Кіріспе
Корделл Халл (2 қазан 1871 – 23 шілде 1955) – Теннесси штатының американдық саясаткері және ең ұзақ қызмет еткен АҚШ Мемлекеттік хатшысы, Екінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігінде президент Франклин Делано Рузвельт әкімшілігінде 11 жыл (1933–1944) қызмет еткен. Бұл тағайындалудан бұрын Халл Теннесси штатынан екі жыл АҚШ Сенатында және 22 жыл Өкілдер палатасында өкілдік етті. Халл Біріккен Ұлттар Ұйымын құрудағы рөлі үшін 1945 жылы Нобель бейбітшілік сыйлығымен марапатталды және президент Рузвельт оны "Біріккен Ұлттар Ұйымының әкесі" деп атады.
Cordell Hull (October 2, 1871July 23, 1955) was an American politician from Tennessee and the longest serving U. S. Secretary of State, holding the position for 11 years (1933–1944) in the administration of President Franklin Delano Roosevelt during most of World War II. Before that appointment, Hull represented Tennessee for two years in the United States Senate and 22 years in the House of Representatives. Hull received the Nobel Peace Prize in 1945 for his role in establishing the United Nations, and was referred to by President Roosevelt as the "Father of the United Nations".
Ерте өмір және білім
Корделл Халл Теннесси штатының Пикет округіне жататын, бірақ сол кезде Овертон округіне кіретін Олимп қаласында ағаш үйдің ішінде дүниеге келді. Ол Уильям Пашаль Халлдың (1840–1923) және Мэри Элизабет Халлдың (қыздығы Райли) (1841–1903) бес ұлының үшіншісі болды. Оның бауырлары Орест (1868), Санадиус (1870), Вайоминг (1875) және Рой (1881) деп аталды. Джон Гунтердің сөзіне сәйкес, Халлдың әкесі қандық қастың салдарынан бір адамды іздеп тауып өлтірген. Оның анасы – Пикет округіндегі Бёрдстаун қаласының жанындағы жерге Американ революциясындағы қызметі үшін иелік алған Исаак Райлидің және Англияның Лестершир округынан «Hopewell» кемесімен көшіп келген, Вирджиния милициясында соғысқан Сэмюэл Вудтің ұрпағы. Халлдың анасының отбасы (Райли-Вуд) Американ революциясында шайқасқан көптеген ата-бабаларына ие болды. Халл өзінің «Төбедегі кабина» атты естеліктерінде әкесінің жартылай чероки үндісі деген ескі қаңқуды жоюға арналған бөлімді жазды, сондай-ақ 1923 және 1926 жылдарғы федералды табыс салығы заңдарының және 1926 жылғы мұра салығының авторы екенін мәлімдеді. 1920 жылғы конгресс сайлауында жеңілгеннен кейін ол Демократиялық Ұлттық Комитеттің төрағасы болды. 1928 жылғы Демократиялық Ұлттық Конвенцияда президенттікке үміткерлердің бірі болды, нәтижесінде Аль Смит кандидат ретінде таңдалды. Халл 1938 жылы Альберт Горға АҚШ Конгресіне сайлауға түсуге кеңес берді. Халлтың Палата мен Сенатта жиынтығында 25 жыл қызмет еткені белгілі.
Мемлекеттік хатшы
Халл 1930 жылы Сенат сайлауында жеңіске жетті, бірақ 1933 жылы Мемлекеттік хатшы болу үшін одан бас тартты. Халл 1932 жылғы президенттік сайлау кампаниясы кезінде Рузвельттің оңтүстік штаттарындағы ең беделді одақтастарының бірі болды. 1943 жылы Халл Веллстің гомосексуализмін жария етумен қорқытып, оның мансабын тоқтатты. 