Кіріспе
Seneca Falls – АҚШ, Нью-Йорк штатының Seneca округіндегі шағын елді мекен және халық санағына алынған аудан. 2010 жылғы халық санауы бойынша халқы 6 681 адамды құрады. 2020 жылғы халық санауы бойынша Seneca Falls CDP халқы 6 809 адамға жетті. Бұл елді мекен Женева қаласының шығысында, Seneca Falls қаласында орналасқан. 1831 жылдан 2011 жылға дейін қала мәртебесіне ие болды. Finger Lakes аймақтық әуежайы (0G7) елді мекеннің оңтүстігінде жатыр. Seneca Falls – әйелдер құқығы қозғалысының бастауы болған Seneca Falls конвенциясы өткен орын. Кейбір адамдар бұл қаланың Франк Капраның 1940 жылдардағы "Жұмыс керемет" атты классикалық фильмінде бейнеленген "Bedford Falls, N. Y." атты ойдан шығарылған қаланың прототипі болғанына сендіреді.
Ерте тарих
Бұл аймақ Кайуга тайпасының иелігінде болды және 17 ғасырда иезуит миссионерлері зыярат етті.
Американдық революция және оның салдары
Кейуга тайпасы британдықтардың одақтасы болды және революция басталғаннан бастап-ақ американдық елді мекендерге шабуыл жасады. 1779 жылғы Салливан экспедициясы туған жерлік ауылдарды жою және жауынгерлерді өлтіру үшін жіберілді. Соғыстан кейін ауыл және оны қоршаған жерлер Орталық Нью-Йорк әскери учаскесінің құрамына кірді, бұл жер соғыс ардагерлеріне бөлінген еді. Кейуга көлінің солтүстік жағалауы қайтып келген Кейуга тайпасының мүшелері үшін резервация ретінде қарастырылды.
Ертедегі ауыл
Алғашқы пионерлер шамамен 1790 жылы келді. Алғашқы қоныс салушылар осы аймақты суға оңай қол жеткізілуі және Ирокез жолына жақындығы үшін таңдады. Ауыл 1831 жылы алғаш рет құрылғанда, оған Сенека өзеніндегі шағын сарқырамалар мен таяздықтардың тізбесінің аты берілді, ол Фингер көлдерінен Каюга және Сенека суларын шығарады. 1818 жылы өзен кеме жүзу үшін жартылай арналанған, ал 1828 жылы көлдер Эри каналымен байланыстырылды. Ауыл 1837, 1860 және 1896 жылдары жаңа жарғылармен қайта құрылды. 1915 жылы Нью-Йорк штатының баржа каналы жобасы қалған сарқырамаларды жойып, өзеннің барлық бөлігін арнаға айналдырды және бұрын ауылдан қайықтар мен баржалардың өтуіне мүмкіндік берген үш кішкентай шлюздің орнына екі шлюз салды.
Сенека шарлауығының технология арқылы өсуі
Сарысулар сонымен қатар ауылдың пайда болуына себеп болды, дистилляция зауыттары, былғары өңдеу зауыттары және басқа да фабрикаларға су қуатын қамтамасыз етті. 19 ғасырдың ортасына қарай Сенека-Фолс Рочестер мен Осуегодан кейін әлемдегі үшінші ірі ұн тарту орталығы болды. Ауылда әлі де шағын гидроэлектр станциясы бар. Жас жігіт, Birdsall Holly, Оберннен Сенека-Фолсқа осы диірмендердің бірінде механик болып жұмыс істеу үшін көшіп келді. Оның ұлы, Birdsall Holly Jr., су қуатына қызығып, гидравлика мен механиканы зерттеді, нәтижесінде ол ең көрнекті американдық өнертапқыштардың бірі болды. Холли "Арал жұмыстары" деп аталатын Silsby компаниясының серіктесі болды. Осы компанияда жұмыс істеп жүріп, ол өзінің алғашқы патенін алды, ол айналмалы су сорғысы болды. Кейін ол Локпортқа (Нью-Йорк штаты) көшіп, өнертабыстарын жалғастырды, бірақ оның сорғылармен жұмысын Seabury S. Gould Sr. жалғастырды, ол алғашқы толығымен металлдан (құйрылған темірден) жасалған сорғыны құйып, Goulds Pumps компаниясын құрды, ол бүкіл әлемде сорғыларды өндіретін компания болды. 1997 жылы ITT Technology компаниясы оны сатып алған кезде, ол тек сорғыларды өндіретін әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Silsby компаниясында жұмыс істеген кезінде Холли айналмалы бу қозғалтқышын да ойлап тапты. Бұл технология сорғы технологиясымен біріктіріліп, алғашқы сәтті булы өрт сөндіру машинасының жасалуына ықпал етті. Silsby компаниясы ақырында Нью-Йорк штатының Эльмира қаласына көшіп, өрт сөндіру машиналарын шығарумен танымал болған American LaFrance компаниясына айналды.
