Кіріспе
Аргентиналық ұшқыш Хорхе Алехандро Ньюбери Малагари (27 мамыр 1875 – 1 наурыз 1914) – аргентиналық ұшқыш, мемлекеттік қызметкер, инженер және ғалым. Ол 1914 жылғы 1 наурызда 38 жасында ұшақ апатында қаза тапты.
Jorge Alejandro Newbery Malagarie (27 May 1875 – 1 March 1914) was an Argentine aviator, civil servant, engineer and scientist. He died in an airplane crash on 1 March 1914, at the age of 38.
Ерте және жеке өмір
Оның әкесі, Ральф Ламартин Ньюбери Перселл (1848 жылы туған) - Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд аймағынан эмиграциялап, Америка Азамат соғысынан кейін Аргентинаға қоныс аударған тіс дәрігері болған. Ол Геттисбург шайқасында Одақ армиясының қатарында шайқасып, батылдығымен ерекшеленген.
Тарихи контекст
Ньюбери 1890 жылдар мен 20 ғасырдың алғашқы он бес жылы аралығында көпшілік назарында болды, бұл Аргентина үшін еуропалықтардың зор көші-қонымен сипатталатын өте маңызды кезең болды, нәтижесінде елдің демографиялық көрсеткіштері бес есеге артты. 1869 жылы әлем халқының 0,12% құраған Аргентина халқы 1930 жылы адамзаттың 0,57% құрады. Сондай-ақ, ауыл шаруашылығы өнімдерін экспорттау арқылы экономика кеңейді, осының нәтижесінде 1875 жылы жан басына шаққандағы ЖІӨ 334 доллардан 1913 жылы 1151 долларға дейін өсті. Ньюбери жылдары Аргентинаның болашағына деген сенімнің күшті болған жылдары еді, сол кезде Рубен Дарио өзінің танымал "Аргентинаға ырғақ және басқа да өлеңдерде" ("Canto a la Argentina y otros poemas") былай деп жазды: "Аргентина, сенің шағың келді!". Осы жылдары танго пайда болды, Васлав Нижинский Колон театрында биледі, Буэнос-Айрес метрополитені ашылды, ал Гульельмо Маркони Ирландия және Канадамен алғашқы радиотелефондық байланысты жүзеге асыру үшін Аргентинаға келді.
Өмірбаян
Америкада туған тіс дәрігері Ральф Ньюберидің ұлы, Хорхе 1875 жылғы 27 мамырда Буэнос-Айрес қаласында Флорида көшесіндегі отбасылық үйде дүниеге келді. Сегіз жасында ол АҚШ-қа жалғыз барып қайтты. Кейін Аргентинаға оралғанда, 1890 жылы Сент-Эндрю шотланд мектебін бітірді, содан кейін Корнелл университетінде инженерлік мамандықты оқуға АҚШ-қа кетті. 1893 жылы Филадельфиядағы Дрексел институтында оқуын жалғастырды, онда Томас Эдисонның шәкірті болды, ал 1895 жылы электр инженері дипломын алды. Туған еліне оралғаннан кейін "Рио-де-ла-Плата жарық және көліктік компаниясының" басшысы болып жұмыс істеді. 1897 жылы Чилимен шекаралық қақтығыстар кезінде Аргентина Әскери-теңіз күштеріне электр инженері болып қабылданды. Әскери-теңіз мектебінде жүзу оқытушысы болып жұмыс істеді, ал 1899 жылы Лондонға электр материалдарын әкелу үшін жіберілді. Оның теңіз қызметі 1900 жылға дейін жалғасты, содан кейін Буэнос-Айрес қаласының электр, механикалық және жарықтандыру орналымдарының бас директоры болып тағайындалды, бұл лауазымды өмірінің соңына дейін атқарды. 1904 жылы инженер Отто Краузе құрған және басқарған Ұлттық өнеркәсіп мектебінде (кейін Отто Краузе атындағы техникалық мектеп) электр инженері профессоры болды. Сол жылы ол тағы бір рет АҚШ-қа, Сент-Луис қаласында өткен Халықаралық электр конгресіне қатысу үшін барды, онда "Қуат және жарық беру" бөлімінің вице-президенті болып сайланды және "Жарқтандыру қызметтерін муниципалдық меншікке беру туралы жалпы мәселелер" атты сексен беттік еңбегін ұсынды, ол Аргентина ғылыми қоғамының жылнамасына енгізілді.
