Кіріспе

Күн жүйесінен 20 жарық жылындағы жұлдыздар мен қоңыр ергежейлілер

Бұл тізімде Күнге жақын орналасқан барлық белгілі жұлдыздар, қоңыр ергежейлілер және олардан да кішкентай денелер қамтылған. Қазірге дейін 131 мұндай нысан табылды. Олардың тек 22-сі телескопсыз көруге жеткілікті жарық, яғни жұлдыздың көрінетін жарығы Жерден қанаумен көрінетін ең әлсіз жарыққа – 6,5 шамаға жетеді немесе одан асып түседі. Белгілі 131 нысан 94 жұлдыздық жүйеге біріккен. Олардың 103-і негізгі тізбектегі жұлдыздар: 80 қызыл ергежейлі және 23 массасы зор "қалыпты" жұлдыздар. Сонымен қатар, астрономдар 6 ақ жұлдызды (өзінің барлық сутегін сарқып алған жұлдыздар), 21 қоңыр ергежейлі және 1 кішкентай денені – WISE 0855−0714 (мүмкін, адасқан планета) тапты. Ең жақын жүйе – Альфа Центавр, ал осы жүйедегі ең жақын жұлдыз – Проксима Центавр, Жерден 4,2465 жарық жылы қашықтықта орналасқан. 131 нысанның ішіндегі ең жарық, ең үлкен және ең жарқын нысан – Сириус А, ол сонымен қатар Жердің түнгі аспанындағы ең жарық жұлдыз. Оның ақ жұлдыз серігі Сириус В – олардың арасындағы ең ыстық нысан. 20 жарық жылының ішіндегі ең үлкен нысан – Процион. Күн жүйесі және мұнда тізілген басқа жұлдыздар/ергежейлілер қазіргі уақытта Жергілікті Жұлдызаралық Бұлттың ішінде (немесе оған жақын) қозғалып келеді. Жергілікті Жұлдызаралық Бұлт, өз кезегінде, Жергілікті Көпіршік ішінде орналасқан, ол жұлдызаралық кеңістіктегі қуыс. Онда Үлкен Аю және Гиада жұлдыз шоғыры бар. Жергілікті Көпіршікке Альфа Центавр және Альтер жұлдыздарын қамтитын көршілес G Бұлты да кіреді. Галактикалық контексте Жергілікті Көпіршік – телескопсыз көруге болатын көптеген жұлдыздарды қамтитын Орион қолдарының шағын бөлігі. Орион қолдары – біздің Құс жолы галактикасының спиральді қолдарының бірі.

Астрометрия

Бұл қашықтықтағы нысандар үшін жұлдыздық қашықтықты Күнге анықтаудың ең оңай жолы – параллакс, ол Жердің Күнді айналма орбитасы барысында фондық нысандарға қатысты жұлдыздардың қаншалықты жылғатынын өлшейді. Парсек (параллакс секунды) фондық нысандарға қатысты дәл бір доға секундында жылғатын нысанның қашықтығымен анықталады, сондықтан 5 парсекке дейінгі қашықтықтағы жұлдыздардың параллаксы 0,2 доға секундынан немесе 200 миллиарка секундынан астам болады. Өткен және болашақ позицияларды анықтау үшін олардың параллаксы мен жалпы өздік қозғалысының (Күнге қатысты нақты жылдамдығына байланысты аспанда қаншалықты жылғатыны) дәл астрометриялық өлшемдері, сондай-ақ спектроскопиялық жолмен анықталған радиалдық жылдамдықтары (бізге тікелей немесе алысқа қарай жылдамдығы, бұл өздік қозғалыспен бірігіп, Күнге қатысты аспандағы олардың нақты қозғалысын анықтайды) қажет. Бұл екі өлшемнің де өте ұзақ уақыт аралығында, әсіресе жұлдыздардың бір-біріне қатысты айқын қозғалуына қажетті бірнеше мың жылдың ішінде, қателіктері арта түседі. 2018 жылдың сәуірінде Gaia телескобының екінші деректерінен алынған нәтижелерге сүйенсек, келесі 15 миллион жылда шамамен 694 жұлдыз Күн жүйесіне 5 парсекке дейін жақындауы мүмкін. Бұл сан зерттеуді қажет ететін жұлдыздардың көптігіне байланысты әлдеқайда жоғары болуы мүмкін; 10 миллион жыл бұрын Күн жүйесіне жақындаған және әдеттегі Күнге қатысты 20–200 километр/секунд жылдамдықпен қозғалған жұлдыз қазіргі уақытта Күннен 600–6000 жарық жылы қашықтықта болады, ал миллиондаған жұлдыздар Күнге жақын орналасқан. Күнге ең жақын келетін жұлдыз – Глизе 710 / HIP 89825, ол Күннің шамамен 60% массасына ие, аз массалы қызғылт сары жұлдыз. Қазіргі болжамдарға сәйкес, ол 1,290 миллион жылдан кейін Күннен 0,1696 (10635 а.б.) қашықтықта өтеді, бұл Күн жүйесінің Оорт бұлтын елеулі түрде бұзуға жеткілікті.