Кіріспе

Алгебралық құрылымдардың математикалық қасиеттері

абстрактілік алгебра

Абстрактілік алгебра мен талдауда Архимед қасиеті – Сиракузалық Архимед есімді ежелгі грек математигінің құрметіне аталған, реттелген немесе нормаланған топтар мен өрістер сияқты кейбір алгебралық құрылымдарға тән қасиет. Әдетте түсіндірілетін қасиеті бойынша, кез келген екі оң сан және берілген жағдайда, мұндай сан табылады. Бұл сондай-ақ, натурал сандар жиынының жоғарыдан шектелмейтінін білдіреді. Қарапайым тілмен айтқанда, бұл шексіз үлкен немесе шексіз кішкентай элементтері жоқ қасиет. Ото Стольц осы аксиомаға Архимедтің атын берді, себебі ол Архимедтің «Сфера және Цилиндр» еңбегіндегі V аксиомасы ретінде келтірілген. Бұл ұғым ежелгі Грекияның шамалар теориясынан туындады және қазіргі заманғы математикада, мысалы, Дэвид Гильберттің геометрия аксиомаларында, реттелген топтар, реттелген өрістер және жергілікті өрістер теорияларында маңызды рөл атқарады. Кез келген екі нөлдік емес элементтің салыстырылатындығы, яғни ешқайсысының екіншісіне қатысты шексіз кішкентай болмауы сезімінде, Архимедтік алгебралық құрылым деп аталады. Егер құрылымда бір-біріне қатысты шексіз кішкентай болатын нөлдік емес элементтер жұбы болса, онда ол Архимедтік емес деп айтылады. Мысалы, Архимедтік сызықтық реттелген топ – Архимедтік топ болып табылады. Бұл әртүрлі контекстерде сәл өзгеше тұжырымдамалармен нақтылануы мүмкін. Мысалы, реттелген өрістер контекстінде, бұл қасиетті тұжырымдайтын Архимед аксиомасы бар, онда нақты сандар өрісі Архимедтік, бірақ нақты коэффициенттердегі рационалдық функциялар өрісі Архимедтік емес.

Нақты сандардың Архимедтік қасиеті

Рационалдық сандар өрісіне абсолюттік мән функцияларының бірнеше түрін тағайындауға болады, оның ішінде тривиалды функциясы , егер , көбінесе қолданылатын және -адиктік абсолюттік мән функциялары бар. Островский теоремасы бойынша, рационалдық сандардағы кез келген тривиалды емес абсолюттік мән, әдеттегі абсолюттік мәнге немесе бір -адиктік абсолюттік мәнге эквивалентті болады. Рационалдық өріс тривиалды емес абсолюттік мәндерге қатысты толық емес; тривиалды абсолюттік мәнге қатысты рационалдық өріс дискретті топологиялық кеңістік болып табылады, демек толық. Әдеттегі абсолюттік мәнге қатысты (реттелуі бойынша) толықтыру – нақты сандар өрісі. Осы құрылым арқылы нақты сандар өрісі реттелген өріс ретінде де, нормаланған өріс ретінде де Архимедтік болып табылады. Екінші жағынан, басқа тривиалды емес абсолюттік мәндерге қатысты толықтырулар p-адиктік сандардың өрістерін береді, мұнда p – жай сан (төменде қараңыз); өйткені p-адиктік абсолюттік мәндер ультраметрлік қасиетті қанағаттандырады, p-адиктік сандар өрістері нормаланған өрістер ретінде Архимедтік емес (оларды реттелген өрістерге айналдыруға болмайды). Нақты сандардың аксиоматикалық теориясында нөлдік емес шексіз кішкентай нақты сандардың болмауы, ең төменгі жоғарғы шек қасиеті арқылы былай түсіндіріледі. Барлық оң шексіз кішкентай сандардан тұратын жиынды деп белгілейміз. Бұл жиын жоғарыдан шектелген. Енді, қарама-қайшылық тудыру үшін, бос емес деп есептейік. Онда оның ең төменгі жоғарғы шегі бар, ол да оң, сондықтан -ның жоғарғы шегі болғандықтан және -дан қатаң үлкен, оң шексіз кішкентай емес. Яғни, қандай да бір натурал сан бар, ол үшін . Екінші жағынан, оң шексіз кішкентай, өйткені ең төменгі жоғарғы шектің анықтамасы бойынша, мен арасында шексіз кішкентай сан болуы керек, және егер болса, онда шексіз кішкентай емес. Бірақ , демек шексіз кішкентай емес, және бұл қарама-қайшылық. Осыдан бос екендігі шығады: оң, шексіз кішкентай нақты сандар жоқ. Нақты сандардың Архимедтік қасиеті конструктивті талдауда да сақталады, тіпті ең төменгі жоғарғы шек қасиеті сол контексте орындалмауы мүмкін.

