Кіріспе

Тонаванда (ресми түрде Тонаванда қаласы) – АҚШ, Нью-Йорк штатының Эри округіндегі қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 72 636 адамды құрайды. Қала округтің солтүстік шекарасында орналасқан және Буффало қаласының солтүстік ішкі аймақтық қалашығы болып табылады. Ол кейде құрамындағы Кенмор ауылымен бірге "Кен Тон" деп аталады. Қала 1836 жылы құрылған, және 1903 жылға дейін қазіргі Тонаванда қаласының аумағы да оның құрамына кірген.

Тарих

Тонаванда қаласы Тонаванда мұздық көлінің бұрынғы батыс-оңтүстік-батыс жағалауында орналасқан. Көл Ниагара жартасының оңтүстік жағымен созылып, Эри көлінің гидрологиялық арнасы Ниагара шарлауы арқылы өте бастағанда тартылып қалды. Бұл аймақ 17 ғасырдан бастап француздықтардың бақылауында болды, бірақ Француз және Үнді соғысынан кейін британдықтарға өткізілді. Алғашқы еуропалық қоныс терушілер шамамен 1805 жылы келді. 1825 жылы құрылысы аяқталған Эри каналы салынғаннан кейін, осы аймақ қарқынды дамуға көшті. Тонаванда Эри округінің солтүстік-батыс бұрышында жатыр және солтүстігінде Эри каналымен шектеседі, ол осы жерде Тонаванда өзенімен өтеді. Тонаванда қаласы 1836 жылы Буффало қаласынан бөлініп құрылды (қазір Буффало қаласының бір бөлігі). Ол кезде оған кейін Гранд-Айленд қаласының (1852 жылы құрылған) және Тонаванда қаласының (1904 жылы құрылған) құрамына кірген жерлер де кірді. 1899 жылы Кенмор қаланың ауылы ретінде құрылды және қаланың қалған бөлігі 1940 және 1950 жылдары қала маңындағы тұрғын үйлерге айналғанша қаланың негізгі тұрғын және коммерциялық орталығы болып қала берді.

География

АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы – , оның ішінде жер және , немесе 7,61% - су құрайды. Қаланың солтүстік шекарасын Эри каналының бөлігі болып табылатын Тонаванда қаласы және Тонаванда арнасы құрайды, ал батыс шекарасы – Ниагара өзені. Элликотт өзені қаланың солтүстік бөлігінде Тонаванда арнасына параллель ағып, Ниагара өзенінен шығысқа қарай құяды. 62-ші АҚШ тас жолы (Ниагара Фоллс бульвары) бойымен өтетін шығыс шекарасы – Амхерст қаласы. Оңтүстік шекараны Кенмор ауылы және Буффало қаласы құрайды.

Негізгі автомобиль жолдары

190-шы тас жол (Ниагара бөлімі) қаланың батыс жағынан Буффало қала шекарасынан Оңтүстік Гранд-Айленд көпірлері арқылы Гранд-Айлендке, содан соң Ниагара шарлауына (Нью-Йорк штаты) және Ниагара шарлауына (Онтарио) дейін өтеді. 290-шы тас жол (Youngmann Expressway) I 190-нан US 62-ге және одан әрі Амхерстке қарай қала арқылы жүреді. 62-ші АҚШ тас жолы – Ниагара Фоллс бульвары аталатын қаланың шығыс шекарасын көрсететін солтүстік-оңтүстік бағыттағы тас жол. Нью-Йорк штатының 265-ші тас жолы (Әскери жол) – қаланың батыс жағынан Буффало қала шекарасынан Тонаванда қала шекарасына дейінгі солтүстік-оңтүстік бағыттағы тас жол. Нью-Йорк штатының 266-шы тас жолы (Өзен жолы) – қалада Ниагара өзенімен қатар жүретін солтүстік-оңтүстік бағыттағы жол, Буффало қала шекарасынан Тонаванда қала шекарасына дейін созылады. Нью-Йорк штатының 324-ші тас жолы (Шеридан драйв, Гранд-Айленд бульвары) – қала арқылы шығыстан батысқа қарай жүретін тас жол, Ниагара Фоллс бульвары (US 62) және Ривер-роуд (NY 266) арасында орналасқан, Оңтүстік Гранд-Айленд көпірі арқылы Гранд-Айлендке өтеді. Нью-Йорк штатының 325-ші тас жолы (Шеридан драйв) – Шеридан драйв / Гранд-Айленд бульвары (NY 324) және Ривер-роуд (NY 266) арасындағы солтүстік-оңтүстік бағыттағы жол. Бұл Шеридан драйвтың NY 324 деп белгіленбеген жалғыз бөлігі, ол NY 324 Гранд-Айленд бульварына айналатын жерден батысқа қарай Шеридан ретінде жалғасады. Нью-Йорк штатының 384-ші тас жолы (Делавэр авеню) – Кенмор ауылының шекарасынан Тонаванда қаласына дейінгі қаланың солтүстік-оңтүстік бағыттағы тас жолы. Нью-Йорк штатының 425-ші тас жолы (Егіз қалалар ескерткіш тас жолы) – қаланың солтүстік бөлігіндегі солтүстік-оңтүстік бағыттағы тас жол, I 290 және Колвин бульвары қиылысынан басталып, Егіз қалалар ескерткіш тас жолы арқылы Тонаванда қаласына солтүстікке қарай жүреді.

