Кіріспе
Майкл Дэвид Ранн, (5 қаңтар 1953 жылы туған) – австралиялық саясаткер, 2002 жылдан 2011 жылға дейін Оңтүстік Австралияның 44-ші премьер-министрі болған бұрынғы саясаткер. Кейін ол 2013-2014 жылдары Ұлыбританиядағы Австралияның жоғарғы комиссары, ал 2014-2016 жылдары Италия, Албания, Ливия және Сан-Маринодағы Австралия елшісі қызметін атқарды. Ранн Ұлыбритания мен Жаңа Зеландияда өсті, Окленд университетінде саяси ғылымдар бакалавры және магистрі дәрежелерін алды. Парламентке сайлануға дейін Оңтүстік Австралияның Еңбек партиясы парламентінің кеңесшісі болып жұмыс істеді. 1994 жылы Ранн Австралияның Еңбек партиясының Оңтүстік Австралия филиалының және Оңтүстік Австралиядағы оппозиция жетекшісінің басшысы болды, сондай-ақ 2002 жылғы сайлауда партияны азшылық үкіметке жеткізді. 2011 жылдың қазан айында премьер-министр лауазымынан кетіп, оның орнына Джей Уэзерилл келді. Ранн Оңтүстік Австралияның үшінші ең ұзақ қызмет еткен премьер-министрі, одан бұрын Томас Плейфорд IV және Джон Бэннон болған. Ол 1994 жылдан 2011 жылға дейін 17 жыл бойы Оңтүстік Австралия Еңбек партиясының парламенттік жетекшісі болды. 1985 жылғы сайлаудан бастап Оңтүстік Австралия Ассамблеясының депутаты, ал 2010 жылғы сайлаудан бастап 2012 жылғы 13 қаңтарда парламенттен кеткенге дейін палатаның ең тәжірибелі депутаты болды.
Michael David Rann, , (born 5 January 1953) is an Australian former politician who was the 44th premier of South Australia from 2002 to 2011. He was later Australian High Commissioner to the United Kingdom from 2013 to 2014, and Australian ambassador to Italy, Albania, Libya and San Marino from 2014 to 2016. Rann grew up in the United Kingdom and New Zealand, completing a Bachelor and Master of Arts in political science at the University of Auckland. Before entering Parliament, Rann worked as an advisor to South Australian Labor Parliamentarians. Rann became leader of the South Australian Branch of the Australian Labor Party and South Australian Leader of the Opposition in 1994 and led the party to minority government at the 2002 election. He resigned as Premier in October 2011 and was succeeded by Jay Weatherill. Rann is the third longest serving Premier of South Australia behind Thomas Playford IV and John Bannon and served a record 17 years as South Australian Labor parliamentary leader from 1994 to 2011. He was a South Australian MP in the House of Assembly from the 1985 election and Father of the House from the 2010 election until his parliamentary resignation on 13 January 2012.
Ерте өмір
Ранн Кент штатының Сидкуп қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Екінші дүниежүзілік соғыста Эль-Аламейнде қызмет еткен электрик болған. Анасы қару-жарақ зауытында жұмыс істеген. Раннның балалық шағының көп бөлігі Оңтүстік Лондонда әкесінің қамқорлығында өтті. 1962 жылы, тоғыз жасқа келгенде, оның отбасы Блэкфеннен Жаңа Зеландиядағы Вайкато өзенінің Тауподан солтүстікке қарай орналасқан Мангакино шағын қаласына көшіп кетті. Кейін отбасы Матаматаға, содан кейін Оклендтің Солтүстік жағалауындағы Биркенхедке көшіп, ол Норткотт колледжінде оқыды. Окленд университетінде саяси ғылымдар бойынша бакалавр және магистр дәрежелерін аяқтады. Жаңа Зеландиядағы ядролық қарусыздану науқанының вице-президенті және студенттік газет Craccum-ның редакторы болды. Принс-стрит лейбористік партиясының мүшесі ретінде Майк Мурдың үгіт-насихат кампаниясы сияқты Жаңа Зеландияның Лейбористік партиясының кампанияларында да көп жұмыс істеді. Университетті бітіргеннен кейін Ранн Жаңа Зеландия радио хабар тарату корпорациясында саяси журналист болып жұмыс істеді. Хейдон Мэннинг "Ранн объективті тілші болуға тырысқан" делінген.
