Кіріспе
Викторияның 44-ші премьер-министрі, Австралия Стивен Филип Бракс (15 қазан 1954 жылы туған) – бұрынғы австралиялық саясаткер және Викторияның 44-ші премьер-министрі. Ол алғаш рет 1994 жылы Еңбек партиясынан Уильямстаун сайлау округінде сайланды және 1999 жылдан 2007 жылға дейін партия басшысы және премьер-министр болды. Бракс 1999 жылғы сайлауда Еңбек партиясын Викторияда азшылық үкіметке бастап, сол кездегі либералдық және ұлттық коалициялық үкіметтің басшысы Джефф Кеннетті жеңді. 2002 жылғы сайлауда Еңбек партиясы үлкен артықшылықпен жеңіске жетіп, көпшілік үкімет құрды. 2006 жылғы сайлауда Еңбек партиясы үшінші мерзімге, айтарлықтай бірақ азайтылған көпшілікпен сайланды. 2007 жылы Бракс саясаттан кеткен кезде қазынашы Джон Брамби Еңбек партиясының басшысы және премьер-министр болды. Бракс Виктория тарихындағы Еңбек партиясының үшінші ең ұзақ қызмет еткен премьер-министрі, одан бұрын Джон Кейн және Дэниел Эндрюс болған. Бракс 2021 жылдан бері Виктория университетінің 6-шы канцлері қызметін атқарып келеді.
Stephen Phillip Bracks (born 15 October 1954) is a former Australian politician and was the 44th Premier of Victoria. He first won the electoral district of Williamstown in 1994 for the Labor Party and was party leader and premier from 1999 to 2007. Bracks led Labor in Victoria to minority government at the 1999 election, defeating the incumbent Jeff Kennett Liberal and National coalition government. Labor was returned with a majority government after a landslide win at the 2002 election. Labor was elected for a third term at the 2006 election with a substantial but reduced majority. The treasurer, John Brumby, became Labor leader and premier in 2007 when Bracks retired from politics. Bracks is the third longest serving Labor premier in Victorian history, surpassed only by John Cain Jr. and Daniel Andrews. Bracks has served as the 6th Chancellor of Victoria University since 2021.
Ерте өмір
Стив Бракс Балларатта дүниеге келді, оның отбасы сән бизнесімен айналысады. Ол ливандық австралиялық, оның әкесінің әкесі 1890 жылдары Ливанның Бека аңғарындағы Захледен бала кезінде Австралияға көшіп келген. Оның отбасы көшкенге дейін мелькиттік католиктер болған, кейін римдік католиктерге ауысты. Бракс Баллараттағы Санкт-Патрик колледжінде және Балларат жоғары білім беру колледжінде (қазір Федерация университеті) оқыды, онда бизнес және педагогика мамандықтарын бітірді. Ол Австралиялық футболдың жанкүйері болды және Гиллонг футбол клубын қолдайды.
Саясаттың алдында
1976 жылдан 1981 жылға дейін Брэкс Баллараттағы Sacred Heart колледжінде мектеп коммерциясы пәнінің мұғалімі болды. 1980-ші жылдары Баллараттың жергілікті басқару органдарында, содан кейін Балларат білім беру орталығының атқарушы директоры болып жұмыс істеді. Осы лауазымдарда жүріп, ол екі рет (1985 және 1988 жылдары) Виктория заң шығару жиналысында Балларат-Солтүстік округінен Еңбек партиясы атынан сайлауға түсті. 1989 жылы Брэкс Джон Кейн-кішінің басқаруымен Виктория штатының жұмыспен қамту бағдарламаларының штаттық басқарушысы болып тағайындалды. Кейін ол Кейннің және оның премьер-министрлігіне ие болған Джоан Кирнердің кеңесшісі болды. Ол осы қызметте 1988 жылы басталған экономикалық және бюджеттік дағдарыстан кейін Еңбек партиясы үкіметінің құлауына куә болды. Бұл тәжірибе Брэкске үкіметте экономикалық басқаруға өте консервативті және сақтықпен қарау қағидасын қалыптастырды. 1992 жылдың соңында Либерал партиясының жетекшісі Джефф Кеннетт Кирнер үкіметін жеңгеннен кейін Брэкс Виктория баспа өнеркәсібін даярлау кеңесінің атқарушы директоры болды. 