Кіріспе

Антибиотикалық дәрі-дәрмек

Гентамицин – бірнеше бактериялық инфекцияларды емдеу үшін қолданылатын аминогликозид антибиотик. Оларға сүйек инфекциялары, эндокардит, кіші кезең қабыну аурулары, менингит, пневмония, зәр жолдарының инфекциялары және сепсис кіреді. Көбінесе бактериялық егістің нәтижесінде инфекцияға қай антибиотиктерге сезімтал екені анықталғанша, ол екі күн ғана қолданылады. Қажетті дозаны қан талдау арқылы бақылау қажет. Гентамицин – аминогликозидтердің бір түрі. Антибиотик Micromonospora бактериясының жасуша қабырғасын бұзу арқылы алынады. Қазіргі зерттеулер осы антибиотиктің биосинтезін түсінуге бағытталған, мақсаты – гентамициннің өндірісін арттырып, оның секрециясын күшейту. Гентамицин Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының қажетті медициналық препараттар тізіміне енген. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы гентамицинді адамдарға қатысты медицина үшін өте маңызды препарат деп санайды. Ол жалпы қолданыстағы дәрі ретінде қолжетімді.

Медициналық қолданыстар

Gentamicin бактериялық инфекциялардың кең спектріне қарсы белсенді, көбінесе Gram-теріс бактерияларға, соның ішінде Pseudomonas, Proteus, Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Enterobacter aerogenes, Serratia және Gram-оң Staphylococcus бактерияларына қарсы. Gentamicin осы сезімтал бактериялардың тудырған тыныс жолдарының, зәр жолдарының, қанның, сүйек және жұмсақ тіндердің инфекцияларын емдеуде қолданылады. Neisseria gonorrhoeae инфекциясын емдеудің бірінші қадамы ретінде gentamicin қолдануға жеткілікті дәлелдер жоқ. Gentamicin Neisseria meningitidis немесе Legionella pneumophila бактериялық инфекцияларына қарсы қолданылмайды (кейбір Gram-теріс организмдерде кездесетін липид А эндотоксинінен шокқа түсу қаупі болғандықтан). Gentamicin сондай-ақ Yersinia pestis (областық қызбаға себепші), оның туыстарына және Francisella tularensis (аңшылар мен қапшықтаушыларда жиі кездесетін туляремияға себепші организм) қарсы да тиімді. Кейбір Enterobacteriaceae, Pseudomonas spp., Enterococcus spp., Staphylococcus aureus және басқа Staphylococcus spp. түрлері gentamicin-ге әртүрлі деңгейде төзімділік көрсетеді.

Жүктілік және бала емізу

Жүктілік кезінде гентамицин қолдану ұсынылмайды, егер ана үшін пайдасы қауіптен басым болмаса. Гентамицин плацента арқылы өтеді және балаларда қайтымсыз екі жақты туа біткен саңыраулықтың бірнеше жағдайлары тіркелген. Аналарға бұлшық етке гентамицин инъекциясы жасау нәрестеде бұлшықет әлсіздігіне алып келуі мүмкін. Емдеу барысында бүйрек функциясы мерзімді түрде тексерілуі керек. Емдеудің ұзақ мерзімді салдарына есту қабілетінің жоғалтылуы және дененің тепесін ұстау қиындықтары жатады. Инъекция арқылы қолданғанда гипокальциемия, гипокалиемия және бұлшықет әлсіздігі туралы хабарламалар келіп түскен.

