Кіріспе

Австралиялық саясаткер, жарыс жылқысының иесі Питер Дуглас Бити (18 қараша 1952 жылы туған) – Австралияның бұрынғы саясаткері, Квинсленд штатының 36-шы премьер-министрі, 1998 жылдан 2007 жылға дейін қызмет еткен. Ол 1996 жылдан 2007 жылға дейін Еңбек партиясының штаттық басшысы болды. Бити Сиднейде дүниеге келсе, Квинсленд штатының Атертон қаласында өсті. Саясатқа кірмес бұрын заңгер, кәсіподақ төрағасы және АЛП штаттық хатшысы болып жұмыс істеді. Бити 1989 жылғы штаттық сайлауда Квинсленд заң шығару жиналысына сайланды. 1995 жылдан 1996 жылға дейін Уэйн Госс үкіметінде денсаулық сақтау министрі болып қызмет етті, содан кейін үкімет ауысқаннан кейін Госс партия басшысы болды. Оппозиция басшысы ретінде Бити 1998 жылғы сайлауда Еңбек партиясын қайтадан билікке әкелді және 2001, 2004 және 2006 жылдарғы сайлауларда жеңіске жетті. 2007 жылы зейнеткерлікке шығып, оның орынбасары Анна Блай оның орнын басты. Премьер-министр лауазымынан кеткеннен кейін Бити бірнеше корпоративтік және академиялық кеңестерге тағайындалды, сондай-ақ көптеген академиялық лауазымдарды атқарды. 2013 жылғы сайлауда Форде сайлау округінде федералдық саясатқа өтуге тырысты, бірақ сәтті болмады. 2016 жылы Бити Голд-Кост қаласында өтетін 2018 жылғы Достастық ойындарының ұйымдастыру комитетінің төрағасы болып тағайындалды. 2017 жылдың шілдесінде Австралия регби лигасы комиссиясының комиссары, 2018 жылдың ақпанында төраға, ал 2018 жылдың қарашасында Халықаралық регби лигасы федерациясының (RLIF) төрағасының орынбасары болып тағайындалды. Бити 2010 жылдың шілдесінде Медициналық зерттеулерді коммерцияландыру қорының мүшесі болып қосылды және 2019 жылдың шілдесінде төраға болды.

Ерте өмір

Бити Сиднейде жеті баланың кенжесі болып дүниеге келді. Төрт жасында анасы қайтыс болғаннан кейін, оны Солтүстік Квинслендтегі шағын қала Атертон қаласында әжесі тәрбиеледі және Атертон мемлекеттік орта мектебінде оқыды, онда ол үздік оқушы және мектеп капитаны болды. Ол Брисбенге көшіп, Квинсленд университетіне оқуға түсті, Commonwealth Scholarship стипендиясын жеңіп алғаннан кейін, өнер бакалавры және құқық бакалавры дипломдарын алды. Сент-Джон колледжінің студенттік клубының президенті болды. Кейін Квинсленд технология университетінде магистрлік дәрежесін аяқтады және заңгерлік тәжірибесін бастады. Парламентке сайлануға дейін Бити Квинсленд Жоғарғы сотының адвокаты және Теміржол станциясы қызметкерлерінің кәсіби одағының хатшысы болды. Билік тепе-теңдігі екі тәуелсіз депутат – Питер Веллингтон мен Лиз Каннингхэм, сондай-ақ 11 «Бір Ұлт» депутатының қолында болды. Лейбористер партиясы Битиді премьер-министр етіп тағайындау үшін бір ғана тәуелсіз депутаттың қолдауына мұқтаж болды, ал Коалиция Борбиджтің билікте қалуы үшін олардың барлығының қолдауы керек еді. Битимен келіссөздер жүргізгеннен кейін Веллингтон Лейбористер партиясын қолдайтынын жариялады, бұл Битиге азшылық үкіметін құруға мүмкіндік берді. Бити партияның ондаған орындармен көпшілігі бардай басқаратынын айтты. Бірнеше айдан кейін Малгрейв округінен сайланған «Бір Ұлт» партиясының депутаты Чарльз Раппольт кенеттен отставкаға кетті. 1989 жылдан 1995 жылға дейін осы округтің депутаты болған Лейбористер партиясының өкілі Уоррен Питт өткізілген қосымша сайлауда жеңіске жетіп, Битиге көпшілік орындарды қамтамасыз етті. Питт егер Коалицияның дауыстары Раппольтке өтпегенде, бұрынғы орнын бірнеше ай бұрын қайтарып алатын еді. 2001 жылғы сайлауға дейін ол CJC комиссиясының, атап айтқанда Шепардсон комиссиясының тергеуінен кейін дағдарысқа тап болды. Тергеу барысында бірқатар депутаттар мен партия белсенділері, соның ішінде вице-премьер Джим Эльдер сайлау заңын бұзып, адамдарды жалған тіркеу арқылы партия ішіндегі фракцияларының күшін арттыруға тырысқандары анықталды. Алдыңғы ALP штатының хатшысы және жаңадан сайланған депутат Майк Кайзер, сондай-ақ Уэйн Госс кеңесшісінің бірі бірнеше жыл бұрын фракциялық күрестің барысында жалған тіркелген. Бити жылдам әрекет етіп, бірқатар депутаттарды саясаттан кетуге және Лейбористер партиясынан шығуға мәжбүрледі. Науқан барысында Бити Лейбористер партиясының жеңісі тұрақты үкіметті қамтамасыз ететінін мәлімдеді. Ол жалғыз балама – «Бір Ұлт» партиясы мен оның бұрынғы өкілдерінің қолдауымен құрылған Коалиция үкіметі екенін айтты. Бұл аргумент Борбидждің өзінің партиясы Борбидждің «Бір Ұлт» партиясын қолдамау туралы уәдесінен бас тартқан кезде айрықша резонанс тудырды.

