Калифорния энергия дағдарысы (2000-2001)

Кіріспе

Калифорнияда 2000–2001 жылдарғы энергия дағдарысы

Хронология 1996 жылы Калифорния энергия нарығындағы бақылауды өзгертуге кіріседі және бәсекелестікті арттыру мақсатында шаралар қабылдайды. 1996 жылдың 23 қыркүйегінде Пит Уилсон Электр энергетика саласын қайта құрылымдау туралы заңға (Мемлекеттік заң жобасы 1890) қол қойды, ол заң күшіне енді. 1998 жылдың сәуір айында энергияның спот нарығы жұмыс іле бастады. 2000 жылдың мамыр айында энергия бағасы күрт өсті. 2000 жылдың 14 маусымында Сан-Франциско аймағында 97 мың тұтынушы электр қуатынан айырылды. 2000 жылдың тамызында Сан-Диего газ және электр компаниясы нарықты манипуляциялау туралы шағымдама берді. 2001 жылдың 17-18 қаңтарында электр қуатының үзілісі жүз мыңдаған тұтынушыға әсер етті. 2001 жылдың 17 қаңтарында Губернатор Дэвис төтенше жағдай жариялады. 2001 жылдың 19-20 наурызында электр қуатының үзілісі 1,5 миллион тұтынушыға әсер етті. 2001 жылдың сәуір айында Pacific Gas & Electric Co. банкротқа ұшырады. 2001 жылдың 7-8 мамырында электр қуатының үзілісі 167 мыңнан астам тұтынушыға әсер етті. 2001 жылдың қыркүйегінде энергия бағасы қалыпқа келді. 2001 жылдың желтоқсанында Enron банкрот болғаннан кейін, энергия бағасын Enron манипуляциялаған деген айыптар таралды. 2002 жылдың ақпанында Федералды энергетикалық реттеу комиссиясы Enron-ның қатысын тергеуді бастады. 2002 жылдың қысында "Энрон" ісіне қатысты ақпараттар жариялана бастады. 2003 жылдың 13 қарашасында Губернатор Дэвис төтенше жағдай режимін тоқтатты. 2000–2001 жылдарғы Калифорния электр энергиясы дағдарысы, сондай-ақ 2000 және 2001 жылдарғы Батыс АҚШ-тың энергетикалық дағдарысы деп те аталады, – АҚШ-тың Калифорния штатында нарықты манипуляциялау және бөлшек саудадағы электр энергиясы бағасын шектеу салдарынан электр энергиясының жетіспеушілігіне тап болған жағдай. Штат бірнеше ірі ауқымды электр қуатының өшірілуінен зардап шекті, штаттағы ірі энергетикалық компаниялардың бірі құлдырады, ал экономикалық салдары Губернатор Грей Дэвистің беделіне ауыр соққы берді. Құрғақшылық және жаңа электр станцияларын бекітудегі кешігу де өндірістің төмендеуіне әкелді. Бұл 2000 жылдың сәуірінен желтоқсан айына дейін көтерме бағаның 800%-ға өсуіне себеп болды. Сонымен қатар, электр қуатын үнемі өшіру көптеген кәсіпорындардың жұмысына кері әсер етті, олар электр қуатының сенімді жеткізілуіне тәуелді болды, сондай-ақ көптеген бөлшек сауда тұтынушыларына ыңғайсыздық туғызды. Калифорнияның орнатылған электр қуаты 45 ГВт (гигаватт, немесе миллиардтаған ватт) құрады. Электр қуаты өшірілген кезде сұраныс 28 ГВт-қа жетті. Энергия компаниялары, негізінен Enron, жасанды тапшылық жасау үшін сұраныстың жетіспеушілігін тудырды. Энергия саудагерлері бағаны көтеру үшін жоғары сұраныс күндері электр станцияларын күтімге алып, желіден шығарды. Осылайша саудагерлер электр қуатын жоғары бағамен сата алды, кейде оның қалыпты құнынан жиырма есеге дейін. Штат үкіметі бөлшек саудадағы электр энергиясы бағасына шектеу қойғандықтан, бұл нарық манипуляциясы өнеркәсіптің кіріс маржасын қысқартты, нәтижесінде 2001 жылдың басында Pacific Gas and Electric Company (PG&E) банкротқа ұшырады, ал Southern California Edison банкротқа жақын қалды. Дағдарыс салдарынан 40-45 миллиард доллар шығынға ұшырады. 2002 жылы Дэвид Фабиан сенатор Боксерге жолдаған хатында былай деді: "Солтүстік және оңтүстік Калифорнияның электр желілері арасында бір ғана байланыс бар. Мен Enron компаниясының саудагерлері осы желіге әдейі артық жүктеме бергенін естідім, содан кейін басқаларға қажет болды. Содан кейін Калифорнияның еркін нарық ережелеріне сәйкес, Enron бағаны қалауынша көтеруге рұқсат алды".