Парламент
Ран 1985 жылғы сайлауда Солтүстік Аделаидадағы Бриггстің сенімді Еңбек партиясы өкілі ретінде Парламентке сайланды. 1989 жылғы сайлаудан кейін ол министрлікке кіріп, Жұмыспен қамту және қосымша білім беру министрі, Жастар ісі министрі, Аборигендер ісі министрі және Ұлттық аздықтар ісіне көмекші министр болды. Жұмыспен қамту және қосымша білім беру министрі ретінде ол Kickstart жұмыспен қамту бағдарламасын, Оңтүстік Австралияның Жастар консервация корпусын құрды, TAFE-нің кеңейтілуіне жетекшілік етті және 1992 жылы Le Cordon Bleu, Swiss Hotel Association және TAFE-дің Регент колледжі арасында халықаралық қонақжайлылық және кулинария мектебін құру туралы келісімге қол қойды. Ол 1991 жылы Оңтүстік Австралияның жаңа Университетін құру туралы заң жобасын ұсынды, қазір ол штаттағы ең ірі университет. Австралия Білім беру кеңесінің мүшесі ретінде ол 1992 жылы Австралия Ұлттық оқыту органының (ANTA) құрылуына маңызды үлес қосты, онда TAFE қаржыландыруына федералды және штаттық үкіметтер бірлесіп қатысты. Аборигендер ісі министрі ретінде ол 1950 жылдардағы ядролық сынақтардан зардап шеккен Маралинга аймақтарын тазалауға шақырып, 1991 жылы Маралинга Тжарутжа халқына қасиетті Оолдеа жерлерін қайтару туралы заң қабылдады. Туризм министрі ретінде ол 1993 жылы Оңтүстік Австралия Туризм комиссиясын құру туралы заң шығарды және Австралия Формула-1 Гран-присіне жауапкершілікті жүктеді. 1993 жылғы сайлауда Мемлекеттік банк төңкерілісінен кейін Еңбек партиясы үлкен жеңіліске ұшырап, тек 10 орынға ие болды. Сайлаудан кейін Ранн Линн Арнольд басшылығымен Оппозиция жетекшісінің орынбасары болып сайланды. Бірақ Арнольд бірнеше айдан кейін отставкаға кеткен соң, Ранн 1994 жылдың қыркүйегінде Парламенттік Оппозиция жетекшісі болды. Оппозиция жетекшісі ретінде Ранн сайлаушылармен қайта байланысуға бағытталған «Еңбек тыңдайды» стратегиясын іске қосты және су қызметтерін және электр активтерін жекешелендіруге қарсы күресті. Либералды үкіметтің ақпараттық ағындарының көмегімен ол олардың ішкі дағдарыстарын пайдаланды. Премьер-министр Диан Браунды Джон Олсеннің ығыстыруынан кейін Ранн зиянды кабинет құжаттарын жариялады және премьер-министр Олсенмен ұзақ және қатал заңдық дауға қатысты. Ранн 1997 жылғы сайлауға аутсайдер ретінде кірді. Бірақ ол науқанды «жекешелендіру туралы референдумға» айналдырды. Ранн басшылығымен Еңбек партиясы төрт жыл бұрынғы ауыр жеңілістен кейін жоғалтқандарының көп бөлігін қайтарып алды. Еңбек партиясы 9,4 пайыздық үлкен дауыс жинады, бұл Оңтүстік Австралияда үкіметке қарсы ең үлкен көрсеткіш. Ол сонымен қатар 1993 жылмен салыстырғанда өзінің орындық санын екі еседен астамға көбейтті және Раннның премьер-министр болуына үш орын жетіп келді. Олсен Ұлттық партия мен тәуелсіздердің қолдауымен азшылық үкімет құруға мәжбүр болды.