2004 жылғы сайлау

Битидің үкіметі жаңа салаларда инновациялық бағдарламаны іске қосып, Квинсленд штатының жұмыссыздық деңгейін 5% деген мақсатты көрсеткіштен төмендетті. 2004 жылдың ақпан айында Бити тағы да сайлауға түсті, бірақ сайлауға дейін қысқа уақыт бұрын дағдарыс туды, Квинсленд штатының балаларды қорғау жүйесінің жай-күйіне қатысты өте сыншыл есеп жарияланды. Бити бұл мәселеге толық жеке жауапкершілікті қабылдады және парадоксальды түрде осы мәселені үкімет үшін пайдалы жағдайға айналдырды. 7 ақпанда өткен сайлауда Бити 63 орын жеңіп алды, нәтижесінде үш орынды ғана жоғалтты – төрт орынды Ұлттық-либералдық оппозицияға, ал олардан біреуін қайтарып алды. Осының арқасында ол Австралия тарихындағы ең табысты штаттық саясаткерлердің біріне айналды.

2005 және 2006 Квинсленд денсаулық дағдарысы

"Ақылды мемлекет" стратегиясын іске асырған Бетти үкіметі халықтың жоғары қолдауын алды. Алайда, 2005 жылдың соңында Бетти өзінің ең қиын саяси дағдарысына тап болды: Куинсленд штатының денсаулық сақтау жүйесі және Бундаберг қалалық ауруханасы бойынша ақпараттар мен тергеулер басталды. Бұрын тізімнен шығарылған, Үндістанда туған хирург Джаянт Патель бірнеше сәтсіз операция жасағаннан кейін, соның салдарынан бірқатар адам қайтыс болды. Ол елден АҚШ-қа қашып кетті. Бетти әдеттегідей, дағдарысқа тікелей қарсы тұрды. Бетти үкіметі құрған тергеу барысындағы дау-дамай мен дәлелдерге сәйкес, денсаулық сақтау министрі Гордон Натталл өкілдігінен бас тартты, парламент спикері Рей Холлис парламенттік қаражатты пайдалануына байланысты туған даудан кейін отставкаға кетті, ал вице-премьер және қазынашы Терри Макенрот 20 тамызда Редклиф және Чатсворт округтеріндегі қайта сайлауға себепкер болды. Еңбек партиясы үлкен дауыс жоғалтты және екі округ те Либералдық партияға өтті, бұл Бетти премьер-министр болғаннан бергі алғашқы маңызды сайлау жеңілісі болды. 2005 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс премьер-министрі Боб Карр зейнетке шыққаннан кейін, Бетти өзінің құрбыларының арасында ең ұзақ қызмет еткен штат премьер-министрі атанды.