Chronology 1996 California begins to modify controls on its energy market and takes measures ostensibly to increase competition. September 23, 1996 Pete Wilson signs Electric Utility Industry Restructuring Act (Assembly Bill 1890) and it becomes law. April 1998 Spot market for energy begins operation. May 2000 Significant rise in energy prices. June 14, 2000 Blackouts affect 97,000 customers in San Francisco Bay area during a heat wave. August 2000 San Diego Gas & Electric Company files a complaint alleging manipulation of the markets. January 17–18, 2001 Blackouts affect several hundred thousand customers. January 17, 2001 Governor Davis declares a state of emergency. March 19–20, 2001 Blackouts affect 1.5 million customers. April 2001 Pacific Gas & Electric Co. files for bankruptcy. May 7–8, 2001 Blackouts affect upwards of 167,000 customers. September 2001 Energy prices normalize. December 2001 Following the bankruptcy of Enron, it is alleged that energy prices were manipulated by Enron. February 2002 Federal Energy Regulatory Commission begins investigation of Enron's involvement. Winter 2002 The Enron Tapes scandal begins to surface. November 13, 2003 Governor Davis ends the state of emergency. The 2000–2001 California electricity crisis, also known as the Western U. S. energy crisis of 2000 and 2001, was a situation in which the U. S. state of California had a shortage of electricity supply caused by market manipulations and capped retail electricity prices. The state suffered from multiple large scale blackouts, one of the state's largest energy companies collapsed, and the economic fall out greatly harmed Governor Gray Davis's standing. Drought, and delays in approval of new power plants, also decreased supply. This caused an 800% increase in wholesale prices from April 2000 to December 2000. In addition, rolling blackouts adversely affected many businesses dependent upon a reliable supply of electricity, and inconvenienced many retail consumers. California had an installed generating capacity of 45 GW (gigawatts, or billions of watts). At the time of the blackouts, demand was 28 GW. A demand supply gap was created by energy companies, mainly Enron, to create artificial shortages. Energy traders took power plants offline for maintenance during days of peak demand to increase the price. Traders were thus able to sell power at premium prices, sometimes up to a factor of twenty times its normal value. Because the state government had a cap on retail electricity charges, this market manipulation squeezed the industry's revenue margins, causing the bankruptcy of Pacific Gas and Electric Company (PG&E) and near bankruptcy of Southern California Edison in early 2001. The crisis cost between US$40 and $45 billion. In a letter sent from David Fabian to Senator Boxer in 2002, it was alleged that:
"There is a single connection between northern and southern California's power grids. I heard that Enron traders purposely overbooked that line, then caused others to need it. Next, by California's free market rules, Enron was allowed to price gouge at will."

