Роджер Д. Фишер: Заң ғалымы және келіссөздер сарапашысы

Кіріспе

Роджер Д. Фишер (1922–2012) – американдық құқық профессоры.

Роджер Д. Фишер (28 мамыр 1922 – 25 тамыз 2012) Гарвард құқық мектебінің Сэмюэль Уиллистон атындағы құқық профессоры және Гарвард келіссөздер жобасының директоры болған.

Өмірбаян

Фишер келіссөздер мен қақтығыстарды басқаруға маманданған. Ол "мүддеге негізделген" келіссөздер туралы "Иәге жету" кітабының (Уильям Уримен бірге) және көптеген басқа басылымдардың авторы болды. Екінші дүниежүзілік соғыста ауа райын барлаушы ұшқыш ретінде қызмет еткеннен кейін Фишер Парижде У. Аверелл Харриманның басшылығымен Маршалл жоспарында жұмыс істеді. Гарвардта заңгерлік білімімен аяқтағаннан кейін, ол Вашингтон, округтік округтегі Ковингтон және Берлинг заң фирмасында жұмыс істеді, АҚШ Жоғарғы Сотының алдында бірнеше істі талқылады және бірнеше халықаралық дауларға кеңес берді. Ол Гарвард заң мектебінде 1958 жылы профессор болды. Соғыста көптеген достарын жоғалтып, көптеген қымбатқа түсетін дауларды сот төрешісі ретінде көрген Фишер біздің қайшылықтарымызды қалай шешетінімізге қызыға бастады. Фишер және оның студенттері Гарвард келіссөздер жобасында (1979 жылы құрылған) оларды не тиімді ететінін түсіну үшін шебер келіссөз жүргізушілер ретінде танымал адамдармен сұхбат ала бастады. Ол жанжал туралы зерттеуді мынадай сұрақтан бастады: "Бір-бірімен айтысып жатқан екі жаққа да қандай кеңес бере аламын, ол пайдалы болып, жақсы нәтижеге әкелер еді?" Бұл жұмыс "Халықаралық медиация: жұмыс нұсқаулығы" (1978 жылдың сәуір айы) жобасын және ақырында халықаралық бестселлер "Иәге жету" кітабын шығарды. 1960 жылдардың аяғында Фишер апта сайын бір заманауи саяси мәселені қарастыратын сот стиліне тән пікірталас шоусын ойлап тапты. "Адвокаттар" телеарнасы 1969 жылы қазан айында WGBH телеарнасында көрсетілді. 1980 және 1990 жылдары Фишер және оның әріптестері Гарвардта келіссөздер мен қақтығыстарды басқару бойынша курстар өткізді, сонымен қатар олар әлемдегі барлық түрдегі нақты келіссөздер мен қақтығыстар бойынша кеңесшілер ретінде жұмыс істеді; бейбітшілік процестері, барымта дағдарысы, дипломатиялық келіссөздер, коммерциялық және құқықтық келіссөздер мен даулар. Фишер бір аяғын шынайы әлемде ұстап, шынайы даулардағы адамдарға көмектесу – шынайы әлемде пайдалы теория мен құралдарды жасау үшін маңызды деп сенді. Фишер сексен жасқа дейін сабақ беріп, жазуын жалғастырды. Келесі кітаптар оның қарым-қатынас қиындықтарымен күресу туралы ойлауын кеңейтті (Скот Браунмен бірге болу), тиімді дайындалу (Дэнни Эртельмен келіссөзге дайын болу), жаман актерлермен және қиын партиялармен күресу құралдары (Элизабет Копельманмен және Андреа Купфер Шнайдермен Макиавеллиден тыс), тиімді проблеманы шешу үшін топты жұмылдыру (Бұл істеледі: Алан Шарппен және Джон Ричардсонмен сіз жауапты болмаған кезде қалай басшылық жасау керек) және жұмыс қатынастарындағы эмоциялардың рөлі (Даниел Шапиромен ақылдан тыс). Сонымен қатар, Гарвард келіссөздер жобасындағы әріптестер Фишердің негізін қалаған және басқарған дәстүрді кеңейтті. Уильям Ури "Бейбітшілікке жету" (1999), "Жоқ" дегенді ұмыту (1993), "Үшінші жағы: неге біз күресуіміз керек және қалай тоқтата аламыз" (2000) және "Жоқ" деген оң әсердің күші" (2007) атты кітаптарын жариялады. Дуглас Стоун, Брюс Паттон және Шила Хин "Қиын әңгімелесулер: ең маңызды нәрсе туралы қалай сөйлесу керек" (1999) атты фильмді шығарды. Фишердің 2005 жылғы еңбегінде (ардагері Гарвард психологы Дэниел Шапиромен бірге) әркімді қызықтыратын бес "негізгі мәселе" анықталады: автономия, аффилиация, бағалау, мәртебе және рөл. Кітапта негізгі мәселелерді жеке және халықаралық келіссөздер кезінде пайдалы эмоцияларды ынталандыру үшін қалай қолдану керектігі көрсетілген. "Beyond Reason" кітабында Фишер өзінің әлем бойынша келіссөздер жүргізудегі көптеген тәжірибелерін, Иран тұтқындық дағдарысын келіссөздерге қатысудан бастап, Эквадор президенті (1998-2000) Джамил Махуадқа ұзақ уақытқа созылған халықаралық шекаралық дауды шешуге көмектесудегі кеңесші рөлін баяндады. Фишер 1943 жылы Гарвардтан бакалавр дәрежесін, ал 1948 жылы Гарвард заң мектебінен заң дәрежесін алды. Ол 1958 жылдан 1992 жылға дейін Гарвардта сабақ берді. 1984 жылы Фишер Массачусетс штатының Кембридж қаласында Conflict Management Group (CMG) компаниясын құрды. CMG дүниежүзілік қақтығыстарда келіссөздерді жеңілдетуге маманданған. CMG 2004 жылы Mercy Corps гуманитарлық тобымен бірікті. Ол Сыртқы қатынастар кеңесінің және "Кембридж халықаралық істерді қайта қарау" халықаралық редакциялық кеңесінің мүшесі болды.