2006 жылғы сайлау

Бити 2006 жылғы қыркүйектегі сайлауда үшінші рет үлкен артықшылықпен жеңіске жетті, бірінші дауыс бойынша АЛП-ға шамалы ауытқу болды, сондай-ақ екі партияның басымдығы бойынша да нәтиже жақсарды. Үкімет соңғы сайлауларда жоғалтқан Редклиф және Чатсворт округтерін қайтарып алды. Коалициялық оппозицияның жетекшісі Лоренс Спрингборг отставкаға кетті. Сайлауға екі апта қалғанда Либерал партиясының жетекшісі Боб Куинн партиялық әріптестерінің қысымымен отставкаға мәжбүр болды. Куинннің орнына келген доктор Брюс Флеггтің сайлау кампаниясы тәжірибесіздік пен шешім қабылдаудағы ұстамсыздықпен сипатталды және ұйымдасқан, кәсіби көзқарасқа ие болған жоқ. Сондықтан премьер-министр Бити оппозициядан күшті қарсылық көрмеді және төртінші рет қатарынан үлкен артықшылықпен жеңіске жетіп, билікте қалды. Бұл нәтиже Битиді танымал саяси тұлғалар қатарына қосты. Ол 1976 жылдан 1986 жылға дейін Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының премьер-министрі болған Невилл Враннан бері штаттық Еңбек партиясының жетекшісі болып табылады және Квинсленд штатында Еңбек партиясынан Уильям Форган Смит (1932–1942), Кантри партиясынан Франк Никлин (1957–1968) және Ұлттық партиясынан сэр Джон Бжелке Петерсен (1968–1987) премьер-министрлерінен кейін төртінші ең ұзақ қызмет еткен премьер-министр атанды.

Зейнеткерлік

2007 жылдың 10 қыркүйегінде Бити саясаттан кету туралы шешімін жариялады. Премьер-министр лауазымынан ресми түрде 2007 жылдың 13 қыркүйегінде бас тартты. Зейнеткерлікке шыққан кезде ол елдегі ең ұзақ қызмет еткен штат премьері болды. Бити өзінің орынбасары Анна Блайды мұрагері ретінде дайындаған еді және 12 қыркүйекте Еңбек партиясы Анна Блайды жетекшісі етіп сайлады. 2009 жылы Анна Блай партиясын штаттық сайлауда жеңіске жеткізіп, Квинсленд штатының премьер-министрі болып халықтың дауысымен сайланған алғашқы австралиялық әйел атанды. Бити 2007 жылдың 14 қыркүйегінде Брисбен Орталық округының депутаты лауазымынан ресми түрде кетті. Кейін Бити Лос-Анджелесте орналасқан Солтүстік және Оңтүстік Америкадағы Квинслендтің сауда комиссары қызметін атқарды, осы лауазымға 2008 жылдың наурыз айында Анна Блай тағайындады. 2010 жылдың мамыр айының соңында Бити Квинсленд штатының Лос-Анджелестегі сауда және инвестиция комиссары лауазымынан кететінін хабарлады, АҚШ-та жұмыс істеу үшін. 2010 жылдың маусым айында ол Оңтүстік Каролина штатындағы Клемсон университетінде қызметке қабылданғаны жарияланды. 2011 жылдың 24 тамызында Гиллард үкіметі Битиді Австралияның алғашқы ресурстар секторының жеткізушісі елшісі етіп тағайындады, ол Австралияның ресурстар саласына өнімдерді жеткізу үшін «Үйде және шетелде австралиялық өнімді сатып алу» бағдарламасын ілгерілетуге жауапты болды.