Ішінара реттеудің әсері

Федералдық деңгейде, Enron компаниясы лоббилеген 1992 жылғы Энергия саясаты заңы электр энергиясын тарату желілерін бәсекеге ашты, электр энергиясын өндіру және беруді бөліп шығарды. Штат деңгейінде, бәсекелестікті арттыру мақсатымен ілгерілетілген Калифорния штатының дерегуляция процесінің бір бөлігі де Enron компаниясының лоббилеуіне ұшырады және 1996 жылы Калифорния штаты электр нарығын дерегуляциялау бойынша алғашқы штат болған кезде басталды. Энергияны дерегуляциялау электр энергиясын тарататын үш компанияны қиын жағдайға түсірді. Энергияны дерегуляциялау саясаты осы үш энергия таратушының ала алатын энергия бағасын тоқтатты немесе шектеді. Энергия өндірушілерді дерегуляциялау энергия құнын төмендетпеді. Дерегуляция жаңа өндірушілерді электр қуатын көбейтуге және бағаны төмендетуге ынталандырмады. Керісінше, электр энергиясына сұраныс артқан сайын, энергия өндірушілер электр энергиясы үшін көбірек ақы алды. Өндірушілер энергия өндірісінің шарықталу кезеңдерін пайдаланып, энергия бағасын көтерді. Алайда, Сан-Диегода, San Diego Gas & Electric компаниясы қарызын өтегеннен кейін, 1999 жылдың шілдесінен бастап нарықтық бағалар қолданылды. Ыстық жаздың салдарынан екі ай ішінде баға екі есеге өсті, адамдар наразылық ретінде толық төлемдерін жасамай, энергетикалық компанияға шағымдана бастады. Калифорнияда электр энергиясына сұраныс артқан кезде, коммуналдық мекемелердің өндірісті кеңейтуге қаржылық ынтасы болмады, себебі ұзақ мерзімді бағалар шектеліп қойылған. Оның орнына, Enron сияқты көтерме саудагерлер нарықты манипуляциялап, коммуналдық компанияларды қысқа мерзімді пайда табу үшін күнделікті спот нарықтарына итермеледі. Мысалы, "мегаваттты жылыстату" деп аталатын нарықтық тәсіл бойынша, көтерме саудагерлер Калифорниядағы электр энергиясын шекті бағадан төмен сатып алып, оны басқа штаттарға сататын, бұл тапшылыққа әкелді. Кейбір жағдайларда көтерме саудагерлер электр энергиясын тасымалдауды жоспарлап, желіде тығырындар туғызып, бағаны көтеруге тырысты. Көптеген тергеулерден кейін, Федералдық Энергияны реттеу комиссиясы (FERC) 2003 жылы маңызды келісімге келді: заң жобасының авторы – сенатор Джим Брульте, Ранчо Кукамонгадан шыққан республикашыл. Вильсон дерегуляция жүйесіндегі кемшіліктерді "келесі губернатор" түзетуге тиіс екенін ашық мойындады.

On a federal level, the Energy Policy Act of 1992, for which Enron had lobbied, opened electrical transmission grids to competition, unbundling generation and transmission of electricity. On the state level, part of California's deregulation process, which was promoted as a means of increasing competition, was also influenced by lobbying from Enron, and began in 1996 when California became the first state to deregulate its electricity market. Energy deregulation put the three companies that distribute electricity into a tough situation. Energy deregulation policy froze or capped the existing price of energy that the three energy distributors could charge. Deregulating the producers of energy did not lower the cost of energy. Deregulation did not encourage new producers to create more power and drive down prices. Instead, with increasing demand for electricity, the producers of energy charged more for electricity. The producers used moments of spike energy production to inflate the price of energy. However, in San Diego, where San Diego Gas & Electric had paid off its debt, market rates were charged beginning in July 1999. Prices doubled in two months due to a hot summer, and people protested by not paying their full bills and calling the power company. When the electricity demand in California rose, utilities had no financial incentive to expand production, as long term prices were capped. Instead, wholesalers such as Enron manipulated the market to force utility companies into daily spot markets for short term gain. For example, in a market technique known as megawatt laundering, wholesalers bought up electricity in California at below cap price to sell out of state, creating shortages. In some instances, wholesalers scheduled power transmission to create congestion and drive up prices. After extensive investigation, the Federal Energy Regulatory Commission (FERC) substantially agreed in 2003: The author of the bill was Senator Jim Brulte, a Republican from Rancho Cucamonga. Wilson admitted publicly that defects in the deregulation system would need fixing by "the next governor".