Демография

2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 78 155 адам, 33 278 шаруашылық және 21 164 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 34 634 тұрғын үй болды, орташа тығыздығы көрсетілмеген. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 93,01% ақ нәсілді, 1,41% қара немесе афроамерикалық, 0,30% американдық үндістер, 0,40% азиялық, 1,30% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,36% басқа нәсілдер және 1,60% екі немесе одан көп нәсілге жататын азаматтар. Халықтың 2,70% -ы испан немесе латын американдықтарды құрады. 32 951 шаруашылықтың 22,8% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 43,1% -ында бірге тұратын жұбайлар, 11,6% -ында күйеуі жоқ әйелдер басшылық етті, ал 41,4% -ы отбасы емес.

Қоршаған орта мәселелері

2009 жылы ауа сапасының мәселелерін азаматтардың экологиялық мониторингі АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің (EPA) Тонавандада, Ривер Роудта орналасқан құю коксын өндіруші Тонаванда Кокс корпорациясының (TCC) шығарындыларын тергеуіне әкелді. 1998 жылы TCC Ниагара өзенінің ластануына байланысты мұнай төгілуін алдын алу бойынша федералды Таза су туралы заңның бұзылулары үшін EPA тарапынан айыпталған болатын. Ауа сапасына қатысты жүргізілген тергеулер TCC-нің бензол құрамындағы кокс пеші газдарын тікелей атмосфераға шығаратын жасырын қысымды төмендету жүйесін пайдаланғанын, ластануды бақылауға арналған бұрандалары жоқ кокс сөндіру мұнарасын пайдаланғанын және қауіпті қалдықтарды көмір шайырының тұнбасы түрінде төккенін көрсетті. 2013 жылдың наурыз айында TCC федералды сотта Таза ауа туралы заңды (CAA) 11 рет және Ресурстарды сақтау және қалпына келтіру туралы заңды (RCRA) 3 рет бұзғаны үшін кінәлі деп танылды. 2014 жылдың наурыз айында TCC федералды сотта бұзушылықтар үшін 12,5 миллион доллар айып төлеуге және 12,2 миллион доллар көлемінде қоғамдық жұмыстарға төлем жасауға сотталды. TCC-нің қоршаған ортаны бақылау жөніндегі менеджері Марк Л. Камхольц CAA-ны бұзудың 11 фактісі, әділетке кедергі келтірудің бір фактісі және RCRA-ны бұзудың үш фактісі бойынша кінәлі деп танылып, бір жылға бас бостандығынан айырылды, 100 сағат қоғамдық жұмыс істеуге міндеттелді және 20 000 доллар айыппұл салынды.

Көрнекті орындар

Тонаванда қаласының ең танымал нысандарының бірі – көк түсті Корея соғысы дәуіріндегі Grumman F9F 6P Cougar әскери-теңіз күштері ұшағы, ол Брайтон жолы мен Колвин бульварының солтүстік-батыс бұрышындағы Уолтер М. Кенни алаңында қойылған. Көптеген адамдар бұл ұшақты "көк ұшақ" деп атайды, ол 1959 жылдың мамыр айынан бері АҚШ үкіметінен қалаға уақытша берілген. Тонаванда қаласының тарихи қоғамы 1849 жылы салынған бұрынғы неміс евангелистік шіркеуі ғимаратында мұражай ұстап тұрады. 100 Ноуч Роуд мекенжайында орналасқан бұл ғимарат қаладағы ең ескі қоғамдық ғимарат болып саналады.

Білім

Тонавандада екі мемлекеттік жоғары мектеп бар: Кенмор Вест аға жоғары мектебі және Кенмор Шығыс жоғары мектебі. Қалада сонымен қатар Сент-Джозеф колледж институты, Маунт-Сент-Мэри академиясы және Кардинал О'Хара жоғары мектебі де орналасқан.

Тонаванда қаласындағы елді мекендер мен жерлер

Брайтон – қаланың шығыс шебіндегі аудан. Брайтон Парк – қаланың солтүстік-шығыс бөлігіндегі саябақ және гольф алаңы. Элликотт Крик паркі – Эри округінің Парктер, демалыс және орман шаруашылығы департаменті басқаратын саябақ. Green Acres – қаланың солтүстік-шығыс бұрышындағы аудан. Кенилворт – қаланың оңтүстік-шығыс бұрышындағы аудан. Кенмор – қала шекарасы ішінде толығымен орналасқан ауыл. Линкольн паркі – қаланың оңтүстік-шығыс бұрышындағы саябақ. Ескі қала – қаланың батыс жиегіндегі, өнеркәсіптік аймақ пен Ниагара өзені арасындағы аудан. Парквью – қаланың солтүстік-шығыс бұрышындағы аудан, Элликотт Крик паркімен шектеседі. Шеридан паркі – қаланың батыс бөлігіндегі саябақ және гольф алаңы. Шеридан Парксайд – қаланың батыс бөлігіндегі аудан, Шеридан паркінің шығысында орналасқан. Тонаванда – қала ішіндегі халық санағы бойынша белгіленген жер.