Ішкі құлақ

Аминогликозидтерді қабылдаған халықтың шамамен 11%-ы ішкі құлағына зақым көреді. Ішкі құлақтың зақымдануының жалпы белгілеріне құлақтағы шу (tinnitus), есту қабілетінің төмендеуі, бас айналу, координацияның бұзылуы және дененің шаршауы жатады. Емдеу кезінде ототоксикация қаупін азайту үшін су ішіп, денедегі су мөлшерін қалыпты деңгейде ұстау ұсынылады. Әдетте, егер бұрыс тРНК рибосоманың аминоацилдік орнында мРНК кодонымен жұптасса, 1492 және 1493 аденозиндері өзара әрекеттесуден шығып, кері тартылады, бұл рибосомаға аминоацилденген тРНК:: Ұзарту факторы Термо тұрақсыз кешенін қабылдамауға сигнал береді. Бірақ, гентамицин 16S рРНК-ның 44 спираліне байланысқанда, аденозиндерді aa тРНК мен мРНК арасында дұрыс немесе туыс сәйкестік болған кездегідей позицияларын сақтауға мәжбүрлейді. Бұл бұрыс aa тРНК-ның қабылдануына алып келеді, нәтижесінде рибосома қате аминокислоталар орналасқан ақуыздарды синтездейді (шамамен 500-де біреуі). Функционалды емес, дұрыс аудармаланбаған ақуыздар бүктеліп, жиналып, бактериялардың өліміне әкеледі. Гентамициннің 23S рРНК-ның 69 спираліндегі екінші байланыс орнындағы кристалдық құрылымына негізделген екінші механизм ұсынылған, ол 44 спиральмен және тоқтату кодондарын танитын ақуыздармен өзара әрекеттеседі. Осы екінші орында гентамицин рибосоманың рибосоманы қайта өңдеу факторларымен өзара әрекеттесуіне кедері келтіреді деп есептеледі, бұл трансляция аяқталғаннан кейін де екі суббөлімнің бірге қалуына себеп болады. Бұл жаңа ақуыздарды қайта бастай да, аудара да алмайтын белсенді емес рибосомалардың жиынтығын құрайды.

Құрылымы

Гентамицин Micromonospora түрінен алынғандықтан, осы антибиотиктың негізгі құрамы – аминоциклитол 2-дезоксистрептамин. Бұл алты көміртекті сақина 4 және 6 орындарында циклдік пурпурозамин және гарозамин амин қант молекулаларымен алмастырылған. R1 және R2 гентамицин кешеніндегі кейбір түрлерде мынадай алмасулар болуы мүмкін. Гентамициннің негізгі компоненттері гентамицин C кешенінің құрамына кіреді: гентамицин C1, гентамицин C1a және гентамицин C2, олар гентамициннің шамамен 80% құрайды және ең жоғары антибактериялық активтілігіне ие екені анықталды. Гентамицин A, B, X және басқалары гентамициннің қалған 20% құрап, гентамицин C кешенімен салыстырғанда төмен антибиотикалық активтілікке ие.

Биосинтез

Гентамициннің толық биосинтезі толыққанды зерттелмеген. Гентамициннің биосинтезін басқаратын гендер, антибиотикті өндірістен кейін алудың қиындығына байланысты ерекше қызығушылық тудырады. Гентамицин жасуша бетінде жиналатындықтан, антибиотик алу үшін жасуша бетінде қандай да бір жолмен тесік жасау қажет. X2 кобаламинге тәуелді радикал S-аденозил-L-метионин ферменті GenK әсер еткенде, 6' көміртегі позициясы метилденіп, фармакологиялық белсенді аралық G418 пайда болады. Содан кейін G418 дегидрогеназа гені GenQ арқылы C6' позициясында дегидрогенацияланып, аминацияланады, нәтижесінде фармакологиялық белсенді JI 20B түзіледі. Дегенмен, осы қадамдар арасында басқа аралық зат – 6'-дегидро-6'-оксо G418 (6'DOG) болуы мүмкін, ал GenB1 гені аминациялау гені ретінде қарастырылады. JI 20B дегидроксилденіп, эпимеризацияланады, осымен гентамицин C кешенінің бірінші компоненті – гентамицин C2a түзіледі. Содан кейін GenB2 гені оны эпимеризациялайды, ал соңғы өнім – гентамицин C1 құрамына ену үшін, расталмаған ген N-метилдеуге қатысады. C1a кейін N-метилдеуге ұшырап, соңғы компонент – гентамицин C2b-ні құрайды. Дәстүрлі ферментацияда ашытқы, сиыр еті қосылған орта, фосфат иондары, металл иондары (кобальт және басқалары аз концентрацияда), түрлі витаминдер (көбінесе В витаминдері), пурин және пиримидин негіздері гентамицин өндірісін арттыру үшін өсу ортасына қосылады. Бірақ өсу мүмкіндігі *Micromonospora* түріне және өсу ортасындағы басқа компоненттерге байланысты. Бұл қосымшалардың бәріне қарамастан, pH және аэрация гентамициннің өндірілу мөлшерін анықтайтын маңызды факторлар болып табылады.

Зерттеу

Гентамицин молекулалық биология зерттеулерінде, сондай-ақ тіндер мен жасушалар егісінде антибактериялық зат ретінде қолданылады, стерильді егістердің ластануын алдын алу үшін. Гентамицин – автоклавтау кезінде де белсенділігін сақтайтын сирек кездесетін жылуға төзімді антибиотиктердің бірі, бұл оны кейбір микробиологиялық орталарды дайындауда ерекше пайдалы етеді.