Федералды саясат

Битидің танымалдылығы жиі оның ұлттық саясатқа қатысуы мүмкін деген болжамдарға әкелді, әсіресе 2001 жылғы федералды сайлаудағы Федералды Еңбек партиясының жеңілісінен кейін. Бірақ Бити мұндай ұсыныстарға қарсылық көрсетіп, Квинслендті тым жақсы көретінін, ал Канберраның "тынышсыз" екенін айтты. Зейнетке шығуын жариялағанда, ол тағы да федералды саясатқа өтуден бас тарды, саяси жағынан қарағанда, ол көзге көрінбей кететінін мәлімдеді. Дегенмен, 2013 жылдың тамызында Бити 2013 жылғы федералды сайлауда Квинсленд штатының Форд округінен сайлауға түсу ниетін білдірді, бұл Нью-Йоркте тұрған Битиге Премьер-министр Раддтың жасаған ұсынысынан кейін болды. Еңбек партия сайлауда қиын жағдайға түсіп, Бити Квинслендтің орындарын сақтап қалу үшін сайлауға түсуге көндірілді. Еңбек партиясының сәтсіз ұлттық науқанынан кейін Бити үстем Либерал-ұлттық партиясының депутаты Берт ван Маненнен жеңілді.

БАҚ-тың қатысуы

Либералдық партияның жетекшісі доктор Дэвид Уотсонның Биттиді "бұқаралық ақпарат құралдарының жұлдызы" деп сипаттауы, сондай-ақ оның саяси жетістіктері Брисбеннің күнделікті газеті The Courier Mail-мен күйреу-махаббат қарым-қатынасына әкелді. Мысалы, тілші Питер Уэр Квинсленд саясатын жалпылай келемеждеп, сатиралық мақалалар жариялады, онда "Өмір бойы президент Мбеати" басты рөлді ойнады. Оңтүстік-Шығыс Квинслендтегі 2003-2004 жылдардағы қатаң дауыл маусымында мемлекеттік Energex электрмен жабдықтаушы компаниясының жұмысы туралы даулар Courier Mail карикатурисі Шон Лихидің Биттиді "Power Point Pete" деп бейнелеуіне себеп болды, суреттегі көздер мен мұрынның орналасуы розетка тесіктерін қайталайтын етіп жасалған. 2007 жылдың тамызында Битти үкіметі кеңестер санын 154-тен 72-ге дейін азайтуды ұсынды, бұл бірқатар аймақтық және қала маңы кеңестерін ірі аймақтық кеңестерге біріктіруге әкелді. Бұл шара әсер еткен кеңестерде өте жағымсыз қабылданды, өйткені жүздеген жергілікті саясатшылар лауазымдарынан айырылды.

Өмірбаян

2005 жылы мамыр айында Бити өзінің «Өзгеріс жасау» атты автобиографиясын жариялады, онда ол өсіп-өнген ортасы, саяси өмірі және денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік реформалар сияқты маңызды мәселелер бойынша ой-пікірлерін баяндады. Кітаптың бір бөлігі – естеліктер, екінші бөлігі – манифест. Битидің сөзіне қарағанда, ол кітапты зейнетке шыққаннан кейін емес, қызметте жүргенде шығарған, себебі ол қоғамдық өмірден тыс қалса, ешкім оның жайлы оқығысы келмейтін еді. Бұл Битидің «Аренада» (1990) атты автобиографиялық туындысынан және «Қауіпті жыл» триллерінен кейінгі үшінші кітабы болды. Бити «Австралия, енді не істеу керек?» атты төртінші кітабын жазды, ол 2016 жылы жарық көрді.

Жеке жинағы

Питер Бити өзінің жеке үнтаспалар жинағын Квинсленд штатының мемлекеттік кітапханасының Джон Оксли кітапханасына табыс етті. Бұл құжаттар 1955-2010 жылдар аралығын қамтиды және фотосуреттер, хаттар, күнделіктер, саяси жарнамалық материалдар, сөздер, газет тілшілерінің мақалалары және оның адвокаттық және саяси қызмет кезіндегі басқа да материалдарды қамтиды. 2019 жылы Мемлекеттік кітапхана Питер Битимен бірге цифрлық очерк жасады. Питер Шутердің сұхбаты Квинсленд Еңбек партиясының реформасына әкелген оқиғаларды қамтиды және Квинслендтің тарихи жазбасына ең үлкен үлес қосқан оқиғаларға, сондай-ақ Питер Битидің үкіметтегі жетістіктеріне баса назар аударады.