Премьер-министр
Ранн 2002 жылғы сайлауға дейін оппозиция жетекшісі қызметін атқарды. Еңбек оппозициясы либералдардан екі орынды ұтып алды. Бұл лейбористерге көпшілік үкімет құру үшін бір орын жетпей қалды, ал либералдарға төрт орын жетіспеді. Осыған қарамастан, бастапқыда Керін төрт консервативті бейтарап депутаттың қолдауымен билікте қала беретіні көрінді. Алайда, олардың бірі, бұрынғы либерал Питер Льюис, конституциялық конвенция өткізу және спикер болып тағайындалу шартымен Еңбек партиясын қолдауға келісті. Нәтижесінде, Ранн ресми түрде премьер-министр болып сайланды, ол бір дауыспен көпшілікті құрады. Бұған жауап ретінде Керін үш онжылдық бұрын Дон Данстанның белгілеген үрдісіне сәйкес, Еңбек партиясы Ассамблеяда қолдау тапқанша өкіметте қалатынын мәлімдеді. Ол либералдар екі партиялық дауыс беруде шағын көпшілікке ие болғандықтан, басқаруға өкілеттігі бар екенін атап өтті. Үш апталық тұйыққа түсу жаңа заң шығарушы органның алғашқы отырысында аяқталды. Льюис төрағалық еткен кезде Керін өзінің үкіметіне сенімсіздік білдіретін ұсыныс енгізді. Ұсыныс сәтсіз аяқталды және Керіннің үкіметі дереу отставкаға кетті. Ранн губернатор Марджори Джексон Нельсонға үкімет құра алатынын хабарлады және келесі күні тиісінше қызметке кірісті. Кейін Ранн консервативті бейтарап Рори МакЭуэн мен Ұлттық партияның Карлин Мейвальдтарын кабинетке тарта отырып, олардың қолдауын алды. Льюис зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол Боб Сакты спикер ретінде қолдады. Премьер-министрлік қызметінен басқа, Ранн Экономикалық даму министрі, Әлеуметтік интеграция министрі, Өнер министрі және Тұрақтылық және климаттық өзгерістер министрі болып та қызмет етті. 2006 жылдың шілдесінде Ранн жаңа Австралия Федерациялық Кеңесінің төрағасы болып тағайындалды, бұл кеңес штаттар мен федералды үкімет арасындағы байланысты жақсарту үшін құрылған. Сондай-ақ, 2006 жылдың тамызында Ранн Ұлттық атқару комитетінде ұлттық президенттікке кандидат болды және дауыс берудің 27 пайызымен аға вице-президент болып сайланды. Осыған байланысты ол 2008 жылы АЛП Ұлттық атқару комитетінің төрағалық лауазымын кезекпен атқарды.