Аэростатикалық және шарлар
Хорхе Ньюбери бразилиялық ұшқыш Альберто Сантос-Дюмонмен (1873–1932) танысқаннан кейін аспанды билеу арманымен өртенді. 1907 жылғы 25 желтоқсанда Хорхе Ньюбери мен Аарон Анхорена «Эль Памперо» шарында Рио-де-ла-Платаны кесіп өтіп, Уругвайдың Кончильяс қаласына қонды. Аргентинада бұрын да бірнеше шармен ұшу оқиғалары болғанмен, Рио-де-ла-Платаны кесіп өту кеңінен танымал болды. «Эль Памперо» Палермодағы «Сосиедад Спортива Аргентина» клубынан ұшып шықты, қазір сол жерде «Аргентина полосы» орналасқан. Бірнеше күннен кейін, 1908 жылғы 13 қаңтарда Аарон Анхорена президент, ал Хорхе Ньюбери екінші вице-президент болып сайланған Аргентина Аэро клубы құрылды. ACA жергілікті кәсіпкер Эрнесто Торнквистің Вилла-Лос-Омбуес иелігінде, Буэнос-Айрестің Бельграно ауданында орналасқан (кейін бұзылып, қазір Германия Федеративтік Республикасының елшілігі орналасқан). 17 қазанда оның інісі Эдуардо (сонымен қатар ACA мүшесі) және сержант Ромеро «Эль Памперо» шарында жоғалып кетті, олардың денелері табылған жоқ. Бұл Аргентинадағы әуе тарихындағы алғашқы екі қаза болды. Оқыс оқиғаға қарамастан және халықтың пікірі шармен ұшудың тым қауіпті екенін айта бастағаннан кейін, Ньюбери жаңа шар – «Эль Патриота» дайындап, социалистік депутат Альфредо Паласиос көмегімен аэростатиканы жаңартты. Інісінің қазасынан бір ай өткен соң, 24 қарашада Хорхе Сара Эскалантеге үйленді. 1909 жылғы 9 сәуірде Ньюбери Аргентинадағы авиация туралы алғашқы газет мақаласын жазды. «Аэронавтика» деген тақырыптағы мақала Буэнос-Айрес газеті «El Nacional»-да жарияланды. Ол кезде Ньюбери тәжірибелі аэростат пилоты болған, Аргентина жерінің үстінен осы шарлармен төрт рет ұшқан. Алайда, мақаланы жазуға дейін ол әуеден ауыр ұшақты көрген емес, тіпті ішінде болған да емес. Ньюбери анасы мен әйеліне інісінің ұшақтағы қазасынан кейін ешқашан қайта ұшпайтынына уәде бергенімен, мақала оның отбасына осы уәдені бұзғанын көрсетті, нәтижесінде кем дегенде бір баласы бар Эскалантемен ажырасты. Ньюбери 1909 жылғы 24 қаңтарда алғаш рет аэростатпен қатарлы сапар жасады, ал 2 сәуірде екінші рет осындай сапар жасады. 27 сәуірде, аталған мақала жарияланғанынан он сегіз күн өткен соң, ол бұрын екінші вице-президент болған Аргентина Аэро клубының президенті болып сайланды. Ньюбери клубтың қиын қаржылық жағдайын түзету үмітімен келісім берді және 1914 жылы қайтыс болғанға дейін президенттік лауазымда қалды. Ол көп ұзамай тағы бір шар – «Эль Ураканды» сатып алды, осы шармен 1909 жылғы 28 желтоқсанда 13 сағат ішінде 550 км қашықтықты басып өтіп, Аргентина, Уругвай және Бразилияны байланыстырды, соның арқасында ұшу уақыты бойынша әлемде төртінші, ал қашықтық бойынша алтыншы орынға ие болды. Осы шардың аты Буэнос-Айрестің ең танымал футбол клубтарының біріне – 1908 жылғы 1 қарашада құрылған «Атлетико Уракан» клубына берілді, оның лақап аты «глобо» (шар) болды. 