1937 жылы Нью-Йорк қаласының мэрі Фиорелло Ла Гуардия сөйлеген сөзінде, алдағы Әлемдік көрменің қорқыныш бөлмесіндегі "көрініс" ретінде қоңыр жейделі нацистерді көрсету керектігін айтты. Нацистік үкіметтік газеті Der Angriff мэрді "еврей қарақшысы" деп атады, оның еврей және коммунистік агенттермен параға сатып алынғанын, ол лауазымды тұлға кейпіндегі қылмыскер екенін мәлімдеді. Одан кейінгі жауаптарда Халл екі тараптан келген ызалы пікірлерге өкініш білдіріп, Берлинге хат жіберді және сөз бостандығы қағидасын түсіндірді. Нацистік пропаганда органдарының реакциясы американдық әйелдерді "сатушы қыздар" деп сипаттауға дейін жететін болғанда, Халл Берлинге наразылық хат жіберді, бірақ ол "түсіндіру" алды, бірақ кешірім сұрамады. 1938 жылы Халл Мексиканың сыртқы істер министрі Эдуардо Хаймен 1920 жылдардың соңында аграрлық реформалар кезінде американдықтардың жоғалтқан жерлеріне Мексиканың өтемақы төлемеуі туралы диалог жүргізді. Ол өтемақының "тез, жеткілікті және тиімді" болуын талап етті. Мексика Конституциясы экспроприация немесе мемлекеттендіру жағдайында өтемақы төлеуге кепілдік бергенімен, әлі ештеңе төленбеген еді. Хай Мексиканың жауапкершілігін мойындады, бірақ "теорияда жалпыға қабылданған және тәжірибеде орындалмаған өтемақы төлеуді міндетті ететін ереже жоқ" деп жауап берді. "Халл формуласы" деп аталатын халықаралық инвестицияларға қатысты көптеген келісімдерде қабылданған, бірақ Латын Америкасы елдері, тарихи түрде Кальво доктринасын қолдайтындар үшін әлі де даулы мәселе болып табылады. Бұл доктринаға сәйкес, өтемақы қабылдаушы ел шешеді және ұлттар мен шетелдіктер арасында теңдік сақталғанда және кемсітушілік болмағанда, халықаралық құқықта талап қоюға мүмкіндік жоқ. Халл формуласы мен Кальво доктринасы арасындағы шиеленіс халықаралық инвестициялар құқығында маңызды мәселе болып қала береді. Халл Латын Америкасы елдерімен "Жақсы көршілік саясатын" жүргізді, бұл аймақта нацистік іс-қимылдардың алдын алуға көмектескеніне сендіреді. Халл мен Рузвельт Виши Франциясымен де қарым-қатынас сақтады, Халл генерал Анри Жиро күштерінің Германия мен Италияға қарсы Солтүстік Африка кампаниясында одақтас күштерге қосылуына мүмкіндік бергенін айтты. Халл сондай-ақ шетелдік үкіметтермен ресми мәлімдемелер жасады. Атап айтқанда, ол Перл-Харборға шабуылдан аз уақыт бұрын "АҚШ пен Жапония арасындағы келісімге негізделген ұсыныстың жобасы" деп аталатын Халл нотасын жіберді. Халл шабуыл туралы хабарды кеңсесінен тыс жерде алды. Жапон елшісі Кичисабуро Номура және Жапонияның арнайы өкілі Сабуро Курусу Халлмен кездесуге күтіп отырды, олармен Жапон үкіметінен келіссөздердің тоқтатылғаны туралы 14 тармақтық хабарлама болды. АҚШ жапондық шифрлауды бұзған және Халл хабарламаның мазмұнын білген. Ол дипломаттарды былай деп айыптады: "Мен 50 жылдық мемлекеттік қызметімде осы құжаттан да көп жалғандық пен бұрмалаушылыққа толы нәрсені көрген емеспін". Халл 1942 жылдың ақпанында құрылған Соғыстан кейінгі сыртқы саясат жөніндегі кеңесші комитеттің төрағасы болды. 1941 жылдың желтоқсанында Шарль де Гольдің еркін француз күштері Ньюфаундлендтен оңтүстікке қарай Сент-Пьер және Микелон аралдарын басып алған кезде, Халл өте қатысты наразылық білдірді және голлистік теңіз күштерін "деп аталатын еркін француздар" деп атады. Виши губернаторының қайтадан қызметке қайтару туралы өтініші американдық баспасөзде қатты сынға ұшырады: газеттер "деп аталатын мемлекеттік хатшыны" қысымға алды. Аралдар соғыс аяқталғанға дейін еркін француз күштерінің бақылауында болды. Халл, тіпті оқиғадан бұрын да де Гольге деген құрметсіздік танытқан, тіпті жек көретін болғандықтан, соғыс аяқталғанға дейін оған қарсы маневр жасауды тоқтатқан жоқ.