Алдыңғы жылдары танымал болған
Раннның ертедегі жетістіктері жұмыс орындарының санын көтеру және жұмыссыздықты төмендету, жаңа жобаларға қаржыландыруды арттыру, мектептерге, университеттерге, денсаулық сақтау және психикалық денсаулыққа жұмсалатын қаражатты ұлғайту, көшеде тіршілік ететін адамдардың санын екі есеге азайту, штатты Австралиядағы жел энергетикасының ең ірі өндірушісіне айналдыру, жер астындағы жылу энергетикасын дамыту және мемлекеттік қызмет үшін күн энергетикасын пайдалану болды. Оңтүстік Австралияның қарызы Раннның Еңбек үкіметі кезінде AAA рейтингіне ие болды, бұл Business SA бас директоры Питер Вонды Еңбек партиясының экономикалық саясатын жоғары бағалауға итермеледі. Ранн театрларға субсидия берді, Гуггенхайм галереяларын ашты. Барлығы 79 экономикалық және әлеуметтік мақсат қойылды, ал 2010 жылы Ранн «көптеген мақсаттары орындалды, жолға қойылды немесе орындалуға жақын» деп мәлімдеді. Алайда, штаттың Біріктірілген Дизайн комиссары Тим Хортон 2011 жылы былай деді: «Бұл мақсаттар өте жақсы, бірақ ешкімнің бірі олардың не үшін қажет екеніне немесе оларды одан әрі дамыту үшін не істеуге болатынына келісім бермеді деп ойлаймын. Бұл жоғарыдан төменге қарай жасалған тәсіл. Мен бұл құжат агенттіктердің санасында бар, бірақ адамдардың санасында жоқ деп уайымдаймын». Раннның бірінші және екінші мерзімінде ол көбінесе елдегі ең танымал премьер-министр болды, оның үкіметке қатысу әдетте орташа және дағдарыссыз болды. 2007 жылдың басында жасалған Newspoll сауалнамасы Раннның премьер-министр ретіндегі қолдауы 64 пайызға, екі партияның басымды дауысы 61 пайызға жеткенін көрсетті. Аделаида университетінің саясаттану профессоры Клем Макинтайр Мемлекеттік банк күйрегеннен кейін Раннның Еңбек партиясының экономикалық менеджер ретінде беделін қалпына келтіруі қажет болғанын айтты және «осы тұрғыдан Раннның Дунстан тіпті ойламаған көптеген басымдықтары болды», экономикалық жетістіктерге негізделген мұрамен, AAA кредиттік рейтингіне қол жеткізу және инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыру қабілетімен. 2007 жылдың төртінші тоқсанындағы сауалнамалар Раннның Еңбек үкіметіне қолдаудың алдыңғы сайлаумен салыстырғанда төмендегенін көрсетті, екі партияның басымды дауысы 54 пайызды құрады, бұл алдыңғы сауалнамадан 5 пайызға төмендеуді білдірді. Раннның премьер-министр ретіндегі рейтингісі 50 пайызды құрады, ал либералдық партияның жетекшісі Мартин Хамильтон Смит 25 пайызды құрады. 2008 жылдың үшінші тоқсанындағы сауалнамалар бірінші дауыс беруде айқын төмендеуді көрсетті, ол үш пайызға төмендеп 38 пайызды құрады, либералдық партияның дауысы бес пайызға өсіп 40 пайызды құрады, нәтижесінде екі партиялық дауыс 50–50 теңдікке келді. Кейбір сарапшылар сауалнаманың төмендеуін «еңбек қозғалысындағы» қаржыландырылмаған WorkCover міндеттемелеріне байланысты (2008 жылғы Parnell–Bressington филибүстерін қараңыз), ауылдық денсаулық сақтау қызметтерін консолидациялау және Мюррей өзенінің жалғасқан нашарлауына байланысты деп түсіндірді. Newspoll 2008 жылдың соңында Еңбек партиясын 54-тен 46-ға дейін, ал 2009 жылдың басында 56-дан 44-ке дейін жеңіске қадам басты, сонымен қатар премьер-министр ретіндегі рейтингісі де өсті. The Sunday Mail газетінің 50/50 сауалнамасы ауылдық жерлерде үкіметке қарсы үлкен ауытқулар болғанын көрсетті, бірақ қалалық жерлерде 2006 жылғы сайлау деңгейінде сақталды. 2009 жылғы Фром сайлауында Еңбек партиясы екі партияның басымды дауысын аздап арттырды. Бұл, «күмән тудыратын құжаттар ісі», сондай-ақ «күмән қақпасы» деп белгілі болған жағдай, Гамильтон Смиттің либералдық партия басшылығынан кетуіне және оның орнына Изобель Редмондтың тағайындалуына әкелді.