1912 жылғы 5 қарашада ол «Буэнос-Айрес» шарында 5100 метр биіктікке көтеріліп, Оңтүстік Американың биіктік рекордын жаңартты. Ол Буэнос-Айресте өткен Exposición Internacional del Centenario (1910) көрмесіне қатысып, шармен көтеріліп, Палермо және өзеннің айналасын көруге келгендерге мүмкіндік берді. Ньюбери үш жылдың ішінде 40 рет шармен ұшты. Сол кезде Эдуардо Брэдли, лейтенант Анхель Мария Зулоага, Анибал Брихуэга және Педро Занни сияқты басқа да аргентиналық авиаторлар болды. Кейіннен інісінің есімімен 2200 текше метрлік «Эдуардо Ньюбери» шары салынды, бұл Аргентинада салынған ең үлкен шар болды. 1916 жылы Брэдли мен Зулоага осы шармен Анды тауларын алғаш рет кесіп өтті.
Әуе қатынасы
1910 жылы Ньюбери (уақытша) ұшқыш куәлігін алды, бірақ 1912 жылға дейін әлі де ауа шарымен ұшуын жалғастырды. Ньюбери мен Аэро Клуб Аргентинаның паркін Соғыс министрлігіне тегін пайдалануға ұсынғандығының тікелей нәтижесі ретінде 1912 жылдың 10 тамызында президент Роке Саенс Пенья Латын Америкасының алғашқы әуе күші – Әскери авиация мектебін құрды. Хорхе Ньюбери азамат ретінде, ал лейтенант-полковниктер Энрике Москони (кейіннен YPF директоры) және М. Дж. Лопес Паломар-де-Касерос қаласында құрылған мектептің алғашқы директорлары болды. ACA алғашқы ұшақтарды сатып алу үшін халықтан ақша жинады. 1913 жылдың 25 мамырында олар алғашқы шеруін өткізді: Ньюбери мен Масиас есімді екі азамат және Губай мен Аньета есімді екі әскери қызметкер ұшқан 4 моноплан. Бірнеше айдан кейін әскер екі әскери ұшқышқа арнайы белгілер тағайындады. Моноплан мен биплан арасында таңдау жасағанда Ньюбери біріншісін баптады. 1912 жылдың 24 қарашасында Ньюбери 50 атты күшті Gnome қозғалтқышы бар Bleriot XI монопланымен "Centenario" аталатын Рио-де-ла-Платаны кесіп өтті. Ол бір күнінде өзеннен өтіп қайтқан алғашқы адам болды. Ньюберидің ықпалымен жас Теодоро Фелс рұқсатсыз Әскери авиация мектебінен ұшақ алып, Монтевидеоға жетіп, су үстінен ұшу бойынша әлемдік рекордты жаңартты. Оралғаннан кейін президент Роке Саенс Пенья оны тұтқындап, осы ерлігі үшін капрал шеніне көтерді. 1914 жылдың 10 ақпанында Ньюбери Моран Саульнье монопланымен 6225 метрге көтеріліп, әлемдік биіктік рекордын 65 метрге жаңартты, бірақ рекордты халықаралық комиссия растамады, себебі бұрынғы рекорд кем дегенде 150 метрге асып түспеген. Хорхе Ньюбери Анды тауларын ұшақпен кесіп өтуге Мендосаға келді. Ұшуын көрген әйелдің өтінішімен ол досы Теодоро Фелстен ұшақ алып, оған монопланның қанатында ақау бар екенін ескертті. Хорхе Ньюбери Хименес Ластрамен бірге ұшып, сағат 18:40-қа дейін әртүрлі тәсілдер жасады, содан кейін моноплан құлап түсті. Хорхе Ньюбери 1914 жылдың 1 наурызында 38 жасында Мендосадағы "Лос Тамариндос" (қазіргі Губернатор Франсиско Габриелли атындағы халықаралық әуежай) эстансиясында қайтыс болды. Буэнос-Айрестегі Хорхе Ньюбери аэропорты Аргентинадағы авиацияны дамытудағы оның пионерлік еңбегін еске сақтайды. Буэнос-Айрестегі Вилла Лугано Аргентина авиациясының алғашқы ошағы деп есептеледі, бұл талапты сонымен қатар Бірінші әуе бригадасының және бұрынғы Әскери авиация мектебінің орналасқан Эль Паломар ауданы да білдіреді. Ньюбери өзінің алғашқы ұшуларын Вилла Луганода жасады, оған Авенида Тененте Генерал Луис Дж. Дельпеянде, Авенида Гралға жақын жерде ескерткіш орнатылды. Паз.