Сұраныс пен ұсыныс

Калифорния халқы 1990 жылдары 13%-ға өсті. Осы кезеңде штат жаңа ірі электр станциялары салған жоқ, ал Калифорнияның электр қуатын өндіру қабілеті 1990 жылдан 1999 жылға дейін 2 пайызға төмендеді, ал бөлшек саудадағы сату 11 пайызға өсті. Калифорнияның коммуналдық қызметтері біршама Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы Орегон және Вашингтон штаттарынан артық гидроэлектр энергиясын импорттауға тәуелді болды. Осы уақытта Калифорния 7-11 гигаватт электр қуатын жеткізу үшін штаттан тыс генераторларға сүйенді. 2001 жылдың жазында солтүстік-батыс штаттарындағы құрғақшылық Калифорнияға қолжетімді гидроэлектр қуатының мөлшерін азайтты. Сонымен қатар, табиғи газдың көтерме бағасы бүкіл ел бойынша күрт өсті, 1999 жылдың басында шамамен 2 доллар болған баға 2000-2001 жылдардың қысында миллион BTU үшін 10 доллардан асып кетті. Солтүстіктен оңтүстікке электр қуатын жеткізуге мүмкіндік беретін негізгі желі – 15-ші жол көп жылдар бойы жаңартылмады және оңтүстікке жіберілетін электр қуатының көлемін 3900 МВт-қа дейін шектейтін маңызды кедергіге айналды. Халықаралық Энергия агенттігінің бағалауынша, сұраныстың 5%-ға төмендеуі 2000/2001 жылдарғы Калифорниядағы электр энергиясы дағдарысының ең жоғары сағаттарында бағаның 50%-ға төмендеуіне әкелер еді. Сұранысқа жауап беру жүйесі жақсарғанда, нарық ұсыныстарды қасақана кері тартып алуға дайын болады.

Кейбір маңызды оқиғалар

2000 жылдың 14 маусымында Сан-Франциско шығанағы аймағында 97 мың абонентке әсер ететін электр қуатының кезеңдік өшірілуі болды. Сан-Диего газ және электр компаниясы 2000 жылдың тамызында кейбір энергия өндірушілердің нарықты манипуляциялауына қатысты шағым түсірді. 2000 жылдың 7 желтоқсанында жеткілікті қуаттың болмауы және тоқтап тұрған электр станциялары салдарынан Калифорния тәуелсіз жүйе операторы (ISO), Калифорнияның электр желісін басқаратын ұйым, бірінші штаттық 3-ші деңгейлі қуаттық дабыл жариялады, яғни қуат резерві 3 проценттен төмен болды. Электр қуатын үнемдеу үшін екі ірі мемлекеттік және федералды су сорғылары тоқтатылды, соның арқасында электр қуатының кезеңдік өшірілуінен алдын алынды. Ең қызықтысы, Лос-Анджелес қаласы бұл дағдарыстан зардап көрмеді, себебі Калифорниядағы мемлекеттік коммуналдық мекемелер (соның ішінде Лос-Анджелес су және электр энергиясы департаменті) дерегуляциялау заңнамасынан босатылып, дағдарыс кезінде артық қуатын штаттың жеке коммуналдық мекемелеріне (көбінесе Оңтүстік Калифорния Эдисонға) сатты. Бұл Лос-Анджелес аймағының көп бөлігіне штаттың басқа аймақтарында болған ұзақ мерзімді қараңғылыққа қарағанда, тек қуаты төмендеуге (brownout) ұшырауға мүмкіндік берді.

Үлкен сауда бағасының көтеріп кетуінің салдары

Электр энергиясын көтерме саудада сатушылардың әрекеті салдарынан Southern California Edison (SCE) және Pacific Gas & Electric (PG&E) компаниялары спот нарығынан өте жоғары бағамен электр энергиясын сатып алатын болды, бірақ бөлшек бағаны көтере алмады. Бұрын олар электр қуатының бір киловат-сағатын шамамен үш центтен өндірсе, енді он бірден елу центке, тіпті кейде одан да көп төлеп отырды, ал бөлшек сауда клиенттерінен киловат-сағатына 6,7 центтен артық алуға құқығы болмады. Осының нәтижесінде PG&E банкротқа ұшырады, ал Southern California Edison компаниясы өздерін сол тағдырдан сақтау үшін Калифорния штатымен бірлесіп, жаттығу жоспарын жасауға тырысты. 2007 жылы Энергия министрлігінің деректері бойынша Power in the Public Interest ұйымы жүргізген зерттеуге сәйкес, 1999-2007 жылдар аралығында дерегуляцияны қабылдаған штаттарда бөлшек электр энергиясының бағасы, қабылдамаған штаттарға қарағанда, күрт өсті.

