Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швейцариялық ғалым (1841–1912)
Swiss scientist (1841–1912)
Франсуа Альфонс Форел (fʁɑ̃swa alfɔ̃s fɔʁɛl; 2 ақпан 1841 – 7 тамыз 1912) – швейцариялық дәрігер және ғалым, ол көлдерді зерттеуді бастап, лимнологияның негізін қалаушы және атасы саналады. Лимнология – тұщы су объектілерінің биологиялық, химиялық және физикалық ерекшеліктерін зерттейтін ғылым.
François Alphonse Forel (fʁɑ̃swa alfɔ̃s fɔʁɛl; February 2, 1841 – August 7, 1912) was a Swiss physician and scientist who pioneered the study of lakes, and is thus considered the founder, and the Father of limnology. Limnology is the study of bodies of fresh water and their biological, chemical, and physical features.
Балалық шағы мен отбасы
Форэль Швейцарияның Морже қаласында Женева көлінің жағасында дүниеге келді. Оның әкесі, Франсуа Мари Этьен Форэль (1765-1865) – белгілі тарихшы және заңгер, ол Форэльдің өміріне зор ықпал етті. Франсуа Альфонс Форэль жас кезінен бастап әкесінің әріптестерімен бірге археологиялық зерттеулерге қатысты. 1869 жылы ол Женева көлінің жағасындағы үйіне жақын орналасқан Лозанна университетінің (сол кезде Лозанна академиясы деп аталған) ғылым профессоры болды. Ол гистология, анатомия және физиология пәндерін оқытты. Бірақ оның шын құмарлығы – көл болды; оның биология, химия, су айналымы және шөгінділік процестерді, ең бастысы олардың өзара әрекеттесуін зерттеуі жаңа ғылымның негізін қалады. Ол өз қызметін океанографиямен салыстыра отырып, лимнология деп атады («лимнография» көлдердегі су деңгейін өлшейтін лимнографпен шатастырылуы мүмкін еді). Оның ең маңызды еңбегі – «Леман» 1892-1904 жылдар аралығында үш томдық болып жарық көрді. Томдарда лимнологияның анықтамасы, сондай-ақ географиялық ерекшеліктері, геологиясы, климаты, гидрологиясы және көл жүйелерінің батиметриясы сияқты тақырыптар қамтылған. Монографияда көлдегі гидравлика, су, толқындар мен ағыстар, температуралық қабатталу, оптика, акустика және химия сипатталған. Бұл оның тақырып бойынша нұсқаулық жариялауымен бекітілді. Ол көлдердегі тығыздық тогының құбылысын ашты және жабық суларда байқалатын ырғақты тербелістерді – сейштерді түсіндірді. Вильгельм Улемен бірлесіп, судың түсін бағалау үшін қолданылатын Форэль-Уле шкаласын жасады. Тағы бір саласында, итальяндық сейсмолог Микеле Стефано де Россимен бірлесіп, жер сілкінісінің күшін сипаттау үшін Росси-Форэль шкаласын әзірледі.
Forel was born in Morges, Switzerland on Lake Geneva. His father, François Marie Etienne Forel (1765 1865) was a well respected historian and a jurist and was a strong influence in Forel's life. From a young age, François Alphonse Forel became involved in some of archaeological studies of his father's colleagues. In 1869, he became a science professor at the University of Lausanne (then known as the Academy of Lausanne) which was located near his home at Lake Geneva. He taught histology, anatomy, and physiology. But his real love was the lake; his investigations of biology, chemistry, water circulation, and sedimentation, and most importantly their interactions, established the foundation of a new discipline. He named his activity limnology in analogy with oceanography ("limnography" could have been confused with the limnograph, which measures water level in lakes). In his chief work, Le Léman was published in three volumes between 1892 and 1904. The volumes covered a range of topics including the definition of limnology, as well as the geographic settings, geology, climatology, hydrology and bathymetry of lake systems. The Monograph then went on to describe lacustrine hydraulics, seiches, waves and currents, temperature stratification, optics, acoustics and chemistry. This was cemented by his publication of a handbook on the topic. He discovered the phenomenon of density currents in lakes, and explained seiches, the rhythmic oscillations observed in enclosed waters. In collaboration with Wilhelm Ule, developed the Forel Ule scale, used to evaluate the color of a body of water. In a totally different field, in cooperation with the Italian seismologist Michele Stefano de Rossi, he developed the Rossi–Forel scale to describe the intensity of an earthquake.
Өмірінің соңы және мұрасы
1912 жылы қайтыс болғанға дейін ол барлығы 288 ғылыми жарияланым жинаған. Оның білімі соншалықты кең болды, оны "Nature" журналындағы некрологында "Көлдердің Фарадеі" деп атады. Чилидің Мауле аймағындағы Форэль (станция) оның станцияға жақын жерде тұрғандығына орай оның құрметіне аталған. "F. A. Forel" (PX 28) суасты кемесі оның есімімен аталып, Женева көлінде ғылыми өлшемдер жасау үшін пайдаланылған.
By the time of his death in 1912, he had amassed a total of 288 academic publications. So wide was his knowledge that he was referred to as "the Faraday of Lakes" in his obituary in Nature Magazine. Forel (station) in Maule, Chile is named after him after he lived close to the station. The submersible F. A. Forel (PX 28) is named after him and has been used to make scientific measurements in Lake Geneva.