Саяси сарапшы

Бити 2015 жылдың ақпан айында Sky News Live телеарнасына түрлі бағдарламаларға комментатор ретінде келді. 2016 жылдың сәуірінде Бити Питер Ритпен бірлесіп жеке телебағдарламасын жүргізуді бастады, ол 2017 жылы Квинсленд штатының бұрынғы премьері Кэмпбелл Ньюменмен бірге 2018 жылдың мамырына дейін жалғасты. Бити 2007 жылдан 2015 жылға дейін 9-шы және 7-ші арналарда сайлаулар бойынша тұрақты саяси комментатор болды, ал 2010 жылдан 2015 жылға дейін "Австралиялық газетте" тұрақты мақала жазушы болды.

Спорттық қызығушылықтары

2016 жылдың мамыр айында премьер-министр Аннастасия Палащюк Битиді 2018 жылғы Ойындардың ұйымдастыру комитеті – Алтын жағалаудағы Ойындар корпорациясының төрағасы етіп тағайындады. Бұл Квинсленд оппозициясы тарапынан саяси тағайындама ретінде сынға ұшырады, бірақ Ұлттар Достастығы Ойындары Федерациясы оны жақсы қабылдады. Ойындар өте табысты өткізілді және барлық уақыттағы ең жақсы ойындар деп есептелді. Алайда, ұйымдастырушылар сынға ұшырады, себебі телеарналар жабылу салтанатында спортшылардың стадионға кіргенін көрсетпей, оның орнына "Менің ас үйімнің ережелері" бағдарламасын көрсетті. Кез келген кінәлау ойынын болдырмау үшін Бити жауапкершілікті қабылдады, көпшілік алдында кешірім сұрады және бұл жағдайды "нақты қателік" деп сипаттады. Бити 2017 жылдың 25 шілдесінде Австралиялық регби лигасы комиссиясының (ARLC) басқармасына тәуелсіз комиссар ретінде тағайындалды. 2018 жылдың ақпан айында ол Джон Гранттың орнына комиссия төрағасы болып тағайындалды. Ол Ұлттық регби лигасы (NRL) командалары мен мемлекеттік ұйымдарға басқармада тікелей өкілдік беру үшін ұйымның конституциясын реформалауды қолдайды. ARLC төрағасы ретінде Бити маңызды реформалар жүргізді, соның ішінде ауыр қылмыс жасады деген айыппен ұсталған ойыншыларға қатысты жаңа "Кінәсіздік принципі" бойынша шеттету ережесін енгізді және ARLC мен клубтар арасындағы дауларды тоқтатты. Ол сондай-ақ 2019 жылдың мамыр айында Брисбенде бастау алған Magic Round-ты және ПНГ, Фиджи және Тынық мұхиты елдерінде әйелдер регби лигасы мен регби лигасының дамуын ынталандыруды белсенді түрде қолдайды.

Құрметтер

2001 жылдың 1 қаңтарында Беатти Квинсленд мемлекетіне қосқан үлесі үшін жүз жылдық медальмен марапатталды. 2012 жылдың 11 маусымында Беатти "Квинсленд парламенті мен қоғамына білім беру және оқыту, экономикалық даму, әсіресе биотехнология, ақпараттық технологиялар және авиация салаларындағы бастамалар арқылы, сондай-ақ халықаралық сауданы ілгерілетудегі көрнекті қызметі үшін" Австралия орденінің серігі атағын алды. Беатти Квинсленд университеті, Гриффит университеті, QUT, Бонд университеті және АҚШ-та Оңтүстік Каролина университетінен бес құрметті доктор дәрежесін алды. 2008 жылы Беатти биотехнология индустриясы ұйымының алғашқы "Көшбасшылықтағы үздіклік үшін халықаралық сыйлығының" иегері атанды.

Жеке өмір

Питер Хизер Битиге үйленген, ол бұрын медбикелік кафедрасында профессор болған. 2012 жылы ол жеке өкілі ретінде Брисбен қалалық кеңесі саясатына қысқа ғана уақыт қатысқан. Битилердің үш ересек баласы бар. Питер англикан дінін ұстанады, ал оның әйелі англикан дін қызметкерінің қызы.