1994 жылы Кирнер парламенттен кетіп, Брэкс Мельбурн қаласының батыс жағындағы Уильямстаун округінен сайланды. Брэкс әйелі Терримен Уильямстаунда тұрды. Олардың үш баласы бар. Кеннеттің халық арасындағы қабылдауы 60% құрады. Брэкс және оның жақын әріптестері (әсіресе Бендигодан шыққан Брамби) аймақтық аудандарда қарқынды науқан жүргізіп, Кеннетті аймақтық қауымдастықтарды елемегендігі үшін айыптады. Нәтижесінде аймақтық аудандардағы сайлаушылар Кеннет үкіметінен қол үзді. Сайлау күні күтпегендей, Еңбек партиясы өкілдік орындарының санын 29-дан 41-ге дейін арттырды, ал Либерал партиясы және Ұлттық партиясы одақтастары 43 орынды сақтап қалды, ал үш орын ауылдық тәуелсіздерге бұйырды. Коалиция үкімет құру үшін бір орын жетпей қалғандықтан, сайлау Франкстон-Ист округінде шешілді, өйткені бұл округтің бұрынғы өкілі Питер Маклелланның қайтысынан кейін қосымша сайлау өткізуге тура келді. Бұл қосымша сайлауда Еңбек партиясы үлкен артықшылықпен жеңіске жетті, нәтижесінде парламентте дауыс беру мүмкін болмады. Содан кейін тәуелсіздер Еңбек партиясын қолдады, бұл Брэкске бір орынмен үкімет құруға мүмкіндік берді. Коалиция Брэкстің парламентте қолдауы бар екенін көрсетуге мәжбүрлеуді қысқа мерзімге қарастырды. Алайда, тәуелсіздердің екеуі, Рассел Савидж және Сьюзан Дэвис, Кеннеттің бұрынғы заң шығару кезеңінде оларға тиісінше құрмет көрспегенін сезінді және оны қолдау туралы ойламады. Дегенмен, бұл әрекет 20 қазан күні Кеннеттің саясаттан кету туралы жариялағаннан кейін сәтсіз аяқталды. Содан кейін Брэкс губернатор сэр Джеймс Гоббоға үкімет құра алатынын хабарлады, ол сол күні ресми түрде ант берді. Брэкс 1932 жылдан бері Викторияның алғашқы католик Еңбек партиясының премьер-министрі болды. Бұрынғы жетекші Брамби қазынашылыққа тағайындалды және үкіметтің табысына үлкен үлес қосты. Ол және вице-премьер және денсаулық сақтау министрі Джон Твейтес, сондай-ақ бас прокурор Роб Халлс Брэкс үкіметіндегі негізгі министрлер деп есептелді. 1999 жылғы сайлау алдындағы міндеттемесіне сәйкес, аймақтық орталықтарға жылдам теміржол қызметтерін енгізу мүмкіндігін қарастырғаннан кейін, 2000 жылы үкімет Мельбурн, Балларат, Бендиго, Джилонг және Траралгон қалалары арасындағы теміржол желілерін жаңартуға арналған аймақтық жылдам теміржол жобасына қаржыландыруды бекітті. Алайда, 2006 жылы Виктория штатының бас аудиторы 750 миллион доллар жұмсалғанына қарамастан, "Гелонг, Балларат және Бендиго бағыттарындағы келісілген мерзімге дейін жылдам теміржол қызметтерін ұсынуға қол жеткізілмегенін анықтадық. Жалпы алғанда, саяхат уақытының нәтижелері біз күткеннен қарапайым болады, тек аздаған саяхатшылар ғана саяхат уақытын айтарлықтай қысқартудан пайда көреді. Бұл нәтижелерге себеп – кейбір жолаушыларға экспресс-қызметтерді толыққанды ұсыну көбінесе бағыттардағы аралық стансалардағы көптеген жолаушыларды айналып өтуді білдіреді". 2000 жылдың 14 желтоқсанында Стив Брэкс өзінің үкіметінің 2001 жылғы нәсілдік және діни төзімділік туралы заңды қабылдау ниетін көрсететін құжатты жариялады. Брэкс үкіметінің бірінші мерзіміне қатысты басты сын – олардың кеңесуге берген басымдығы тиімді және белсенді үкіметке кедергі келтірді. Сыншылардың пікірінше, Брэкс аз жетістіктерге қол жеткізді және Кеннет жылдарына тән тұрақты өзгерістердің қызығушылығын жоғалтты. Сонымен қатар, үкіметтегі кейбір кіші министрлердің қабілеттеріне де күмән туды. Дегенмен, Брэкс өзінің бірінші мерзімін үлкен қиындықтарсыз аяқтады және оның танымалдығы төмендемеді.
