Кіріспе

Вермонт штатының қаласы, АҚШ. Ньюпорт – сол аттас, іргелес Жаңа Англия қаласы.

Ньюпорт – Вермонт штаты, АҚШ, Орельс округінің жалғыз қаласы және округ орталығы. 2020 жылғы халық санауы бойынша халық саны 4 455 адамды құрады. Қала округтағы барлық муниципалитеттердің арасында халық саны бойынша екінші орында (тек көршілес Дерби үлкен), және ең кішкентай географиялық аумаққа ие. Вермонт штатында халық саны бойынша екінші кішкентай қала. Ньюпорт – көршілес Ньюпорт қаласының да атауы. Ньюпорт 1793 жылы еуропалық американдықтар құрған қоныс, алғаш Пикерл Пойнт деп аталған. 1759 жылы француз-үнді соғысы кезінде Канадаға жасалған шабуылдан кейін Роджерс рейнджерлері осы жерге шегінген. 19 ғасырда, 1863 жылы Американдық Азамат соғысы кезінде теміржол салынуымен ауыл дамыды. 1865 жылдан бастап Prouty & Miller ағаш өңдеу фирмасы осы жерде жұмыс істеді. Соғыстан кейінгі қайта құру дәуірінен көп уақыт өткен соң, 1891 жылы ауыл Вермонт офицерлерінің қайта қосылу қоғамының кездесу орны болды. Ньюпортта екі мемлекеттік мектеп, бір жеке мектеп және Вермонт қауымдастық колледжінің филиалы бар. 2010 жылғы халық санауы бойынша 4 589 адам тұрды.

Ерте кездері

1753 жылы француз-үнді соғысы кезінде абенаки тайпасы ағылшын тұтқыны Джон Старкты каноэмен Мемфремагог көлімен төменге алып, кейіннен Ньюпорт қаласы орналасқан жерге жағаға шықты. Олар бұл соғыста француздың одақтастары болғандықтан, Старкты шабуыл кезінде тұтқынға алды. Оның отбасы мен қауымдастары құны төлеп, оны босатуға дейін оны ұстап тұрды. Содан кейін оны Нью-Гэмпширдегі үйіне қайтарды. Канадамен шекарадағы соғыстардың салдарынан, екі тарап та 17 ғасырдың соңынан бастап тұтқындарды құнға алуды қалыпты жағдай етіп алды. Анн патшайымы мен басқа да ағылшын монархтарының тұсында бұл іс өте қарқынды болды. Ньюпорт 1793 жылы, Америка Тәуелсіздік соғысынан кейін құрылды. Алғашқыда бұл елді мекенге Пикерал Пойнт деген ат берілді, бірақ кейін Мемфремагог көлінің бастауында орналасқандықтан Көл көпірі деп өзгертілді. 1816 жылы бұрынғы Салем қаласының бір бөлігі Ньюпорт қаласының құрамына қосылды, сол кездегі ауылға енді. 1863 жылы Ньюпортқа теміржол тартылды. 1868 жылы Лейк Бридж елді мекені Ньюпорт ауылы болып құрылды. Бұл қала жылдам дамып, ағаш өңдеу орталығына айналды. Prouty & Miller ағаш өңдеу фирмасы 1865 жылы құрылды. 1932 жылы, Ұлы экономикалық дағдарыс кезінде, қалада мұқтаждарға арналған кедейлер шаруашылығы жұмыс істеді, онда олар өздеріне тамақ табу үшін жұмыс істеді.