Еврейлер және СС Сент-Луис оқиғасы
1939 жылы Халл Рузвельтке Германиядан пана іздеген 936 еврейді тасымалдаған неміс мұхит кемесі, «Сент-Луис» кемесін қабылдамауды кеңес берді. Халлдың шешімі Холокост басталу алдында еврейлерді Еуропаға қайтарып жіберді. Кейбір тарихшылардың пікірінше, жолаушылардың 254-і нацистер тарапынан өлтірілді. Бұл мәселе бойынша (Қаржы министрі) Моргентау мен Сыртқы істер министрі Корделл Халл арасында екі әңгіме өтті. Біріншісі 1939 жылғы 5 маусымда сағат 17:17-де болды, онда Халл Моргентауға жолаушылардың қайту мекенжайы болмағандықтан, оларға АҚШ туристік визаларын заңды түрде беруге болмайтынын түсіндірді. Бұдан әрі Халл Моргентауға бұл мәселенің Куба үкіметі мен жолаушылар арасындағы екенін, ал АҚШ-тың мұнда ешқандай қатысы жоқ екенін жеткізді. Екінші әңгіме 1939 жылғы 6 маусымда сағат 15:54-те өтті, онда Моргентау кеменің қайда екенін білмейтінін айтты және «Жағаралық күзет қызметіне іздеу тапсыру дұрыс па?» деп сұрады. Халл мұндай қадамға кедергі келтіретін себепті көре алмады. Содан кейін Халл Моргентаудың кеме іздеу туралы ақпараттың баспасөзге тарауына қаламайтынын айтты. Моргентау: «Жоқ, жоқ. Олар, мүмкін, патрульдік жұмыс үшін ұшақ жібереді. Газеттерде ештеңе жазылмайды». Халл: «О, онда жақсы болар еді» деп жауап берді. 1940 жылдың қыркүйегінде Бірінші ханым Элеонора Рузвельт Сыртқы істер министрлігінің тағы бір шенеунігімен бірге Халлдың португалдық «Кванза» кемесіндегі еврей босқындарына АҚШ-қа кіруге виза беруден бас тартуына қарсы әрекет етті. Оның күш-жігерінің арқасында еврей босқындары 1940 жылдың 11 қыркүйегінде Вирджиния штатында жағалауға шықты. Ұқсас жағдайда американдық еврейлер румындық еврейлердің жаппай қырғынын болдырмау үшін қаражат жинауға тырысты, бірақ Сыртқы істер министрлігі олардың жолын кесті. «Соғыс кезінде АҚШ-тан ақша жіберу үшін екі мемлекеттік орган қарапайым рұқсатқа қол қоюға тиіс болды: Генри Моргентау басқаратын Қаржы министрлігі және Корделл Халл басқаратын Сыртқы істер министрлігі. Моргентау дереу қол қойды. Ал Сыртқы істер министрлігі кешіктіріп, кешіктіріп, кешіктірді, осы уақытта Транснистрия лагерьлерінде көбірек еврейлер қаза тапты». 1940 жылы АҚШ-тағы еврей өкілдері Сыртқы істер министрлігінің еврейлерге қарсы қолданып жатқан кемсітушілік саясатына қарсы ресми шағымдама жолдады. Нәтижесі ауыр болды: Халл АҚШ-тың барлық консулдықтарына еврейлерге виза беруге тыйым салатын қатаң бұйрық берді. Сонымен қатар, еврей конгрессмен Рузвельтке Еуропадан жиырма мың еврей баласын АҚШ-қа кіргізуге рұқсат беруді сұрап петиция жолдады. Президент петицияға жауап бермеді.
Біріккен Ұлттар Ұйымының құрылуы
Халл Біріккен Ұлттар Ұйымының құрылуының басты күші және жасампазы болды, бұл 1945 жылғы Нобель бейбітшілік сыйлығымен мойындалды, және Франклин Д. Рузвельт оны осы сыйлыққа ұсынған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Халл мен Рузвельт үшінші дүниежүзілік соғыстың алдын алу мақсатында әлемдік ұйым құруға жұмыс істеді. Халл және оның командасы 1943 жылдың ортасында "Біріккен Ұлттар Ұйымының Хартиясын" дайындады.
Кейінгі жылдар
Халл денсаулығының нашарлауына байланысты 1944 жылғы 30 қарашада қызметтен кетті. Ол бүгінгі күнге дейін АҚШ-тың ең ұзақ қызмет еткен Мемлекеттік хатшысы болып табылады, бұл лауазымда он бір жыл мен тоғыз ай қызмет еткен. Рузвельт Халлдың кеткеніне байланысты оны "осы үлкен бейбітшілік жоспарын (Біріккен Ұлттар Ұйымын) тиімді фактіге айналдыру үшін бүкіл әлемде ең көп еңбектенген жалғыз адам" деп сипаттады. Норвегиялық Нобель комитеті 1945 жылы Халлға Батыс жарты шардағы бейбітшілік пен түсіністікке, оның сауда келісімдеріне және Біріккен Ұлттар Ұйымын құруға атқарған еңбегі үшін Нобель бейбітшілік сыйлығын табыс етті. 1948 жылдың қаңтар айында Халл өзінің екі томдық естеліктерін жариялады, оның бір бөлігі The New York Times газетінде жарық көрді.
