орта ғасырлардың жаңа тарихнамасын бұрынғы вигтік идеялардың жалғасуын кеңейту, толықтыру және демократияландыру ретінде қарастырды. Осыны ең толық баяндаған – Стаббс, оны танымал және қызықты еткен – Грин. Ал үш тарихшының ішінде Фримен, ең таза баяндаушы тарихшы ретінде, бұл кернеулер ең анық көрінеді.