Fisher specialized in negotiation and conflict management. He was the co author (with William Ury) of the book Getting to Yes, about "interest based" negotiation, as well as numerous other publications. After serving in World War II as a weather reconnaissance pilot, Fisher worked on the Marshall Plan in Paris under W. Averell Harriman. After finishing his law degree at Harvard, he worked with the Washington, DC, law firm of Covington & Burling, arguing several cases before the US Supreme Court and advising on several international disputes. He returned to Harvard Law School and became a professor there in 1958. After having lost many of his friends in the war and seeing so many costly disputes as a litigator, Fisher became intrigued with the art and science of how we manage our differences. Fisher and his students at the Harvard Negotiation Project (founded in 1979) began interviewing people who were known as skilled negotiators in order to understand what made them effective. And he started his study of conflict with the question, "What advice could I give to both parties in a dispute that would be helpful and lead to better outcomes?" This work led to the draft, "International Mediation: A Working Guide" (April 1978), and, eventually, to the international best seller, Getting to Yes. In the late 1960s, Fisher conceived of a court style debate show that handled one contemporary policy issue each week. The Advocates premiered in October 1969 on WGBH TV. Throughout the 1980s and 1990s, Fisher and his colleagues taught courses on negotiation and conflict management at Harvard, but they also worked as advisors on real negotiations and conflicts of all types, worldwide; including peace processes, hostage crises, diplomatic negotiations, and commercial and legal negotiations and disputes. Fisher believed that keeping one foot in the real world helping people with real disputes was critical to producing theory and tools useful in the real world. Fisher continued to teach and write until his eighties. Follow up books expanded his thinking about dealing with relationship challenges (Getting Together with Scott Brown), preparing effectively (Getting Ready to Negotiate with Danny Ertel), tools for dealing with bad actors and challenging parties (Beyond Machiavelli with Elizabeth Kopelman and Andrea Kupfer Schneider), galvanizing a group to do effective problem solving (Getting It Done: How to Lead When You're Not in Charge with Alan Sharp and John Richardson), and the role of emotions in working relationships (Beyond Reason with Daniel Shapiro). In addition, colleagues at the Harvard Negotiation Project expanded the tradition Fisher founded and led. William Ury published Getting to Peace (1999), Getting Past No (1993), The Third Side: Why We Fight and How We Can Stop (2000) and The Power of a Positive No (2007). Douglas Stone, Bruce Patton and Sheila Heen produced Difficult Conversations: How to Talk About What Matters Most (1999). Fisher's 2005 work, (with co author Daniel Shapiro, a Harvard psychologist) identifies five "core concerns" that everyone cares about: autonomy, affiliation, appreciation, status, and role. The book shows how to use the core concerns to stimulate helpful emotions in negotiations ranging from the personal to international. In Beyond Reason, Fisher documents many of his first hand experiences negotiating around the world, from his involvement in negotiating the Iran hostage crisis to his advisory role in helping Jamil Mahuad, President of Ecuador (1998–2000), resolve a long standing international border dispute. Fisher received his bachelor's degree from Harvard in 1943 and his law degree from Harvard Law School in 1948. He taught at Harvard from 1958 to 1992. In 1984, Fisher founded the Conflict Management Group (CMG) in Cambridge, Massachusetts. CMG specialized in facilitating negotiations in conflicts worldwide. CMG merged with the Mercy Corps humanitarian group in 2004. He was a member of the Council on Foreign Relations and of the International Editorial Board of the Cambridge Review of International Affairs.