Jorge Newbery arrived in Mendoza to attempt the first crossing of the Andes by aircraft. At the request of a woman who had seen him fly, he borrowed an aircraft from his friend Teodoro Fels, who warned him of a problem with the monoplane's wing. Jorge Newbery took off with Jiménez Lastra and did some aerobatics until 18:40, the monoplane fell violently. Jorge Newbery died in the Estancia "Los Tamarindos" in Mendoza (now Governor Francisco Gabrielli International Airport), on 1 March 1914, aged 38. The Aeroparque Jorge Newbery in Buenos Aires commemorates his pioneering work in the promotion of aviation in Argentina. Villa Lugano in Buenos Aires claims the title of cradle of Argentine aviation, a claim also made by the district of El Palomar, seat of the First Aerial Brigade and previously the Military Aviation School. Newbery made his first flights in Villa Lugano, for which a monument was erected on the Avenida Teniente General Luis J. Dellepiane, close to Avenida Gral. Paz.
Спортшы
Ньюбери бокс, жүзу, автокөлік жарыстары, фехтование және ескек есу сияқты басқа да спорт түрлерінде де өте жақсы жетістіктерге қол жеткізді. 1895 жылы ол бокс (Ньюбери қорғаған) мен саваттың (Карлос Делькассе қорғаған) қайсысы басым екенін анықтау үшін тарихи жекпе-жекке қатысты, бұл боксты Аргентинада танымал спорт түрі ретінде орнықтырды. Ол 1899, 1902 және 1903 жылдары маңызды бокс титулдарын жеңіп алды. 8 шілдеде 1903 жылы ол кәсіби боксшы Кларкты үлкен айырмамен жеңді. 1901 жылғы қазан айында ол Гимнастика және Фехтование клубы ұйымдастырған Оңтүстік Америка турнирінде фольгамен фехтование бойынша бірінші жүлдеге ие болды. 1905 және 1906 жылдары Буэнос-Айрес жокей клубы ұйымдастырған фольгамен фехтование жарыстарында жеңіске жетті, онда француз семсерлесу чемпионы Бергерді де жеңді. 16 наурыз 1908 жылы Буэнос-Айрес ескек есу клубынан өкілдік етіп, 1000 метрлік жарыста Мюллер ағайларды жеңді. 1910 жылы ол төрт ұзын ескек қайықпен жылдамдық рекордын жаңартқан командаға қосылды. 1902 жылы Лухан өзенінде 100 метрге ұзаққа секіруден бірінші жүлде алды. Ол Аргентинада спортты дамытуға үлкен үлес қосып, осы ісімен танымал болды, бірақ ол бұл еңбегі үшін көп есте қалған жоқ. 1980 жылы Konex қоры аргентиналық спорт тарихындағы еңбегі үшін оған Konex сыйлығын берді. Ол сонымен қатар National Foot–Ball Club командасы үшін футбол ойнады, ал 1934 жылы клуб өз атын оның құрметіне өзгертті.