Кіріспе

Бейсбол статистикасын талдау

Спорттық аналитикада саберметрия (алғашқыда SABRmetrics және кейде «ақша добы» деп аталады) – бейсболдың эмпирикалық талдауы, әсіресе ойын барысындағы қызметін өлшейтін бейсбол статистикасы. Саберметриктер осы ойын барысындағы қызметтен қатысты деректерді жинап, нақты сұрақтарға жауап беру үшін қорытындылайды. Бұл термин 1971 жылы құрылған Америка бейсбол зерттеулер қоғамының (SABR) аббревиатурасынан туындаған. «Саберметрия» терминін оның пионері және көбінесе ең көрнекті жақтаушысы саналатын Билл Джеймс енгізген. Қораптық тізімнің (box score) жасалуы бейсбол статистиктеріне берілген ойын үшін жеке және командалық көрсеткіштердің жиынтығын ұсынды. Саберметрияны зерттеу 20 ғасырдың ортасында Эрншоу Куктың жазбаларымен басталды, ол саберметрияның алғашқы мамандарының бірі болды. Куктың 1964 жылғы «Пайыздық бейсбол» кітабы осы саланың алғашқы еңбектерінің бірі еді. Бастапқыда көптеген бейсбол командалары мен мамандар Куктың жұмысын маңызсыз деп санады. Бейсбол статистикасының ғылымы туралы идея 1977 жылы Билл Джеймс «Baseball Abstracts» атты бейсбол деректерінің жылдық жинағын жариялаған кезде мойындала бастады. Дегенмен, Джеймстің идеялары кеңінен қабылдануына көп уақыт кетті. Крейг Р. Райт 1980-жылдардың басында Техас Рейнджерс командасында жұмыс істеген MLB қызметкері болды. Рейнджерс командасындағы жұмысы кезінде ол MLB тарихында «саберметрик» лауазымымен жұмыс істеген алғашқы кеңсе қызметкері ретінде танылды. Дэвид Смит 1989 жылы Retrosheet-ті құрды, мақсаты – барлық үлкен лига бейсбол ойындарының қораптық тізімін компьютерге енгізіп, ойын статистикасын дәлірек жинау және салыстыру. Оукленд Атлетикасы 1990-жылдары саберметриялық принциптерге баса назар аудару арқылы бейсболға көбірек сандық тәсіл қолдана бастады. Бұл бастапқыда Сэнди Алдерсон команданың бас менеджері болған кезде басталды, ол салыстырмалы түрде арзан бағаланған ойыншыларды алу үшін осы принциптерді пайдаланды. Оның идеяларын 1997 жылы Билли Бин бас менеджер болып тағайындалғанда жалғастырды, ол 2015 жылға дейін осы лауазымда болды және оның көмекшісі Пол ДеПодестаны жұмысқа алды. 2002 маусымында Бин мен ДеПодеста жасаған статистикалық талдаудың нәтижесінде Оукленд А командасы қатарынан 20 ойын жеңіп алды. Бұл франшиза үшін тарихи сәт болды, ал 20-шы ойын Оукленд–Аламеда округінің стадионында өтті. Бейсболға оның жаңа көзқарасы 2003 жылы Майкл Льюис «Moneyball: The Art of Winning an Unfair Game» кітабын жариялағаннан кейін ұлттық деңгейде танылды, онда Биннің саберметрияны қолдануы туралы мәліметтер келтірілген. 2011 жылы Льюис кітабының негізінде «Moneyball» атты фильм шықты, ол Оукленд Атлетикасы кеңсесінде қолданылатын әдістерге кеңінен назар аударды.

Дәстүрлі өлшеулер

Саберметрика бейсбол жанкүйерлерінің спортты объективті деректер арқылы тануға жасаған әрекетінің нәтижесінде пайда болды. Бұл ойыншыларды ойынның барлық жақтарынан, әсіресе соққы беру, тастау және алаңда ойнау бойынша бағалау арқылы іске асырылады. Мұндай бағалау өлшемдері көбінесе ойын нәтижелері немесе команда жеңістерімен байланысты болады, себебі бұрынғы статистика жеткіліксіз деп танылды.

Беттеу өлшемі

Соққылау еңбегінің дәстүрлі өлшемі – соққылардың жалпы соққы санына бөлінуі болып саналады. Билл Джеймс және саберметрияның басқа негізін қалаушылары бұл өлшемді кемшілік деп тапты, себебі ол соққыдан өзге базаға жетудің басқа жолдарын ескермейді. Керісінше, базаға шығу көрсеткіші (OBP) допты ала алмау ("жүрулер") мен доптың ойыншыға тиюін ескереді. Басты мәселе, дәстүрлі орташа есептеу хиттерді (яғни, бірлік, қос, үштік және хоум-ран) ажыратпайды және әр хитке бірдей құндылық береді. Бұл себебі қазіргі заманда ойыншылар орташа есепке қарағанда күшпен соққылауға көбірек назар аударуда. Саберметриктер соққылау еңбегін бағалау үшін қолданатын басқа да статистикалық көрсеткіштерге салмақты базаға шығу көрсеткіші, екінші деңгейлі орташа, жасалған ұпайлар және эквивалентті орташа жатады.