Халықаралық жұмыс

Өзінің мансабында Фишер Таяу Шығыста бейбітшілік орнатуға маңызды күш-жігер жұмсады. Осы күш-жігердің ішінде Египет президенті Анвар Садаттың Иерусалимге сапарына қатысуы және Израиль мен Египет арасындағы бейбітшілік шартына әкелген Кемп-Дэвид саммиті болды. Соңғы жағдайда ол «бір мәтін» деп аталатын процесті құруға көмектесті, онда делдал екі тарап арасында жүйелі түрде өтеді, ұсынылған құжатты тараптардың мүдделерін ең тиімді қанағаттандырмайынша жақсартады, содан кейін тараптар құжатты мақұлдайды немесе бастапқы нүктеге оралуға келіседі. Президент Картер мен Мемлекеттік хатшы Сайрус Вэнс екі тараптың келісетін ұсынысын жасамас бұрын 13 күн ішінде 23 нұсқа жасады. 1981 жылы американдық кешірілгендерді босату бойынша келіссөздерде ол Иран және АҚШ үкіметтеріне кеңес берді, оның жұмысы бұрынғыдан озысқа алып келіп, мәселені шешуге көмектесті. 1980-жылдары Фишер Сальвадорда бейбітшілік орнату үшін жұмыс істеді. Кейін ол Эквадор мен Перу арасындағы аумақтық дауды шешуге көмектесті. Эквадор президенті және Фишердің бұрынғы студенті Джамил Махуад 1998 жылы билікке келгеннен кейін көп ұзамай Фишердің кеңесін сұрады. Фишер отандық консерваторлардың президенттердің екеуінің де келіссөздерді өзінің позициясын көрсету үшін пайдалануы мүмкін деп алаңдады, сондықтан президент Махуадқа екі президенттің қолдасып тұрған суретінен аулақ болуға және олардың бірге отырып, ортақ құжатпен жұмыс істеп тұрған суретін түсіруге кеңес берді. Бұл сурет әр елдің халқына президенттердің қарсыласушы көзқараспен келіссөздерге қатыспайтынын көрсетті және екі тараптың да риторикасын төмендетуге көмектесті. Оңтүстік Африкада Фишер апартеидтің аяқталуына әкелген келіссөздер мен конституциялық процестерде жұмыс істеді. 1980-жылдардың басынан 1990-жылдардың ортасына дейін, сол кездегі архиепископ Десмонд Туту мен епископ Джозеф Сеоканың басшылығымен ол және оның «Конфликтті басқару» тобындағы әріптестері, Африка Ұлттық Конгресі, Ұлттық партия, Голланд реформаттық шіркеуі, Азания халық ұйымы және Инката Азаттық партиясының басшыларына мүдделерге негізделген келіссөздер процесін үйретті, сондай-ақ оларға және олардың келіссөзшілеріне кеңес берді. Конституциялық келіссөздерді жүргізген жетекші келіссөзшілер Сирил Рамафоса мен Рольф Мейер кейін берген сұхбаттарында Фишер мен оның командасы үйреткен ынтымақтастық мүдделерге негізделген келіссөздер процесі жаңа конституция мен демократиялық сайлау процесін жасау үшін олардың, басшыларының және сайлаушыларының қолданған әдісі екенін айтты.