Ауылдағы және оның маңындағы әлеуметтік қозғалыстар
Сенека шарлауығы әйелдер құқығын қорғау қозғалысында маңызды рөл атқарды. 1848 жылғы Сенека-Фоллс әйелдер құқықтары жөніндегі конвенцияның ұйымдастырушыларының бірі және "19 ғасырдағы әйелдер құқықтары қозғалысының радикалды қанатының философы және бас публицисі" ретінде танылған Элизабет Кейди Стэнтон 1847 жылдан 1863 жылға дейін Сенека-Фоллс қаласында тұрды. Амелия Блумер өзінің "Лили" газетінде киім реформасын танымал етті, ол "блумерлер" деп аталды, бұл дизайн аймақтың жергілікті әйелдерінің ықпалымен жасалған деп есептеледі. Сенека-Фоллста құлдыққа қарсы күрес кең таралған. 1843 жылдың тамызында Аби Келли, белгілі құлдыққа қарсы күресуші, Сенека шарлауығына келді және Сенека өзенінің оңтүстік жағында жиналған көпшілік алдында сөз сөйледі. Ол құлдық мәселесі бойынша жергілікті пресвитериан шіркеуі мен оның пасторына қарсы шықты. Бір жыл ішінде сол шіркеудің бір мүшесі құлдық мәселесі бойынша сол пасторға жеке қарсылық білдіргеннен кейін "әдепсіздік және дінсіз мінез-құлық" жасады деп танылды. Әйелдер құқығын қорғау қозғалысының алғашқы көшбасшылары Элизабет Кейди Стэнтон, Лукреция Коффин Мотт, Марта Коффин Райт, Мэри Энн М'Клинток және Джейн Хант 1848 жылы Веслиан методист шіркеуінде өткен алғашқы әйелдер құқықтары жөніндегі конвенцияны – Сенека-Фоллс конвенциясын жедел түрде ұйымдастырды. Стэнтон, М'Клинток және екі ересек М'Клинток қызы дайындаған "Сентименттер декларациясы" қабылданды, онда әйелдердің сайлау құқығын қолдау да бар еді. Фредерик Дуглас, бұрынғы құл және Рочестерде (Нью-Йорк) құлдыққа қарсы газеттің баспагері, конвенцияға қатысты. Оның әйелдердің сайлау құқығына қатысты резолюцияны ынталы түрде қолдауы оның қабылдануына зор үлес қосты. Жақын жердегі Ватерлоода конвенцияны жоспарлау жұмыстары жүргізілді, және екі ауылда орналасқан Әйелдер құқығын қорғау ұлттық тарихи паркі осы оқиғаны еске алады. 1923 жылдың шілдесінде Ұлттық әйелдер партиясы 1848 жылғы Сенека-Фоллс конвенциясының 75 жылдығын тойлады, сондай-ақ жақын жердегі Рочестердегі Сьюзан Б. Энтонидің қабіріне саяхат жасады (дегенмен Энтони 1848 жылы конвенцияға қатыспаған). Элис Пол "Лукреция Мотт түзетуі" деп аталатын Тең құқықтар туралы түзету жобасын, Сенека-Фоллстағы Бірінші пресвитериан шіркеуінде өткен бас конференцияда делегаттардың бекітуіне ұсынды. 1969 жылы Сенека-Фоллста Ұлттық әйелдер даңқы залы құрылды. Ол американдық әйелдердің қоғамға қосқан үлесі үшін құрмет көрсетеді. Сенека-Фоллс қаласының бірінші әйел мэрі, сонымен қатар ауылдың соңғы мэрі болды. Диана М. Смит 2004 жылы алғаш рет сайланды және 2008 жылы екінші мерзімге қайта сайланды.
