Кіріспе

Американдық ихтиолог, Чарльз Дарвиннің өмірбаянын жазған ғалым Тим М. Берра – Огайо штаты университетінің эволюция, экология және организмдер биологиясы салаларының академик профессоры және профессор-эмиритус. Ол 1967 жылы магистрлік, ал 1969 жылы Тулан университетінде биология ғылымдарының докторы ғылымын қорғады. 1969, 1979 және 2009 жылдары ол Австралияға Фулбрайт стипендиясын үш рет алды. 1972 жылы ОшУ-ға оқытушы болып орналасқанға дейін Папуа-Жаңа Гвинея университетінде сабақ берді. Ол Австралияда 11 жылдан астам ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізді. Ол ихтиологиялық зерттеулерімен және Чарльз Дарвиннің, Дарвиннің балаларының және табиғатты зерттеуші Уильям Бибтің өмірбаяндарымен танымал. Берра Мюррей балығы, форель балығы, австралиялық сұр балық, саламандра балығы, галактидалар, мегамоут акуласы және балабақшалық балықтарды зерттеді және олар туралы жазды. 2009 жылы оның сирек кездесетін 260 түрлі балықтан тұратын коллекциясы Смитсондар институтына тапсырылды. 2022 жылы Ұлттық ғылым білімі орталығы (NCSE) Берраға «Дарвиннің досы» сыйлығын табыс етті.

Ерте өмір және білім

1943 жылы 31 тамызда Миссури штатының Сент-Луис қаласында дүниеге келген Берра, ғылымдағы мансабына анасының көмектескенін айтады, себебі әкесі бұл жақсы идея емес деп ойлағанына қарамастан, ол тамақ ішкенде оқуға рұқсат берген. Ол өзінің "Эволюция және креационизм мифы" атты кітабын "Тамақ ішкенде оқығаным үшін анама" деп арнады. Бала кезінде тропикалық балықтарды ұстағандықтан, оларды қалай күтіп, сау ұстауға болатынын оқып үйренген, соның нәтижесінде балықтарға деген сүйіспеншілік пайда болды. Ол "хоббиім арқылы алған білімдерім болашақта мансабыма жол ашты" деді. Берра биология бакалаврын Сент-Луис университетінде, ал биология магистрі мен докторын Луизиана штатындағы Тулан университетінде алды. Ол үш рет Фулбрайт стипендиясын жеңіп алып, Австралияда оқуға мүмкіндік алды. Қазір ол Австралияның Дарвин қаласындағы Чарльз Дарвин университетінде профессорлық қызметте.

Чарльз Дарвин

Бала кезінен «Бигл» кемесінің және натуралист Уильям Бибтің оқиғаларына қызыққан Берра Чарльз Дарвин, Дарвиннің отбасы және 1977 жылы Биб туралы бірнеше кітап жазды. «Чарльз Дарвин: Ерекше адамның қысқаша тарихы» 2009 жылы, Дарвиннің 1809 жылы туған күнінің 200 жылдығына орай жарық көрді. Берра Дарвин мен оның әйелі Эмма Веджвудтың балаларына қызығушылық таныта бастады. Балалар туралы басқа кітаптарда жиі айтылған, бірақ олардың өмірі туралы аз жазылған. Берра он баланы зерттеп, 2013 жылы «Дарвин және оның балалары: Оның басқа мұрасы» атты еңбегін жариялады. Дарвин мен оның әйелі туысқан болғандықтан, Берра бұл отбасылық генетикаға қалай әсер еткенін білгісі келді. Олардың туысқандық некесі балаларының, сол кездегі олардың әлеуметтік тобындағы басқа отбасылармен салыстырғанда, «өнімділігінің төмендеуіне» әсер еткен болуы мүмкін. Жеті бала ересек жасқа жетті, олардың тек үшеуі ғана бала сүйді. Дарвиннің өзі денсаулығының нашарлығына, «ауыр ас қорыту проблемаларына және қырқуды қатты ауыртқыш еткен тері ауруына» шалдықты, сондықтан ол өзінің ерекше сақалын өсірді. Берра Испаниядағы зерттеушілерден, Габсбургтер әулетінің генетикасын түсіну үшін компьютерлік модельдеуді қолданғандардан, Дарвин отбасының генетикасын зерттеуін сұрады. Нәтижесінде төмен өнімділік және бактериялық инфекциялар қаупі жоғары болды, соның салдарынан Дарвиннің кем дегенде екі баласы қайтыс болды. 2016 жылы «The Washington Post» Беррамен 30 жыл бұрын Смитсондағы стажер ұрлаған Дарвиннің хатын табудың маңыздылығы туралы пікір алмасты. Берра Дарвиннің геолог ретінде білім алғанын және «Америкада не болып жатқанына қызығушылық танытқанын» түсіндірді, бірақ бұл хат Дарвин жазған 7000-нан астам хаттың бірі және Дарвиннің кез келген жазбасы «тарихи және ғылыми маңызы бар». Берра Дарвин қаласының өзін және олардың атына ие болған мұрасын толыққанды қабылдауына шақыруда. 2014 жылы Берра 2001 жылы Дарвинге келген кезде «ол [Дарвин] туралы жұртшылыққа ештеңе көрінбейтініне таңырқады» деді. Бүгінде Дарвиннің бюсті мен «Бигл» кемесінің қоңырауы Дарвиннің қалалық орталығында орналасқан, ал бұрынғы Солтүстік территория университеті Чарльз Дарвин университеті деп қайта аталды. Берра 2009 жылы Дарвиннің туғанына 200 жыл толуына арналған Дарвин конвенциялық орталығында Дарвин туралы негізгі баяндама жасады.