Әңгімелесу туралы мәлімдемелер
2009 жылдың 22 қарашасында Seven Network телеарнасының Sunday Night ағымдағы істер бағдарламасы Ранның 2004 жылдың наурызынан 2005 жылдың қазанына дейін Парламент үйінің бармені Мишель Чантелуамен болған қарым-қатынасы туралы ақы төленген телесұхбатты көрсетті. Ранн сұхбат эфирге түсер алдында, сексуалдық қатынас туралы айыптаулардың "әдемі сенсациялық" екенін айтты және бағдарламаны көргеннен кейін "қысқа мәлімдеме" жасайтынын мәлімдеді. Сондай-ақ ол мәселені сотқа дейін жеткізе алмағанына наразылық білдірді. Айыптаулар эфирге шыққаннан кейін бір күн өткен соң Ранн баспасөз мәслихатын өткізіп, сұхбаттағы айыптауларды нақты жоққа шығарды, бағдарламаның ақылға сыймайтын екенін, ал талаптардың оны саяси және жеке тұрғыдан жоюға бағытталған қасақана жалғандық екенін мәлімдеді. 2010 жылдың ақпан айында Seven Network Раннға соттан тыс келісім төледі және Оңтүстік Австралия премьерінің міндеттерін орындауына әсер еткенін айтып, кешірім сұрады. 2009 жылдың желтоқсанында The Advertiser газеті сауалнама жүргізді, нәтижесінде сайлаушылардың бұл айыптауларға қызығушылығы шамалы екені анықталды. Басқалар бұл оқиғаның Ранннің құлдырауына бастап, ұзақ мерзім бойы жанама зиян келтіргенін айтты. Оған осы оқиға үшін шабуыл да жасалды. Чантелуаның күйеуі Ұлттық шарап орталығында Майк Раннға ұрды.
Үшінші мерзім
Раннның Еңбек үкіметі 2010 жылғы мемлекеттік сайлауда төрт жылдық үшінші мерзімге ие болды, 47 орынның 26-сын жеңіп алды, бірақ екі партияның басым дауысы 48,4 пайызды құрады. Бұл Раннның Еңбек партиясының YouTube және әлеуметтік желілерді пайдаланған алғашқы сайлау кампаниясы болды. Еңбек партиясы 2014 жылғы мемлекеттік сайлауға дейін үкіметте болды, төрт жылдық мерзіммен, бұл Оңтүстік Австралия Еңбек партиясының тарихындағы ең ұзақ үкіметтік кезең. Ранн 1994 жылдан бері Еңбек партиясының басшысы болып табылады, бұл Еңбек партиясының басшысы ретіндегі рекордтық кезең. Раннның Еңбек партиясының үшінші мерзіміндегі жаңа және жалғасқан жобалар штат тарихындағы ең ірі инфрақұрылымдық инвестициялар деп мәлімделді, оларға Аделаиданың пойыз желілерін электрлендіру, Аделаида трамвай желісін кеңейту, жаңа Корольдік Аделаида ауруханасын салу, Аделаида Овалды қайта жаңғырту, Аделаида конгресс орталығын кеңейту, Торренс өзенінің жағалау аймағын қайта жоспарлау, кен және қорғаныс өнеркәсібін дамыту, Порт Стэн тұщылау қондырғысы және Солтүстік-Оңтүстік дәлізінің жаңартуларын қоса алғанда, түрлі ірі жол жұмыстарын жалғастыру кірді. Ранн 2010 жылғы бюджетте енгізілген мемлекеттік сектордың бюджетін қысқарту шараларының танымал болмағанын мойындады, бірақ 2011 жыл жаһандық қаржы дағдарысы салдарынан тоқтап қалған миллиардтаған долларлық Олимпиада тоғанын кеңейту сияқты жаңа бастамалар әкелетінін айтты. Бұл шаралар кәсіподақтар арасында наразылық тудырды, бірақ Ранн 2010 жылғы Еңбек партиясының жылдық съезінде өзінің басшылығына қарсы ұсынысқа қарсы тұрып жеңіске жетті. 2011 жылдың басында Ранн вице-премьер және қазынашы Кевин Фоули екі лауазымынан да кеткеннен кейін кабинетті қайта құрды, бірақ ол кабинетте қалды. Бас прокурор Джон Рау вице-премьер, ал Джек Снеллинг қазынашы болып тағайындалды. 