Тарату
2010 жылдың 16 наурызында Сенека-Фолс ауылының тұрғындары 2011 жылдың 31 желтоқсанынан бастап ауылды таратуға дауыс берді. Ауыл 2006 жылдан бастап таратылу мүмкіндігін зерттеуге кірісті, ауылдық қызметтердің жалғасуын және ауылдық мүліктер мен қарыздардың тағдырын қарастыратын үш түрлі зерттеу жүргізді. Ауылды тарату арқылы ауылдағы орташа мүлік салығын төлеуші бір жылда 950 доллар үнемдейтіні болжалды. Бүгінгі күнге дейін бұл Нью-Йорк штатында таратылуға келісім берген ең ірі ауыл болып табылады.
География
Сенека Фолс (42.908713, 76.797986) координаталарында орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, елді мекеннің жалпы ауданы 11,9 км² құрайды, оның ішінде 11,5 км² - құрлық, ал 0,4 км² (3,28%) - су. Сенека Фолс АҚШ 20-шы тас жолымен және Нью-Йорк штатының 5-ші тас жолымен (NY 5) қиылысады. NY 414 елді мекенде осы екі тас жолдың екеуін де қиылыстырады. Сенека өзені/Каюга-Сенека каналы елді мекенді бөліп өтеді.
Демография
2010 жылғы халық санауы бойынша, сол кездегі ауылда 6 681 адам, 2 913 шаруашылық және 1 732 отбасы тұрды. Халық тығыздығы ауылдың этникалық құрамы 95,1% ақ нәсілді, 1,2% қара немесе афроамерикалық, 0,4% американдық индейлер, 1,6% азиялық, 0,0% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,4% басқа нәсілдер және 1,3% екі немесе одан көп нәсілділерді құрады. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтар халықтың 1,7% -ын құрады. 2 913 шаруашылықтың 24,9% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 42,7% -ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 11,8% -ында күйеуі жоқ әйелдер, ал 40,5% -ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 32,4% -ы жеке адамдардан тұрды, ал 13,2% -ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрды. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,27 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,85 адамды құрады. Ауылда халық жас бойынша таралып, 22,8% -ы 20 жасқа дейін, 7,1% -ы 20-24 жас аралығында, 25,6% -ы 25-44 жас аралығында, 28,0% -ы 45-64 жас аралығында және 16,5% -ы 65 жастан асқандарды құрады. Орташа жас 41,0 жас болды. Әр 100 әйелге 95,5 еркек сай келді. 18 жастан асқан әр 100 әйелге 92,8 еркек сай келді. Ауылдағы шаруашылықтың орташа табысы 43 947 доллар, ал отбасының орташа табысы 60 101 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 51 484 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 36 385 доллар болды. Ауылдың жан басына шаққандағы орташа табысы 24 534 долларға тең. Шаруашылықтың 11,0% -ы және халықтың 15,4% -ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 15,3% -ы және 65 жастан асқандардың 7,6% -ы.
Тұрғын үй
3131 тұрғын үй бірлігі болды, олардың орташа тығыздығы 7,0% құрады. Тұрғын үйлердің 7,0% бос болды. Ауылда 2913 тұрғын үй пайдаланылып жатты. Олардың 1840-ы жеке меншікте (63,2%), ал 1073-і жалдамамен (36,8%) болды. Жеке меншік иелерінің бос тұрған үйлерінің үлесі жалпы үйлердің 1,4%-ын құрады. Жалға берілетін үйлердің бос тұру көрсеткіші 6,7% болды.