Зейнетақыға шыққаннан кейін

1995 жылы Берра толық уақытты оқытушылық қызметінен зейнетке шықты. 2009 жылы ол үшінші Фулбрайт стипендиясын жеңіп алды және кітаптар мен ғылыми мақалалар жариялауды жалғастырды. 2016 жылы Австралияның Дарвин қаласындағы Чарльз Дарвин университетінде профессорлық қызметкер ретінде Берра балықтардың шабақтарын зерттеу жұмысын жалғастырды. Оның балықтардың шабақтарын зерттеуі аталықтардың ерекше бейімделуін зерттеуге арналған еді, олар "жүзім шоғыры сияқты" ілгекпен мыңдаған ұрықтанған жұмыртқаларды алып жүреді. Берра ұрықтардың қалай ілмекке бекітілетінін, сондай-ақ аталықтың осы ұрықтардың генетикалық әкесі екенін білгісі келді. 2011 жылы Уэддпен бірге Аделаида өзеніндегі зерттеу сапарында олар жергілікті тұрғындар Агро деп атаған 5 метрлік крокодилді кездестірді. Крокодил Берра мен Уэдд зерттеулері үшін қолданған торға түскен балықты жеп жатқан еді. Арго тістерін торға бата алды, ал Берра мен Уэдд оны босатуға тырыспас бұрын, Арго торды "өте үлкен тесікпен" жыртып салды. Күндің қалған бөлігінде Арго өзен бойымен олардың соңынан ілесіп жүрді. 2009 жылы Смитсондар институтына Берраның сирек кездесетін 260 түрлі балықтан тұратын коллекциясы жеткізілді. Берра және оның әйелі Рита М. Берра Огайо штатының аймақтық кампусында алғашқы құрылған кафедраны қаржылады. Берра бұл кафедраны далалық зерттеулер жүргізіп, содан кейін Мэнсфилд кампусына оқыту үшін оралатын ғалымның толықтыратынына үміттенеді. Берра бұл мұраны әйелі Ританың құрметіне қалдырды, ол туралы: "Ол менің өмірімді осы жылдар бойы жеңілдетіп, өзімшілдіксіз қолдау көрсетіп, мені зерттеулерімді жалғастыруға мүмкіндік берді" деді. Кафедра Тим М. және Рита М. Берраның Эволюциялық Биология кафедрасы деп аталады, ол Эволюция, Экология және Органикалық Биология факультетінің құрамында.

Жеке өмір

Берра өзінің кәсіби қызығушылығын тағы бір сүйікті әуесқойлығына, бурбонға жұмсауға бекінді. Ол Бурбон академиясы мен Муншайн университетінде оқыды, көптеген кітаптар оқыды және 2019 жылы «Бурбон: Саналы ішуші білуі тиіс нәрселер» атты кітабын жазды. Берра өзінің «ғылыми дайындығы мен әдістері ақпаратты іздеуге және ретке келтіруге көмектескенін» мәлімдейді. 2022 жылға дейін Берра Флоридадағы Анна Мария аралында қыстап жүрді. Рита М. Беррамен үйленген.

Марапаттар

Ұлттық ғылым білім беру орталығы (NCSE) Берраға 2022 жылғы «Дарвиннің досы» сыйлығын табыс етті. Бас директор Энн Рид: «Тим Берра жаратылыс ғылымы дәуірінен бастап креационизмнің әлсіз тұстарын көрсетуге көмектесті».