Қиылысу өлшемі

Әдеттегідей, питчерлерді бағалауда орташа ұпай (ERA) қолданылады. Ол 9 иннингке шаққандағы өткізілген ұпайлардың саны бойынша есептеледі. Орташа ұпай питчердің қабілетін оныңмен бірге ойнайтын алаң қорғаушыларының қабілеттерінен ажыратпайды. Тағы бір классикалық өлшем – питчердің жеңіс пайызы. Жеңіс пайызы жеңістер санын жалғы шешімдердің (жеңістер мен жеңілістердің қосындысы) жалпы санына бөлу арқылы есептеледі. Жеңіс пайызы да, әсіресе, команданың қосқан ұпайлар санына байланысты. Саберметриктер питчердің өнімділігін бағалаудың жаңа өлшемдерін табуға тырысты, олар алаң қорғаушыларының әсерін ескермейді. Ең ерте дамыған және ең танымал әдістердің бірі – иннинг басына жүріп өткендер мен соққылардың қатынасы (WHIP), ол толығымен алаң қорғауға тәуелсіз болмаса да, питчердің ойыншыны базаға қанша рет шығаруы мүмкін екенін көрсетеді (жүріп өту, допқа тию немесе соққы арқылы) және осылайша белгілі бір питчерге қарсы базаға жетуде соққы берушілердің тиімділігін анықтайды. Кейінірек қорғанысқа тәуелсіз питчинг статистикасы (DIPS) жүйесі құрылды. Бұл жүйені 1999 жылы Ворос МакКракен әзірледі. Өзінің зерттеулері арқылы МакКракен питчерлердің шеберлігіне қарамастан, ойынға қойылған доптарға қатысты соққылар санының айырмашылығы шамалы екенін көрсетті. Осы статистиканың мысалдары: қорғанысқа тәуелсіз ERA, алаңға тәуелсіз питчинг және қорғанысқа тәуелсіз компонент ERA. Том Танго сияқты басқа саберметриктер де DIPS бойынша жұмысты жалғастырды, ол Бейсбол саберметриясы веб-сайтын басқарады. Baseball Prospectus перифериялық ERA деп аталатын тағы бір статистиканы жасады. Бұл питчердің өнімділігін бағалау үшін соққылар, жүріп өтулер, хоум-рандар және страйк-ауттарды ескереді, сондай-ақ стадион факторларын да түзетулер енгізеді. Ойындағы доптардың орташа көрсеткіші (BABIP) – питчерлердің өнімділігін анықтау үшін тағы бір пайдалы өлшем. VORP сияқты, WAR берілген ойыншыны ауыстыру деңгейіндегі ойыншымен салыстырады, командаға ойыншының қосқан қосымша жеңістерінің санын анықтау үшін. WAR мәні соққы беру позициясына байланысты өзгереді және көбінесе ойыншының табысты өнер көрсетуі мен алаңда өткізген уақытына байланысты анықталады. Бейсболдың статистикалық деректерін түсіну үшін қарапайым қатынастар жеткіліксіз. Құрылымдық сандық талдау ойынның көптеген аспектілерін түсіндіре алады, мысалы, команданың неше рет ұрлауға тырысуы керектігін анықтау үшін.

Қолданбалар

Саберметриканы бірнеше мақсатта қолдануға болады, бірақ ең көп таралғаны – ойыншының командасына қосқан үлесін анықтау үшін өткен нәтижелерін бағалау және болашақ нәтижелерін болжау. Оның бұрынғы көмекшісі Роб Нейер, кейін ESPN.com сайтында аға жазушы, ал SBNation ұлттық бейсбол редакторы болды, сонымен қатар 1980 жылдардың ортасынан бастап саберметриканы насихаттау бойынша жұмыс істеді. Нейт Сильвер, бұрынғы жазушы және Baseball Prospectus басқарушы серіктесі, 2002–2003 жылдары PECOTA-ны ойлап тапты және оны 2003 жылы Baseball Prospectus кітабында жариялады. Бұл аббревиатура Player Empirical Comparison and Optimization Test Algorithm дегенді білдіреді және ол MLB ойыншыларының өнерін болжауға арналған саберметриялық жүйе. Қысқасы, бұл жүйе ұқсас ойыншылардың мансабы ұқсас траекторияны ұстанбақ деп есептейді. Бұл жүйе 2003 жылдан бері Baseball Prospectus-қа тиесілі және сайт авторларына кеңінен қолданылатын саберметриялық өлшемдер мен әдістерді ойлап табуға немесе жақсартуға көмектеседі. 2007 жылғы бейсбол маусымынан бастап MLB ойын кезінде тасталған әрбір доп туралы толыққанды ақпаратты тіркеу үшін технологияны пайдалана бастады. Бұл PITCHf/x жүйесі деп аталды, ол доптың жылдамдығын, оның бастапқы нүктесінде және тақтаны кесіп өткенде, сондай-ақ бейнекамералар арқылы кейбір доптардың бұрылысының орнын және бұрышын тіркей алады. FanGraphs сайты осы жүйені де, ойын барысындағы деректерді талдауды да жақсы көреді. Сондай-ақ, сайт бейсболдың кеңейтілген статистикасын, сондай-ақ ойыншылар мен командалардың өнерін бағалайтын және қадағалайтын графиктерді жариялауға маманданған.

Танымал мәдениетте

Moneyball, 2011 жылы Билли Биннің саберметрияны қолданып, «Окленд Атлетикc» командасын құру туралы фильм. Фильм Майкл Льюистің осы аттас кітабы негізінде түсірілген. «Numb3rs» телешоуының 3-ші маусымындағы «Hardball» эпизоды саберметрияға, ал 1-ші маусымындағы «Sacrifice» эпизоды да осы тақырыпты қамтиды. «The Simpsons» телесериалының 22-ші маусымындағы үшінші бөлімі «MoneyBART» эпизодында Лиза Барттың кішкентай бейсбол командасын жаттықтыру үшін саберметрияны пайдаланады.