Кіріспе

Тропикалық Орталық және Оңтүстік Америкаға тән түнгі құстар отряды

Потоулар (Nyctibiidae отряды) – түнгі құстар мен бақа ауыздыларға жақын құстар тобы. Кейде оларды, олардың еске алатын дауыстарынан кейін, «қасіреттілер» деп атайды. Nyctibiidae отряды бұрын Caprimulgiformes отрядына түнгі құстармен бірге кіретін, бірақ қазір Nyctibiiformes деп аталатын жеке отрядқа жатқызылған. Тропикалық Орталық және Оңтүстік Америкада екі туыста жеті түрі кездеседі. Қазба жұмыстары палеоген дәуірінде олардың Еуропаны да мекендегенін көрсетеді. Потоулар – түнде белсенді жәндікқоректілер, олардың аузының айналасында түнгі құстарға тән қылшықтар жоқ. Олар шұбар немесе торғайлар сияқты, қонған жерінен аң аулайды. Күндіз ағаш діңгектеріне тік отырып, діңгекке ұқсап жасырынады. Бір ғана дақты жұмыртқа тікелей діңгекке салынады. Аргентина мен Боливияда оларды кечуа тілінен «қалдыру» деген мағынаны білдіретін какуй немесе какуй деп атайды. Бразилияда оларды гуарани тілінде «гуйра» – құс, «тау» – әуесқор деген мағынаны білдіретін «урутау» деп атайды.

Эволюция және таксономия

Бүгінде потоулар тек Америкада ғана кездеседі, бірақ бұрын олардың таралған аймағы әлдеқайда кең болған сияқты. Германияда эоцен дәуіріне жататын потоулардың қазба қалдықтары табылды. Германияның Мессель қаласында Paraprefica туысының толық қаңқасы табылған. Оның бас сүйегі мен аяқтары қазіргі потоулардың сипаттарына ұқсас болған, бұл оның қазіргі потоулардың ерте туысы болуы мүмкін екенін көрсетеді. Осы ескі қазбалардан басқа табылған жалғыз қазбалар – жойылған түрлердің қалдықтары болғандықтан, бұл отбасының бір кезде бүкіл әлемге тараған болуы мүмкін екені, бірақ кейін таралған аймағы қысқарған, немесе отбасының таралуы бастапқыда Еуропамен шектелген және Америкаға көшкені белгісіз. Зерттеу сонымен қатар түрлер арасындағы генетикалық айырмашылықтың жоғары екенін көрсетті, бұл олардың өзінің де өте көне екенін білдіреді. Бұл айырмашылық деңгейі құстардың кез келген туысы үшін ең жоғары көрсеткіш, әдетте туыстар немесе тіпті отбасылар арасындағы айырмашылықтарға тән. Бұл бірнеше жасырын түрлерді табу мүмкіндігін тудырады. Солтүстік потоу көп уақыт бойы қарапайым потоумен бір түр деп есептелді, бірақ екі түрдің арасындағы айырмашылықтар олардың дауыстары арқылы анықталғандықтан, қазір олар бөлек түрлер ретінде қарастырылады. Дегенмен, екі түрді морфологиялық ерекшеліктері бойынша ажыратуға болмайды.

Сипаттама

Потоолар – сыртқы түрінде өте консервативті отбасы, барлық түрлері бір-біріне тым ұқсас; орнитологиялық әдебиеттердегі түрлер туралы мәліметтер олардың ерекше сыртқы келбетін атап көрсетеді. Потоолардың ұзындығы –ден басталады. Олар тік отырып тұратын түнгі құстарға (Caprimulgidae отбасы) ұқсайды, олармен тығыз байланысты. Сондай-ақ, олар Австралия мен Жаңа Зеландиядағы бақа ауызды құстарға (frogmouths) ұқсайды, бірақ олар денелірек және иіліп тұратын, ауыррақ мүңкілері болады. Олардың дене мөлшеріне пропорционалды үлкен бастары, сондай-ақ ұзын қанаттары мен құйрықтары бар. Үлкен басын үлкен, кең мүңкі және зор көздер басып алады. "Әлем құстарының анықтамалығында" Кохн Хафт потооларды "тек қана ұшатын ауыз бен көздер" деп сипаттаған. Олардың көздері күндіз потенциалды жыртқыштарға көрінуі мүмкін болғандықтан, қабақтарында ерекше тіршіктер бар, олар көздері жабық болғанда да қозғалысты сезуге мүмкіндік береді. Олардың қауырсындары жасырын, күні бойы отыратын бұтақтармен үйлесуге көмектеседі.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Потоолардың таралған ареалы Неотропикалық аймаққа жатады. Қонақтап тұру және қатты қалпына келу арасындағы өту біртіндеп болады және бақылаушыға көз жарамайды. Ағылшын зоологы Хью Котт Nyctibius griseus туралы "осы керемет құс" деп сипаттап, ол "жұмыртқасын салу үшін әдетте тік тұрған ағаш кесігінің үстіңгі бөлігін таңдайды, ол әдетте жұмыртқаны сыйыстыра алатын кішкентай ойысқа орналасады. Таңдалған кесік сынған жерінен төмен жаңа бұтақ шығарған, ал құстар сол бұтаққа қарап отырды, нәтижесінде артынан қарағанда олар түзу сызыққа келіп, сұр түсті сабамен үйлеседі" деп жазған.

Тамақ және азықтандыру

Потоулар көбінесе сумерек және түнде ұшатын жәндіктермен қоректенеді.