Enron компаниясының қатысуы

Энергияны көтерме саудамен айналысатын және "базарды манипуляциялау" арқылы үлкен спекулятивтік пайдаға ие болған компаниялардың бірі – "Энрон" корпорациясы болды. "Энрон" компаниясының бас директоры Кеннет Лей, Калифорния штатының үкіметінің энергия көтерме саудагерлерінің әрекеттерін тоқтатуға жасаған тырыстарына келемездей қарап, "біздің "Калифорниядағы ақылсыздар" не істегеніне қарамастан, менің "Энрон" компаниясында ақша табудың жолын таба алатын адамдарым бар" деді. Бұл бастапқы мәлімдеме 2000 жылы S. Дэвид Фримен (Калифорния электр энергиясы басқармасының төрағасы) мен Кеннет Лейдің телефон арқылы сөйлескен кезінде айтылды. Фрименнің 2002 жылғы сәуір және мамыр айларында Сенаттың Тұтынушылар істері, Сыртқы сауда және Туризм жөніндегі кіші комитетіне берген мәлімдемелеріне сәйкес. Дағдарыс кезінде Калифорния электр энергиясы басқармасының төрағасы болып тағайындалған S. Дэвид Фримен, куәліктерде "Энронның" қатысуы туралы мынадай мәлімдемелер жасады. Сонымен қатар, Калифорния штатының заң шығарушы органы кейде Дэвисті манипуляцияланғаны белгілі болған электр станцияларын иелігіне алып, оларды қайтадан коммуналдық қызметтердің бақылауына беруге, тұрақты жабдықтауды қамтамасыз етуге және ең нашар манипуляторларды жазалауға итермеледі. Алайда, консерваторлар Дэвистің бағасы жоғары энергия келісімшарттарына қол қойғанын, біліктісіз келіссөзшілерді жұмысқа алғанын және Сан-Диегодағыдай штат бойынша тұрғын үй бағасын көтеруге рұқсат бермегенін айтты. Олардың пікірінше, бұл Дэвиске энергия саудагерлеріне қарсы көбірек әсер етуге және үнемдеуді ынталандыруға мүмкіндік берген болар еді. "Ақымақтардың қастандығы" кітабында губернатор мен оның шенеуніктері, Клинтон әкімшілігінің Қаржы министрлігінің өкілдері және "Энрон" сияқты нарықты манипуляциялаушылармен қоса энергетика басшылары арасындағы кездесудің егжей-тегжейлі сипаттамасы келтірілген. Онда Грей Дэвис Қаржы министрлігінің өкілдерімен және энергетика басшыларымен келіспеді. Олар электр станцияларын салу үшін экологиялық зерттеулерді тоқтатуды және ұзақ мерзімді энергия келісімшарттарына дайындық үшін бағаны аздап көтеруді ұсынды (Дэвис ақырында жоғарыда айтылғандай, қымбат келісімшарттарға қол қойды). Ал Дэвис бағаны шектеуді қолдады, басқа шешімдерді саяси жағынан тым тәуекелді деп сынады және, демек, бейәдеп әрекет етті. Дэвис қол қойған келісімшарттар Калифорниялықтарды келесі он жылға электр қуатының жоғары бағасына міндеттеді. 2011 жылдың қазанына дейін Калифорниядағы электр бағасы келісімшартқа дейінгі деңгейге оралған жоқ.