Көлік

Lady of the Lake экскурсиялық бу кемесі 1867 жылы жұмыс істей бастады. Ол 1917 жылы қызметін тоқтатты. Бұл бу кемесі Ньюпорт қаласының логотипі ретінде пайдаланылады. 1868 жылы 1863 жылы ашылған теміржол станциясынан бірнеше блок қашықтықтағы қонақүйдің артында ат тұрағы жұмыс істей бастады. Ең жақсы кезеңінде оның иесі онда 100 жылқы ұстаған. 19 ғасырдың соңында Бостон және Мэн, сондай-ақ Орталық Вермонт теміржолдары Лейк-Бридж арқылы жүргізілді. Кішкентай ауыл сыртқы нарықтармен байланыстың артуы мен көліктің жеңілдеуіне байланысты кеңейді, соның нәтижесінде көбірек тұрғындар қоныстанды. 20 ғасырдың соңына қарай теміржолмен жолаушы тасымалы азайды, себебі адамдар жеке көліктерге көшті; соңғы жолаушылар пойызы 1965 жылы Ньюпорттан кетіп қалды. 1917 жылы қала Бас көшені асфальттады. 1930 жылдың жазында көшедегі көлік қозғалысы күніне 4000 моторлі көлікке дейін жетті.

Әскери

Роджерстің рейнджерлері, Вермонт ополченнясы, француз және үнді соғысы кезінде 1759 жылы Квебектегі Сент-Франциске шабуыл жасағаннан кейін округ арқылы кері шегінуге мәжбүр болды. Қуушыларын жаңылыстыру үшін олар Мемфремагог көлінің шығыс жағалауында шашырап кетті. Бір топ Клайд өзені бойымен шығысқа қарай бағытталды. Екінші топ Бартон өзені бойымен оңтүстікке қарай жылжыды. 19 ғасырдың басында пионер Кальвин Арнольдтың отбасы мұнда тұруды тоқтатты. Олар қазіргі Клайд-Пондтың жанында орналасқан және үнемі үнді шабуылдарына ұшыраған. Американдық Азамат соғысы кезінде қала Сент-Олбанс шабуылы туралы хабар алғанда қорқынышқа бөленді. Олар бұл шабуылдар штабтың барлық аймақтарында, әсіресе көлдің оңтүстік жағында қайталанып, жайылуы мүмкін деп ойлады. Ополчение жиналды. Магогтан келген паромды қарулы күштер күтіп алды, бұл капитанды толығымен таңқалдырды, өйткені ол шабуыл туралы ештеңе естімеген еді. Норвич университетінің қарулы студенттері пойызбен жеткізілді. Ештеңе болған жоқ, бірнеше күннен кейін барлығы үйлеріне қайтарылды. 1942 жылдың тамызында Канада Корольдік әуе күштеріне (RCAF) қарасты бір моторлы оқу ұшағы көлдің батыс жағалауына және қаланың жанына құлап, жалғыз серігі – ұшқыш қаза тапты.

Сәулет

1873 жылы Беллвью қонақ үйі 75 қонаққа арналған болып салынды, кейін 100 қонаққа дейін кеңейтілді. 1891 жылы ол Ньюпорт Хаус деп аталды. 1973 жылы бұзылып жатыр. Мемфремагог қонақ үйі 1907 жылы өртенді. Қазіргі округтік сот ғимараты 1886 жылы салынды. Сол жылы заң шығарушы орган графтық орталықты осы жерге көшірді. 1879 жылы Филд опера үйі мен сағат мұнарасы салынды. 1896 жылы өрттен қирады. Кейіннен осы орында муниципалдық ғимарат салынды. Лэйн опера үйі 1892 жылы салынды. Ол 1923 жылы өртенді. Гудрич еске алу кітапханасы 1899 жылы салынды. Қасиетті Жүрек мектебі 1904 жылы Берлингтон Рим-католик діншілігінің мектеп округінің бір бөлігі ретінде ашылды. 2007 жылдың күзінде оқушылар санының азаюына байланысты жабылды. 1917 жылы Ньюпорт қаласы Ньюпорт (бұрынғы Ньюпорт ауылы) және Дерби (бұрынғы Батыс Дерби ауылы) қалаларының бөліктерінен құрылды. Ол 1918 жылдың 5 наурызында ұйымдастырылды. Төрт бастауыш мектеп қаланың бөліктерінің атымен аталып, Шығыс, Батыс және Оңтүстік мектептері деп аталды. Ньюпорт орта мектебі Батыс мектебінің қарсысында орналасқан. Қала орталығында 60 кәсіпорын болды, ал шығыс, батыс және оңтүстік аймақтарында тағы 40 кәсіпорын қосылды. Қазіргі федералдық сот ғимараты 1904 жылы салынды. Сол кезде ол АҚШ пошта бөлімшесін де қамтыды, ол кейіннен заманауи ғимаратқа көшірілді.