Премьер-министрдің екінші өкілеттігі
Еңбек партиясы 2002 жылғы сайлауда үлкен артықшылықпен жеңіске жетіп, заң шығарушы ассамблеяның 88 орынының 62-сін иеленді – Виктория тарихында Еңбек партиясы үкіметті қайта сайлауының үшінші жағдайы. Тағы бір жаңалық – Еңбек партиясы заң шығарушы кеңесте де аз, бірақ нақты көпшілікке ие болды. Бұл Виктория штатындағы сайлауда Еңбек партиясының ең үлкен жеңісі болғанымен, ол бірқатар тәуекелдермен бірге келді. Екі палатада да көпшілікке ие болған Бракс енді әрекетсіздігінің себебі ретінде әлсіз парламенттік позициясын келтіре алмайтын болды. 2002 жылдың 28 тамызында Бракс, сол кездегі Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының басшысы Боб Каррмен бірлесіп, Джиндабине мен Далгети арасындағы Момба су тас жолын ашты. Бұл су тас жолы Еукомбен көлінен жылына 38 гигалитр суды Сноуи және Мюррей өзендеріне бұруға мүмкіндік берді. Он жылдық жоспарға Виктория және Жаңа Оңтүстік Уэльс штаттары 300 миллион австралиялық доллар жұмсады, шығындарды тең бөлісті. Melbourne Water компаниясының мәліметінше, 50 жыл ішінде Виктория штатының су қоймаларына 20 пайызға аз су түседі. 2003 жылдың мамырында Бракс сайлаудағы уәдесін бұзып, Мельбурнның шығыс жақ сыртындағы Скорсби тас жолының 2002 жылғы сайлауда уәделенгендей тегін емес, ақылы болады деп мәлімдеді. Бұл шешім Мельбурнның шығысындағы шешімді орындардағы қолдауын жоғалту қаупін тудырды, сонымен қатар Говард федералдық үкіметінен күшті наразылық тудырды. Федералдық үкімет Бракс үкіметі федералды-мемлекеттік қаржыландыру келісімінің шарттарын бұзғандықтан жобаға арналған федералдық қаржыландыруды тоқтатты. Бұл шешім штаттың бюджеттік жағдайына алаңдаған Брамбидің ұсынысы бойынша қабылданған сияқты. Сондай-ақ, 2004 жылғы федералдық сайлауда Еңбек партиясына қарсы реакциядан қорқып, федералдық Еңбек оппозициясы да бұл шешімге қарсы болды. Сол кездегі оппозиция жетекшісі Марк Латхам Бракс пен федералдық көлеңке министрлермен өткен кездесуін былай сипаттады: Бракс уәдесін бұзды, келесі мемлекеттік сайлауға дейін наразылық басылады деп үміттенеді. Бірақ біз сайлаудағы салдарына дайынбыз. Бірақ Бракс қозғалмады, тіпті Фолкнер оған тура айтқанда да. Ол мүсіндей отырды, бетінде ақымақ күлімсіреуімен. «Латхам күнделігі», 283-бет. Бұл кері бұрылыс либералдардың жағдайды жақсарту мүмкіндігі ретінде қарастырылса, либералдардың сол кездегі жетекшісі Роберт Дойл көп сынға ұшыраған жартылай ақылы жол саясатын қабылдады, кейін оны оның ізбасары Тед Бейлиеу жойды. 2005 жылы кең ауқымды тәуелсіз зерттеулер ірі қара малдың таулы ұлттық саябаққа кең ауқымда зиян келтіргені және олардың саябақта болуы ұлттық саябақтардың құндылықтарына қайшы екені анықталды. Бракс қоршаған ортаны және оның қоршаған ортаны қорғау министрі Джон Твейтсті қолдады және Викторияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының үлгісін қабылдайтынын, малшыларға Викторияның ұлттық саябақтарындағы «Жоғарғы жазықтарда» мал жаюға тыйым салынатынын мәлімдеді. Малшылар 1984 жылдан бері осы шешімнен қорқып келді, осы кезде Еңбек партиясы үкіметі Альпі ұлттық саябағын құру үшін жерді алып тастады. Кейбір есептер бойынша, 300-ге жуық малшы Бурк көшесімен атпен наразылық білдірді, ал полиция 100-ге жуық деп хабарлады. Викториялық ұлттық партияның көшбасшысы Питер Райан Бракс «Снежный өзеннен келген адамды» өлтірді деді (бірақ өлең жылқыларды жинау туралы болған, мал туралы емес – бұл практика 2-ші дүниежүзілік соғыстан кейін таулы аймақта тоқтатылды). Бракс екінші үкіметі Викториялық Еңбек партиясының ұзақ жылдар бойы сақтап келген мақсаттарының бірін – штаттың жоғарғы палатаны сайлау жүйесін толық реформалауға қол жеткізді. Бұл пропорционалды сайлау жүйесін енгізуді және қазіргі бір мүшелік сайлау округтерін сегіз бес мүшелік аймақтармен алмастыруды қамтыды. Бұл жүйе «Жасылдар» және «Диалог және демократия» сияқты кіші партиялардың заң шығарушы кеңесте орын алу мүмкіндігін арттырады, оларға билік тепе-теңдігін ұстап тұру мүмкіндігін береді. Еңбек партиясының бұл өзгерістерге берген тарихи маңыздылығын көрсете отырып, Бракс Еврека көтерілісінің 150 жылдығына арналған конференцияда сөйлеген сөзінде бұл «Евреканың ұмтылыстарына тағы бір жеңіс» екенін айтты және өзгерістерді «өзінің ең мақтан тұтатын жетістігі» деп сипаттады. 