2011 жылдың наурызында Раннның үшінші мерзіміне қатысты алғашқы Newspoll сауалнамасы Раннның жеке қанағаттану/қанағаттанбау көрсеткішінің жаңа төмен деңгейге – 30–59 жеткенін және екі партиялық дауысқа 44–56 көрсеткенін көрсетті, бұл 2010 жылғы сайлаудан бері Еңбек партиясына қарсы 4,4 пайыздық өзгеріс болды. Еңбек партиясының бірінші дауысы 8,5 пайызға төмендеп 29 пайызды құрады, Либерал партия 42 пайыз деңгейінде қалды, ал Жасылдар партия 6 пайызға өсіп 14 пайызға жетті, ал "басқа" көрсеткіші шамалы өсті. Келесі Newspoll сауалнамасы екі партиялық дауыстың 46–54 деңгейіне дейін тарылғанын көрсетті, бұл Еңбек партиясына қарсы 2,4 пайыздық өзгеріс болды, бірақ Раннның жеке қанағаттану/қанағаттанбау көрсеткішінде статистикалық өзгеріс болған жоқ. 2011 жылдың шілдесінің соңында Австралия телерадиокорпорациясы (ABC) және The Advertiser Еңбек партиясының жоғары лауазымды өкілдері Раннға партияның сол және оң қанаттары Білім министрі Джей Уэзериллді партия басшысы етіп тағайындау туралы ресми шешім қабылдағанын жеткізгенін хабарлады. Бір күннен кейін Ранн өзінің орнынан кететінін және партия басшылығын Уэзериллге беру үшін келісімге келгенін растады, ал тапсыру рәсімі 2011 жылдың қазан айында өтті. Ранн 2011 жылдың 21 қазанында премьер-министр қызметінен ресми түрде кетті, ал Уэзерилл қарсылықсыз оның орнын басты. Ранн 2012 жылдың 13 қаңтарында парламенттен кетті, бұл 2012 жылдың 11 ақпанында Рамсей сайлауын тудырды. Зои Беттисон Еңбек партиясы үшін орынды аз ғана дауыс айырмасымен сақтап қалды, ал Рамсей Еңбек партиясының төменгі палатасындағы ең сенімді орын болып қала берді.
Парламенттік мансаптан кейінгі кезең
Раннның парламенттен кейінгі тағайындамалары федералды үкімет құрған жаңа Қалалық саясат форумына, Флиндерс университетінің әлеуметтік және саяси зерттеулер мектебінің профессоры және Окленд университетінің саяси зерттеулер кафедрасының арнайы шақырылған профессоры болып кіреді. Ол сонымен қатар Климат тобының Халықаралық басшы кеңесінің және Экологиялық секвестрлеу трестінің Халықаралық кеңесші кеңесінің мүшесі де болды. Ранн Карнеги-Меллон университетінде қоғамдық саясат бойынша адъюнкт-профессор, Вашингтон қаласында орналасқан Ұлттық саясат орталығының демократия және даму жөніндегі ғалымы және Австралия Корольдік институтының кеңесінің мүшесі болып тағайындалды. Ранн 2012 жылдың басында Low Carbon Australia Pty Ltd компаниясының төрағасы болып тағайындалды, бұл федералды үкіметтің "жасыл банкі" болып табылады, ол көміртегі шығарындыларын азайту үшін компанияларды қаржыландырады, сондай-ақ Климат тобының Халықаралық басшы кеңесіне де қолдау көрсетеді. 2012 жылдың 23 тамызында Ранн Ұлыбританиядағы келесі Австралияның жоғарғы комиссары болып жарияланды. Ранн Біріккен Ұлттар Ұйымының Халықаралық теңіз ұйымының тұрақты өкілі, Ұлттар Достастығының соғыс қабірлері комиссары және Императорлық соғыс мұражайының қамқоршысы лауазымдарын да атқарды. 2022 жылы Ранн Spacetalk директорлар кеңесінің құрамына кірді.