Throughout his career, Fisher made significant efforts to seek peace in the Middle East. Among these efforts included his involvement in Egyptian President Anwar Sadat's trip to Jerusalem and the Camp David summit that led to an Israeli–Egyptian peace treaty. In this latter case, he helped devise a process called the one text, where a facilitator shuttled back and forth between the parties, refining a proposed document until it could not satisfy the parties interests more effectively, at which point the parties either approve the document or agree to start from scratch. President Carter and Secretary of State Cyrus Vance created 23 drafts in 13 days before they had a proposal to which both sides could agree. He advised both the Iranian and United States governments in negotiations for the release of the American hostages in 1981 where his work helped lead to the breakthrough that enabled the resolution. In the 1980s, Fisher worked to bring peace to El Salvador. Later in his career, he helped resolve the Ecuadorian–Peruvian territorial dispute. Jamil Mahuad, the president of Ecuador and a former student of Fisher's asked for Fisher's advice soon after taking power in 1998. Fisher, worried that domestic hardliners could cause either president to use the negotiations to posture, advised President Mahuad to avoid the typical photograph of the two presidents shaking hands and instead get a photograph of them sitting side by side working off a common document. This photograph helped signal to the public in each country that the presidents would not be taking an adversarial approach to the negotiation and helped lower rhetoric on both sides. In South Africa, Fisher worked on the negotiations and constitutional process that led to the end of apartheid. From the 1980s to the mid 1990s, at the direction of then Archbishop Desmond Tutu and Bishop Joseph Seoka, he and his colleagues at the Conflict Management group, the African National Congress, the National Party, the Dutch Reformed Church, the Azanian People's Organization, and the Inkatha Freedom Party taught interest based negotiation processes to the leaders of all the factions as well as advised them and their negotiators. The lead constitutional negotiators, Cyril Ramaphosa and Roelf Meyer, later stated in an interview that the cooperative interest based negotiation process taught by Fisher and his team was the approach that they, their principals, and their constituencies used to hammer out the new constitution and democratic elections processes.

Ядролық соғыстың алдын алу

Фишер ядролық тартылуға қатысты ерекше идеясымен белгілі болды. 1981 жылғы наурыз айында "Атом ғалымдарының бюллетенінде" жарияланған мақаласында, әсіресе ядролық қарулар тұрғысынан "салмақты шешім" қабылдаудың маңыздылығын талқылап, ол ядролық қаруды іске қосу кодтарын ерікті адамға импланттауды ұсынды. Егер АҚШ Президенті ядролық қаруды қолдануға шешім қабылдаса, кодтарды алу үшін ол ерікті адамды өлтіруге мәжбүр болар еді.