2006 жылғы Достастық ойындарын өткізу, әдетте табысты (бірақ қымбат) деп есептелді, Бракс пен үкімет үшін жағымды жағдай жасады. Уақыттың жағдайы жақсы болғандықтан, үкіметтің Викторияның артықшылықтарын Викториялықтарға сатуға бағытталған кең ауқымды жарнамалық науқанымен күшейтілген пікірлер өзгеріске аз қызығушылық танытты, бірақ сайлау науқанының соңында Байлиеудің либералдары алшақтықты жақындатып жатқанын көрсетті.
Bracks has broken his promise, hoping the odium will wear off before the next State election. But we're copping the fall out electorally Bracks, however, was unmoved, even when Faulkner put it right on him Sat there like a statue, that silly grin on his face.|The Latham Diaries, page 283. This backflip, while seen by many as an opportunity for the Liberals to make ground, saw the then leader of the Liberals, Robert Doyle, adopt a much criticised policy of half tolls, which was later overturned by his successor, Ted Baillieu. In 2005, following extensive independent studies it was found that cattle had created extensive damage to the high country National Park and their continued presence in the Park was incompatible with the values of National Parks. Bracks backed the environment and his environment minister, John Thwaites and announced that Victoria would follow the NSW example and cattlemen would be banned from using the "High Plains" in Victoria's National Parks to graze cattle. Stockmen had been fearing this decision since 1984, when a Labor government excised land to create the Alpine National Park. Some estimated three hundred cattlemen rode horses down Bourke street in protest while police said it was closer to 100. Colourful Victorian National Party leader Peter Ryan was quoted as saying that Bracks had killed "The Man from Snowy River" (although the poem was about mustering horses, not cattle – a practice which was stopped in the high country just after World War 2.) Bracks' second government achieved one of Victorian Labor's longest held goals with a complete reform of the state's system for electing its upper house. It saw the introduction of proportional representation, with eight five member regions replacing the current single member constituencies. This system increases the opportunity for minor parties such as the Greens and DLP to win seats in the Legislative Council, giving them a greater chance of holding the balance of power. Illustrating the historic importance Labor assigns to the changes, in a speech to a conference celebrating the 150th anniversary of the Eureka Stockade, Bracks said it was "another victory for the aspirations of Eureka", and has described the changes as "his proudest achievement". The staging of the 2006 Commonwealth Games, generally viewed as a success (albeit an expensive one), was viewed as a plus for Bracks and the government. With times reasonably good, a perception arguably reinforced by an extensive government advertising campaign selling the virtues of Victoria to Victorians, polls indicated little interest in change, although towards the end of the election campaign polling indicated that the Liberals under Baillieu were closing the gap.