Жеке өмір және өлім
1917 жылы 45 жасында Халл Вирджиния штатының Стаунтон қаласындағы австриялық еврей отбасынан шыққан жесір Роза Фрэнсис (Витц) Уитниге (1875–1954) үйленді. Олардың балалары болмады. Халлдың әйелі 1954 жылы 79 жасында Вирджиния штатының Стаунтон қаласында қайтыс болды және Вашингтон ұлттық соборында жерленген. Халл 1955 жылғы 23 шілдеде 83 жасында Вашингтондағы үйінде, өмірі бойы отбасылық ремиссиялық қайталанушы саркоидозбен (көбінесе туберкулезбен шатастырылатын) күрескеннен кейін қайтыс болды. Ол Вашингтон ұлттық соборындағы Ариматиялық Қасиетті Жүсіп шіркеуінің мазарында жерленген.
Мұра
Халлдың есімі Теннесси штатының Карфаген қаласының жанындағы Камберленд өзеніндегі Корделл Халл бөгетімен мәңгі есте қалды. Бөгет Корделл Хулл көлін құрап, шамамен 12 000 акр (49 км²) аумақты алып жатыр. Оның заң мектебі, Камберленд заң мектебі, Корделл Халл спикерлер форумы және сот отырыстар залы арқылы оны құрметтеуді жалғастыруда. Корделл Халлдың туған жері мемлекеттік паркі 1997 жылы Халлдың туған жерін және Пикетт округының азаматтарына оның сыйлық ретінде берген түрлі жеке заттарын, соның ішінде Нобель сыйлығын сақтау үшін құрылды. Кентукки штатының 70, 90, 63 және 163 тас жолдары, Маммут үңгірі ұлттық паркінен Кейв-Ситиге жақын жерден оңтүстікке қарай Теннесси штатының шекарасына дейін "Корделл Халл тас жолы" деп аталады және бұл штаттың көрнекті тас жолдар жүйесінің бір бөлігі болып табылады. Теннесси штатының Нешвилл қаласындағы Капитал Хиллдегі Корделл Халл ғимараты – Теннесси штаты заң шығарушы органының кеңселері орналасқан, 10 қабаттан тұратын қауіпті ғимарат. Вашингтондағы Эйзенхауэр атқарушы кеңсе ғимараты (бұрынғы Ескі атқарушы кеңсе ғимараты), Ақ үйдің жанында, екінші қабатта әсем безендірілген "Корделл Халл бөлмесін" қамтиды, ол мәжілістер өткізу үшін пайдаланылады. Бұл бөлме Корделл Халл АҚШ Мемлекеттік хатшысы қызмет еткен кездегі кеңсесі болды. АҚШ пошта қызметі 1963 жылдың 5 қазанында Корделл Халлдың құрметіне 5 центтік естелік марка шығарды. Халл – «Энни» мюзиклінің кейіпкерлерінің бірі болып табылатын президенттік кабинет мүшелерінің бірі.
Негізгі
"Естеліктер" (1948 ж. қаңтар) I том, II том. Корделл Халлтың құжаттары.
Vol. I, Vol. II
The Papers of Cordell Hull.
Екіншілік
Даллек, Роберт (1979). Франклин Д. Рузвельт және Американың сыртқы саясаты, 1932–1945 ж. Оксфорд университетінің баспасы. Пратт, Джулиус В. (1964). Корделл Халл, 1933–1944 жж., 2 томдық. АҚШ Конгресіндегі өмірбаян. О'Салливан, Кристофер Д. және Самнер Уэллс (2008). Соғыстан кейінгі жоспарлау және жаңа әлемдік тәртіп іздестіру. Колумбия университетінің баспасы. Геллман, Ирвин Ф. (2002). «Құпия істер: Ф.Д.Р., Корделл Халл және Самнер Уэллс». «Энигма кітаптары». Робертсон, Чарльз Лангнер. «Америкалық мемлекеттік хатшы: Генри Л. Стимсон және Корделл Халл басқаратын кеңсе туралы зерттеу». (PhD диссертациясы, Принстон университеті; ProQuest Dissertations Publishing, 1959 ж.) 6005044. Вулнер, Дэвид Б. (1996). «Көңілі толмаған идеалистер: Корделл Халл, Энтони Иден және 1933–1938 жылдардағы ағыл-американдық ынтымақтастықты іздеу» (PhD диссертациясы). Макгилл университеті.
O'Sullivan, Christopher D., and Sumner Welles (2008). Postwar Planning and the Quest for a New World Order. Columbia University Press. Gellman, Irwin F. (2002). Secret Affairs: FDR, Cordell Hull, and Sumner Welles''. Enigma Books. Robertson, Charles Langner. "The American Secretary of State: A Study of the Office Under Henry L. Stimson And Cordell Hull." (PhD dissertation, Princeton University; ProQuest Dissertations Publishing, 1959. 6005044). Woolner, David B. (1996). "The Frustrated Idealists: Cordell Hull, Anthony Eden and the Search for Anglo American Cooperation, 1933– 1938" (PhD dissertation). McGill University.