One of the energy wholesalers that became notorious for "gaming the market" and reaping huge speculative profits was Enron Corporation. Enron CEO Kenneth Lay mocked the efforts by the California state government to thwart the practices of the energy wholesalers, insisting that "no matter what we 'crazy people in California' did that he had people working for him at Enron that could figure out a way to make money". The original statement was made in a phone conversation between S. David Freeman (Chairman of the California Power Authority) and Kenneth Lay in 2000, according to the statements made by Freeman to the Senate Subcommittee on Consumer Affairs, Foreign Commerce and Tourism in April and May 2002. S. David Freeman, who was appointed Chair of the California Power Authority in the midst of the crisis, made the following statements about Enron's involvement in testimony In addition, the California State Legislature would sometimes push Davis to act decisively by taking over power plants which were known to have been gamed and place them back under control of the utilities, ensuring a more steady supply and punished the worst manipulators. Meanwhile, conservatives argued that Davis signed overpriced energy contracts, employed incompetent negotiators, and refused to allow prices to rise for residences statewide much like they did in San Diego, which they argue could have given Davis more leverage against the energy traders and encouraged more conservation. More criticism is given in the book Conspiracy of Fools, which gives the details of a meeting between the governor and his officials; Clinton Administration Treasury officials; and energy executives, including market manipulators such as Enron, where Gray Davis disagreed with the treasury officials and energy executives. They advised suspending environmental studies to build power plants and a small rate hike to prepare for long term power contracts (Davis eventually signed overpriced ones, as noted above), while Davis supported price caps, denounced the other solutions as too politically risky, and allegedly acted rudely. The contracts Davis signed locked Californians into high electric costs for the next decade. As of October 2011 electric rates in California had yet to return to pre contract levels.

Арнольд Шварценеггер

2001 жылдың 17 мамырында болашақ республикалық губернатор Арнольд Шварценеггер және Лос-Анджелес қаласының бұрынғы мэрі Ричард Риордан Беверли-Хиллздегі «Пенинсула Беверли-Хиллз» қонақүйінде Энронның бас директоры Кеннет Леймен кездесті. Кездесу Энрон компаниясының «Калифорния үшін толыққанды шешім» атты ұсынысын таныстыру мақсатында өткізілді, онда Калифорниядағы энергетикалық дағдарыстағы Энронның рөліне қатысты федералдық және штаттық тергеулерді тоқтату туралы сөз қозғалды. 2003 жылдың 7 қазанында Шварценеггер Дэвистің орнына Калифорния губернаторы болып сайланды. Бір жылдан астам уақыт өткен соң, ол 15-ші бағыттағы электр қуатының бұрынғы тапшылығын жойған, Батыс Аймақтық Энергия Әкімшілігінің (WAPA) жаңа 500 кВ қуат желісін іске қосу салтанатына қатысты.

Конгресс дағдарысқа қарсы әрекет жасады

2001 жылдың көктемінде Үкіметтік істер, Энергия саясаты және реттеу мәселелері жөніндегі кіші комитетінің төрағасы Дуг Осе Калифорния және Невада штаттарында бірнеше далалық тыңдау өткізді. Онда Қоғамдық пайдалылықтар жөніндегі комиссия төрағасы Лоретта Линч, FERC бас кеңесшісі Кевин Мэдден, Калифорния ISO президенті және бас директоры Терри Винтер, сондай-ақ Орталық аңғардағы фермерлер куәлік берді. Тыңдаулар барысында штат және федералдық өкілдер бір-бірін кінәлады, бірақ дағдарысқа қатысты ескерту белгілерінің көп рет назардан тыс қалғандығы туралы бірлескен пікір қалыптасты.

Федералды энергияны реттеу комиссиясы

Федералды энергетикалық реттеу комиссиясы (FERC) 2000 жылдың жазынан бастап дағдарысты басқаруға тікелей қатысты. Шындығында, FERC кемінде төрт жеке тексеру жүргізді. "Ойын ісі" батыс энергия нарықтарындағы манипуляциялар туралы жалпы айыптауларды қарастырды. Enron Western Markets Investigation, FERC Docket Number PA02 2, Enron және басқа компаниялардың энергия нарықтарын манипуляциялауға қатысы бар-жоғын анықтауға арналған. 2005 жылдың желтоқсан айында Комиссия АҚШ Конгресіне Калифорниядағы электр энергиясы дағдарысына жауап берген туралы есеп ұсынды, онда "Бүгінгі күнгі мәлімет бойынша Комиссия қызметкерлері 6,3 миллиард доллардан астам сомада өтемақы алуға келісім жасады" делінген. 2013 жылдың 17 тамызында Британдық Колумбияның Powerex компаниясы 2000 жылы электр бағасын манипуляциялау айыптаулары бойынша 750 миллион доллар көлемінде қайтаруға келісті.