Премьер-министрдің үшінші өкілеттігі
Сайлау науқаны салыстырмалы түрде шашусыз өтті, Үкімет пен Бракс негізінен өздерінің жетістіктеріне, сондай-ақ үшінші мерзімде инфрақұрылымдық мәселелерді шешу жоспарларына ден қойып жұмыс істеді. Бракстың бейнесі Лейбористердің сайлау жарнамасында үлкен орын алды. Либералдардың шабуылдары Бракс басқарған кезеңде инфрақұрылымды дамытудың баяу қарқынына (әсіресе сайлауға дейін Викторияны қатты қүрғақшылыққа ұшыратқан сумен жабдықтау мәселелеріне) бағытталды, ал жаңа Либерал көшбасшысы Тед Бейлию Марибернонг өзенінде жаңа бөгет және тұзсыздандыру қондырғысы сияқты бірқатар жаңа инфрақұрылымдық жобаларды салуға уәде берді. Мельбурнның шығыс айманындағы округтерде Лейбористердің Eastlink бойынша орындалмаған сайлау уәдесі де әсер ететін фактор болжалды. 2006 жылдың 25 қарашасында Стив Бракс үшінші рет сайлауда жеңіске жетіп, Бейлиуді ықпалдан басып озып, үшінші мерзімге қол жеткізді. Бұл Виктория Еңбек партиясының билікте үшінші рет жеңіске жеткен екінші жағдайы болды. Оның үшінші мерзімдік кабинеті 2006 жылдың 1 желтоқсанында ант берді, сонымен қатар Бракс Ардагерлер істері және Көпмәдениеттік істер министрі лауазымын да атқарды.
Отставка
Бракс 2007 жылдың 27 шілдесінде премьер-министр лауазымынан кеткісі келетінін мәлімдеп, отбасымен көбірек уақыт өткізуге мүмкіндік беретінін айтты. 2007 жылдың 30 шілдесінде қызметінен кетті. ABC-дің хабарлауынша, Бракс өзінің отставкаға кетуіне дейін бірнеше апта бұрын саяси және жеке қысымға ұшырады. Мемлекеттік премьерлердің арасында жалғыз болып, ол федералды үкіметтің 10 миллиард долларлық Мюррей-Дарлинг бассейні суын сақтау жоспарына келісуден бас тартты, ал оның ұлы мас күйде көлік жүргізу фактісі бойынша оқиғаға қатысты. Бракс баспасөз мәслихатында саясатқа енді 100 пайыздық үміт арта алмайтынын мәлімдеді:
«Бір кез келгенде, егер сіз осы міндеттемеге енді орындауға шамаңыз жетпесе, таңдау айқын – мен осы таңдауды жасадым». – деді Стив Бракс отставкасын жариялағанда.
Бракстың орынбасары Джон Твейтс сол күні өзінің отставкасын жариялады. Отставка туралы жаңалықтар жалпы қоғамды да, саясаткерлерді де таң қалдырды. Сол кездегі Федералды Еңбек партиясының жетекшісі Кевин Радд хабарландырудан бірнеше минут бұрын ғана хабардар болғаны және Браксқа шешімінен бас тартуға тырысқаны белгілі болды. Бракстың қазынашысы Джон Брамби Виктория Еңбек партиясының қатысуымен өткен сайлауда премьер-министр болып сайланды, ал Бас прокурор Роб Халлс премьер-министрдің орынбасары болып тағайындалды. Бракс саясаттан кетуінің салдары ретінде Викторияда аборт заңнамасын реформалау енгізілген болуы мүмкін. Премьер-министр Бракстың отставкасы парламент депутаттары бұрын абортқа қарсы топтардың наразылығынан қорқып, қолдау көрсетуден бас тартқан заң арқылы аборт заңнамасын реформалауға негіз салды деген болжам бар. Ливандық тегі бар католик ретінде Бракс, әрине, аборт заңдарын парламентке енгізбес еді, бірақ оның ізбасары Джон Брамби бұл пікірді бөліспеді, және Жоғарғы палата мүшесі Кенди Броуд ұсынған Аборт заңнамасын реформалау туралы заң жобасы 2008 жылы Парламент тарапынан қабылданды.