Бизнес

Prouty & Miller ағаш өңдеу фирмасы 1865 жылы құрылды. Ол 1980 жылдары жабылғанға дейін 100 жылдан астам уақыт жұмыс істеді. Онда 2000 биші сыйып отыратын. Бостон мен Монреаль қалалары арасында Бостон және Мэн пойыздарымен саяхаттайтын көрнекті ұлттық артистер осында концерт қойды. Олардың ішінде: Луи Армстронг, Чарли Барнет, Лес Браун, Кэб Каллоуэй, Розмари Клуни, Дорси ағайындылары, Джимми және Томми; Стэн Кенттон, Кей Кизер, Джин Крупа, Гленн Миллер, Тони Пастор және Луи Прима болды. 2003 жылы Ньюпортта орналасқан Citizens Utility компаниясы сатылды. Оның активтері мен қызметтері Great Bay Hydro және Vermont Electric Cooperative арасында бөлісті. Columbia Forest Products зауытында шамамен 100 жұмысшы жұмыс істеді. Ол 2011 жылы жабылды.

География

АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 7,6 шаршы миль (20 км²) құрайды, оның ішінде 6,0 шаршы миль (16 км²) құрлық және 1,6 шаршы миль (4 км²) (20,87%) су. Қала Мемфремагог көлінің оңтүстік жағалауын қоршап жатыр. Округтағы төрт ірі өзеннің үшеуі осы көлге құяды: Клайд, Бартон және Блэк өзендері. Ньюпорт оңтүстікте Ковентри, батыста Ньюпорт, солтүстікте және шығыста Дерби қалаларымен көршілес.

Демография

Нейпорт қаласы құрылғаннан бастап 1950 жылға дейін халқы шамамен 5000 адамды құрады, содан кейін азая бастады. 1990 жылы 4434 адамға дейін ең төменгі көрсеткішке жетті. 2010 жылы халық саны 2000 жылғы санақтан кем болды және ол әлі де 1950 жылғы ең жоғары көрсеткішін – 5217 адамды – қамтып үлкерген жоқ. Санақ деректері бойынша

Жеке табыс

2017 жылы қаладағы үй шаруашылығының орташа табысы 34 000 долларды құрады. Штат бойынша орташа табыс 53 700 доллар болды. Орташа отбасылық табыс 34 922 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 33 810 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 19 787 долларға тең. Қаланың жан басына шаққандағы табысы 20 054 долларды құрады. Отбасылардың 13,0%-ы және халықтың 18,2%-ы кедейлік шегінен төмен болды, соның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 25,4%-ы және 65 жастан асқандардың 5,4%-ы. Орлеан округінде жан басына шаққандағы табыс ең жоғары деңгейде. Бұл көрсеткіш Вермонт штатының 282 санақ аймағы ішінде 108-ші орынды иеленеді.

Өнеркәсіп

"Poulin Grain" компаниясы шаруашылықтарға арналған азық-түлік өнімдерін Жаңа Англия және Нью-Йорк штатының солтүстік аймақтарындағы клиенттерге жеткізеді. Компанияда шамамен 50 адам жұмыс істейді. Зауыт аптаның жеті күні, тәулігіне 24 сағат жем өндіреді. "Columbia Forest Products" зауытында шамамен 100 жұмысшы жұмыс істейді. Колл-орталықта 120 адам қызмет етеді. MSA әскери жауынгерлік шлемдерін шығарады.

Денсаулық сақтау саласы

Солтүстік ел ауруханасы қаланың ең ірі жұмыс берушісі болып табылады, 605 адамды жұмысқа орналастырған. Орлеан-Эссекс зейнеткерлер қауымдастығы және хосписі жергілікті жерде 100 адамды жұмыспен қамтиды. Солтүстік-шығыс Корольдігінің әлеуметтік қызметтері психикалық денсаулыққа мұқтаж адамдарға көмек көрсетеді. Әлеуметтік қызметтердің бір бөлігін Солтүстік-шығыс Корольдігінің қоғамдық әрекеттер орталығы ұсынады, ол осы жерде және Солтүстік-шығыс Корольдігінің басқа да аймақтарында орналасқан.

