Кіріспе
Буэнос-Айрес аргосы, Аргентина. Лунфардо (lunˈfaɾðo; итальяндық "lombardo" немесе Ломбардия тұрғыны, "lumbard" ломбард тілінен) – 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Рио-де-ла-Плата аймағындағы (Буэнос-Айрес және Монтевидео порт қалаларын қамтиды) төменгі таптарда пайда болған және дамыған арго. Одан аймаққа жақын орналасқан басқа да қалаларға, мысалы, Үлкен Буэнос-Айрес, Санта-Фе және Росариоға тарады. Лунфардоның пайда болуына себеп – 19-шы ғасырдың соңынан бері аймақ порттарына келген, негізінен итальяндықтар мен испандықтардың көптеп көшіп келуі нәтижесінде туған тілдер мен диалектілердің қосылуы. Бұл бастапқыда қылмыскерлер қолданған жаргон еді, бірақ көп ұзамай төменгі және орта таптың адамдары да қолдана бастады. Кейіннен оның көптеген сөздері мен тіркестері халық тіліне еніп, Аргентина мен Уругвай испан тілінде кеңінен тарады. Дегенмен, 20-шы ғасырдың басынан бері Лунфардо әдеттегі қолданылуы немесе танго мәтіндерінде жиі кездесуі арқасында барлық әлеуметтік топтар мен сыныптар арасында тарады. Бүгінде "лунфардо" термині Буэнос-Айресте қолданылатын кез келген жаргонды немесе сленгті білдіру үшін қолданылады.
Lunfardo (lunˈfaɾðo; from the Italian lombardo or inhabitant of Lombardy, lumbard in Lombard) is an argot originated and developed in the late 19th and early 20th centuries in the lower classes in the Río de la Plata region (encompassing the port cities of Buenos Aires and Montevideo) and from there spread to other urban areas nearby, such as the Greater Buenos Aires, Santa Fe and Rosario. Lunfardo originated from the mixture of languages and dialects produced due to the massive European immigration, mainly Italian and Spanish, which arrived in the ports of the region since the end of the 19th century. It was originally a slang used by criminals and soon by other people of the lower and lower middle classes. Later, many of its words and phrases were introduced in the vernacular and disseminated in the Spanish of Argentina, and Uruguay. Nevertheless, since the early 20th century, Lunfardo has spread among all social strata and classes by habitual use or because it was common in the lyrics of tango. Today, the meaning of the term lunfardo has been extended to designate any slang or jargon used in Buenos Aires.
Шығу тегі
Лунфардо (немесе қысқаша лунфа) 19 ғасырдың соңында түрме сленгі ретінде пайда болды, осылайша күзетшілер тұтқындарды түсінбеуі үшін. Оскар Конденің сөзіне сәйкес, бұл сөз "лумбардо" (Италияның Ломбардия аймағының тұрғындары, 20 ғасырдың басында Аргентинаға көшіп келген итальяндықтардың көп бөлігінің тегі) деген сөзден шыққан. Дегенмен, Эстебан Эчеверрияның "Қырғын алаңы" ("El matadero") атты әңгімесінде сақталған 19 ғасырдың ортасындағы Буэнос-Айрестің жергілікті испан тілі Lunfardo-ның алғашқы нұсқасы болып табылады.
Этимология
Көптеген дереккөздер Лунфардоның қылмыскерлер арасында пайда болғанын, ал кейіннен басқа топтар тарапынан кеңінен қолданыла бастағанын көрсетеді. Шамамен 1870 жылы, «лунфардо» сөзінің өзі (бастапқыда бірнеше итальян диалектілеріндегі «ломбардо» сөзінің өзгеруі) көбінесе «заңнан тыс» деген мағынаны білдірген.
Сипаттамалары
Лунфардо сөздері Риоплатенс испан тіліндегі сөйлемдердің қалыпты ағынына енгізіледі, бірақ грамматика мен айтылысы өзгеріссіз қалады. Сондықтан, испан тілінде сөйлейтін кез келген адам танго мәтінін оқығанда, көбінесе, бірнеше сөздің ғана мағынасын білуі жеткілікті. Танго мәтінінде лунфардо сирек қолданылады, бірақ кейбір әндерде ("Эль Сируха" – "саяхатшы" немесе "бам" деген мағынадағы лунфардо сөзі, не Селедонио Флорес жазған көптеген мәтіндерде) лунфардо кеңінен қолданылады. Эдмундо Ривероның "Милонга Лунфарда" лунфардоны қолдану бойынша оқулық және қызықты нұсқаулық болып табылады. Лунфардоның ерекшелігі – сөз ойындары, әсіресе, "vesre" ( "[al] revés" сөзінен) – буынды кері аудару, бұл ағылшын тіліндегі кері сленг, француз тіліндегі верлан, серб-хорват тіліндегі Šatrovački немесе грек тіліндегі podaná сияқты. Осылайша, танго "готанға", ал кофе "фекаға" айналады. Лунфардо метафораларды да қолданады, мысалы, "бобо" ("ақылсыз") – жүрек үшін, ол "күн бойы ешқандай төлемсіз жұмыс істейді", немесе "буфосо" ("мұрынмен тартып алушы") – тапанша үшін. Соңында, испан тіліндегі басқа сөздерден туындаған сөздер де бар, мысалы, "абарахар" етістігі, ол бір жағдайды немесе адамды тоқтатуды білдіреді (мысалы, қарсыластың соққыларын пышақтың сабымен тоқтату) және "бараджар" етістігімен байланысты, ол карталар жиынтығын кесу немесе араластыруды білдіреді.
Қосымшалар
Портеньо тілінің сирек кездесетін ерекшелігі, оны түсінуді мүлдем қиын ететін нәрсе – мағынасы жоқ жұрнақтардың кездейсоқ қосылуы. Әдетте, бұл жұрнақтар қарапайым сөздерді ешқандай себепсіз, итальяндық фамилияларды еске түсіретіндей етеді, бірақ бұл ойын-құлықтың нәтижесі. Осы жұрнақтардың ішінде -етти, елли ели, они, ени, анга, анго, енга, энге, энго, ингуи, онго, уси, ула, уса, эта сияқтылары бар. Мысалы: milanesa (ет тағамы) – milanga, cuaderno ("дәптер") – cuadernelli және т.б.