Саясатта
2007 жылдың тамызында премьер-министр лауазымынан кейін Бракс Шығыс Тиморда жаңадан сайланған премьер-министр Ксанана Гусмаомен бірге жұмыс істейтін, уақытша тегін кеңесші рөлін атқаратынын мәлімдеді. Бракс Мельбурн мен Дили қалалары арасында бір жыл бойы сапар шегіп, Гусмао әкімшілігінің құрылуына көмектеседі, қатысуы тиіс негізгі департаменттерді анықтап, олардың заң шығарушы органдарға есеп беру және жауапкершілік жүйесін қалыптастыруға кеңес береді. 2008 жылы Бракс Викториядағы аборт заңнамасын реформалауды қолдады. Гусмаоға кеңес берумен қатар, Бракс бірнеше компанияның кеңесші кеңестеріне де кірді: KPMG, Jardine Lloyd Thompson Group сақтандыру компаниясы, AIMS Financial Group және NAB. KPMG-ға тағайындалуына қатысты дау болды, себебі Виктория үкіметі Бракс премьер-министр болып тұрған кезеңде осы фирмамен 100-ден астам келісімшарт жасасқан. 2008 жылдың 14 ақпанында Федералды Еңбек үкіметі Бракске Австралия автокөлігі индустриясының болашағына қатысты тергеу жүргізуді тапсырды. 2010 жылы Бракс қоғам мен Виктория Парламентіне қызметтері үшін Австралия орденінің серігі атағымен марапатталды. Виктория қауымдастығына қосқан үлкен үлесі үшін оған заң ғылымдарының докторы (honoris causa) – LL. D (h. c.) академиялық дәрежесі Дикин университетімен 2010 жылдың 27 сәуірінде берілді. Ол сондай-ақ Дикин университетінің құрметті төрағасы болып тағайындалды. 2013 жылдың ақпан айында Никола Роксонның федералды саясаттан зейнетке шығатыны туралы жарияланғаннан кейін, Бракс оның қауіпсіз Еңбек партиясының Геллибранд сайлау округінен үміткер болу мүмкіндігі талқыланды, бірақ ол бұл орынға түсуден бас тартты. 2013 жылдың мамырында Бракс Федералды ALP үкіметі тарапынан Джулия Гиллардтың басшылығымен Нью-Йорктегі Австралияның бас консулы болып тағайындалды. Сол кездегі оппозициялық Сыртқы істер министрі, Либералдық партияның жетекші орынбасары Джули Бишоп бұл тағайындалуды алдағы сайлауға жақындығына байланысты "жеткіліксіз" деп, ал оппозициямен кеңеспегендігі үшін "әрекетсіз" деп сипаттады. 7 қыркүйектегі сайлауда ALP жеңілгеннен кейін, жаңа Сыртқы істер министрі Джули Бишоп бұл тағайындалуды күштен жойды, бұл шешімді ALP сыртқы істер жөніндегі өкілі Таня Плиберсек "кішкентай және жеке бастық мүдделерге құрылған" деп бағалады. 2019 жылдың наурыз айында Бракс 2021 жылдан бастап Виктория университетінің 6-шы канцлері болып тағайындалатыны хабарланды. 2020 жылдың маусым айында Бракс пен бұрынғы федералды Еңбек партиясының орынбасары Дженни Маклин, партияның Ұлттық атқару комитеті тарапынан Виктория филиалының әкімшілері болып тағайындалды. Бұл шешімге себеп Викторияның министрі Адем Сомюрекке қатысты филиалдарды жинау туралы айыптаулар болды. Екеуі де партияның штаттық жұмысын қарап, партия ішінде филиалдарды жинау мәселесін шешу үшін егжей-тегжейлі ұсыныстар береді.