Туризм

2004 жылдан бері ақпан айында коммерциялық мұз балық аулау дербисі өткізіліп келеді. 2010 жылы 920 қатысушы болды. Вермонт штатындағы жалғыз сабын қораптарынан жасалған дерби жыл сайын қалада өткізіледі. Жеңімпаз елдік жарыста штаттан өкілдік етеді. Жергілікті Ротари клубы 1947 жылдан бері аудандық жоғары мектептерді қатыстыратын жыл сайынғы музыка фестивалін ұйымдастырып келеді.

Жергілікті емес үкімет

Солтүстік мемлекеттік түзету мекемесі, Ньюпорт соты, өтеу қызметтері және Вермонт түзету өнеркәсібі қалада орналасқан.

Қалалық әкімдік

Муниципалдық кеңселер бұрынғы Ұлттық гвардия қару қоймасында, Ньюпорт қаласының 222 Бас көшесінде орналасқан. Сайланған билік төрт кенеш мүшесінен (қызмет мерзімі екі жылмен кезегімен алмасады) және қала әкімінен тұрады. Қаланың штаттық қызметкерлері бар: салықты бағалау/аймақтық басқарушы, коммуналдық қызметтер бөлімі, полиция, өрттен қорғау, демалыс және саябақтар, қалалық прокурор және порт шебері. Шешім қабылдау кеңестері төлемсіз тағайындалған мүшелермен толықтырылады: жоспарлау комиссиясы (5 адам, қызмет мерзімі үш жыл), порт комиссиясы (5 адам, қызмет мерзімі екі жыл), дамуды қарау кеңесі (9 адам, қызмет мерзімі үш жыл) және демалыс комитеті. Вермонт қалаларында және кейде қалашықтарда кәдімгі лауазымдар бар, бірақ қалалар үшін олар тағайындалады: мерзімі өткен салық жинаушы, қалалық қызметкер, жануарларды бақылаушы, денсаулық сақтау инспекторы, ағаш күзетшісі, көмір салмалаушы, ағаш және шатыр жапқыштарын тексеруші, Солтүстік-Шығыс Вермонт даму қауымдастығы (NVDA) кеңесінің өкілі, Вермонт экономикалық даму басқармасы (EDC) кеңесінің өкілі және жер шекарасын қараушылар. Бюджет (2014–2015 жылдарға жоспарланған) – 2,99 миллион доллар. Оның шамамен 1 миллион доллары полиция бөліміне бөлінген. 2017 жылы жалпы салық салынатын мүліктің тізімі (Grand List) 399 миллион долларды құрады. Оның шамамен 25%-ы мемлекеттік және діни ұйымдарға тиесілі болғандықтан салықтан босатылған.

Қызметкерлер

Қала әкімдік кеңес жүйесі бойынша басқарылады. 2023 жылы қаланың әкімі Бет Барнс. Кеңеске Кевин Шарбоно, Джон Уилсон, Кеңес төрағасы Кларк Кертис және Кристофер Вахон кіреді. Қала хатшысы/қазынашысы – Джеймс Д. Джонсон, ал қала басшысы – Лора Долгин.

Сайлаулар

2008 жылғы жалпы сайлауда тіркелген азаматтардың 54 пайызы дауыс берді. Бұл округ бойынша ең төменгі қатысу көрсеткіші болды.

Білім

Ньюпортта екі мемлекеттік мектеп бар: бастауыш мектеп, «Ньюпорт Сити бастауыш мектебі» және жоғары мектеп, «Солтүстік Кантри Юнион жоғары мектебі». Біріккен христиан академиясы деп аталатын бір жеке мектеп бар. 1996 жылы Рим-католик және протестант шіркеулері бірігіп, сапалы жоғары білім беру мақсатында «Біріккен христиан академиясын» құрды. Кейіннен «Сакред-Харт» мектебі жабылғаннан кейін бастауыш сыныптар да қосылды.