Архимедке жатпайтын реттелген өріс

Архимедтік емес реттелген өрістің мысалы ретінде рационалды функциялардың өрісін нақты коэффициенттерімен қарастырайық. (Рационалды функция – бұл кез келген полиномды екінші полиномға бөлгенде алынатын функция; әрі қарай біз бөлгіштің жетекші коэффициенті оң деп есептейміз.) Бұл өрісті реттелген ету үшін, қосу және көбейту операцияларымен үйлесімді реттілік тағайындау қажет. Егер және тек қана егер , онда біз тек қай рационалды функциялар оң деп есептеледін айтамыз. Егер алымның жетекші коэффициенті оң болса, онда функция оң деп аталады. (Бұл реттіліктің дұрыс анықталғанын және қосу мен көбейтумен үйлесімді екенін тексеру қажет.) Осы анықтама бойынша, рационалды функция оң, бірақ рационалды функциядан кіші. Шындығында, егер – кез келген натурал сан болса, онда – оң, бірақ әлі де -дан кіші болады, – қанша үлкен болса да. Сондықтан, бұл өрісте – инфинитезималь. Бұл мысал басқа коэффициенттерге де қолданылады. Нақты коэффициенттердің орнына рационалды коэффициенттерді қолдану, саналатын Архимедтік емес реттелген өріс береді. Коэффициенттерді басқа айнымалыдағы рационалды функциялар деп есептегенде, мысалы , басқа реттік типтегі мысал шығады.

Архимедтік емес бағаланған өрістер

Рационалды сандар өрісі, p-адық метрикамен жабдықталған, және оның толықтырылуы болып табылатын p-адық сан өрістері, абсолюттік мәндері бар өрістер ретінде Архимед қасиетіне ие емес. Барлық Архимед қасиетіне ие өрістер, әдеттегі абсолюттік мәннің дәрежесімен күрделі сандардың бір субөрісіне изометриялық түрде изоморфты болады.

Архимедтің реттелген өрісінің баламалы анықтамасы

Әрбір сызықтық реттелген өріс (изоморфты көшірмесін) реттелген кіші өріс ретінде қамтиды, атап айтқанда, көбейту бірлігі арқылы туындаған кіші өріс, ол өз кезегінде бүтін сандарды реттелген кіші топ ретінде, ал олар табиғи сандарды реттелген моноид ретінде қамтиды. Рационалдарды енгізу рационалдар, бүтін сандар және табиғи сандар туралы сөйлеуге мүмкіндік береді. Архимед өрістерінің эквивалентті сипаттамалары осы кіші құрылымдар тұрғысынан келесідей: Табиғи сандар -де толық. Яғни, -нің әрбір элементі кейбір табиғи сандан кіші. (Бұл шексіз элементтер болғанда орын алмайды.) Осылайша, Архимед өрісі – табиғи сандары шексіз өсетін өріс. Нөл – жиынының ең төменгі шегі. (Егер оң сансыз кішілік қамтитын болса, ол жиынның төменгі шегі болар еді, сондықтан нөл ең үлкен төменгі шек болмас еді.) Оң және теріс рационалдар арасындағы элементтер жиыны ашық емес. Себебі бұл жиын барлық сансыз кішіліктерден тұрады, егер нөлден өзгеше сансыз кішіліктер болмаса, ол жай ғана бос жиын, ал болған жағдайда ашық, ең кіші де, ең үлкен де нөлден өзгеше сансыз кішілік жоқ. Екі жағдайда да сансыз кішіліктер жиынының жабық екенін ескеріңіз. Соңғы жағдайда (i) әрбір сансыз кішілік кез келген оң рационалдан кіші, (ii) ең үлкен сансыз кішілік те, ең кіші оң рационал да жоқ, және (iii) олардың арасында ештеңе жоқ. Осыдан келіп, Архимедтік емес кез келген реттелген өріс толық емес және үзіліссіз. -дегі -дан үлкен бүтін сандар жиынының ең кіші элементі бар. (Егер теріс шексіз шама болса, онда барлық бүтін сандар одан үлкен болады.) -нің әрбір бос емес ашық аралығы рационал санды қамтиды. (Егер оң сансыз кішілік болса, онда ашық аралықта сансыз көп сансыз кішіліктер болады, бірақ бірде-бір рационал сандар жоқ.) Рационал сандар sup және inf қатысты -де тығыз. (Яғни, -нің әрбір элементі кейбір рационал сандар жиынының sup, ал басқа рационал сандар жиынының inf болады.) Осылайша, Архимед өрісі – рационал сандардың кез келген тығыз реттелген кеңейтімі, яғни рационал элементтерін тығыз енгізетін кез келген реттелген өріс.