Жоғары білім

Ньюпорт қаласында Вермонт қауымдастық колледжінің бөлімшесі орналасқан, онда шамамен 300 студент білім алады. Бұл бөлімше аталған бакалавриат білімі үшін мамандық бойынша диплом береді.

Үлкен көпірлер

Мемфремагог көлінің оңтүстік шығанағында үш маңызды көпір бар, олардың екеуі қаланың екі бөлігін – бұрынғы Ньюпорт ауылы мен бұрынғы Батыс Дерби ауылын байланыстырады. Олар – 5-ші бағдарламалық жолдағы көпір және 5-ші бағдарламалық жолды Маунт-Вернон көшесіне қосатын "Ұзын көпір". 2012 жылдан бастап осы соңғы көпірді ауыстыру жоспарлануда. Бұл шараға шамамен 5,26 миллион доллар жұмсалады. Мемлекет 90 пайызын төлейді, ал қалғанын қала төлейді. Үшінші көпір – теміржол эстакадасы.

Жергілікті қоғамдастық қоғамдық және жеке көліктер

RCT (ауылдық қоғамдық көлік) коммерциялық емес ұйым, Сент-Джонсбери қаласынан жұмыс істейді және Каледония, Эссекс және Орлеан округтеріне қызмет көрсетеді.

Темір жолдар

Қала бір кездері Бостон және Мэн темір жолының «Алуэтт» және «Қызыл қанат» пойыздары үшін түйін болды. Олар Канадалық Тынық мұхиты темір жолы арқылы Монреальге солтүстік-батысқа қарай, ал «Қызыл қанаттың» басқа бөлімдері Нью-Хейвен темір жолының «Коннектикут Янкисі»не қосылып, Квебек орталық темір жолының бойымен Шербрук, Квебек және Квебек қаласына тікелей солтүстікке бағытталды. Пойыздар Бостон және Мэн жолдарымен Нью-Йорк қаласына оңтүстікке қарай, сондай-ақ B&M жолдарымен Нью-Гэмпширдің Конкорд қаласы арқылы Бостонға қарай жүрді. «Коннектикут Янки» – қатаң түрде солтүстік-оңтүстік бағытындағы соңғы халықаралық пойыз болды және ол 1950 жылдардың ортасында шекарадан солтүстікке қарай жүруді тоқтатты. Вашингтон округі темір жолы (WACR) – 2007 жылы Вермонт штаты WACR-ға Уайт Ривер Джанкшн мен Ньюпорт арасындағы темір жол желісін пайдалануға 30 жылдық келісімшарт берді. Бүгінде осы желіде тек жүк тасымалы тұрақты түрде жүзеге асырылады. Canadian Pacific Kansas City (CPKC) – CPKC Солтүстік Троя арқылы солтүстік-батысқа қарай, соңында Квебектің Фарнхам қаласына дейін жүретін желіде жұмыс істейді. Ол қаланың оңтүстігіндегі Ньюпорт локомотив депосында WACR жүк тасымалымен алмасады. Квебек орталық темір жолының бір бөлігі болған Massawippi Valley темір жолы бір кездері Мемфремагог көлінің шығысына қарай Квебектің Ленноксвилл қаласына дейін созылған, бірақ ол қолданыстан шығарылып, жол құқығы аралас велосипед және жаяу жүргіншілерге арналған жолға айналдырылды.

Әуежай

Қалаға Солтүстік-Шығыс Корольдігінің халықаралық әуежайы қызмет көрсетеді. Онда 4000 футтық (1219 метрлік) екі ұшу-қону жолағы бар: 05–23 және 18–36.

Қалдықтар

Қала 2003-2004 жылдары күнделікті орташа есеппен Клайд өзеніне тазартылған қаңыл судың белгілі бір көлемін төгіп отырды.

Медиа

Ньюпорт Daily Express – Ньюпорт қаласында сенбі және жексенбі күндерін қоспағанда күнделікті жарияланады. Иллинойс штатының Марион қаласындағы Horizon Publications компаниясына тиесілі. Канадада басылған. Newport Dispatch – күнделікті жаңартылатын онлайн жаңалықтар.