Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Май, май немесе липидті сабын мен спиртке айналдыратын процесс. Саптау – сулы сілтінің әсерінен эфирлерді карбоксилат тұздарына және спирттерге бөлу процесі. Әдетте, натрий гидроксидінің сулы ерітіндісі қолданылады. Бұл сілтілік гидролиздің маңызды түрі. Егер карбоксилат тізбегі ұзын болса, оның тұзы сабын деп аталады. Этил ацетатының сапталуы натрий ацетаты мен этанол береді: C2H5O2CCH3 + NaOH > C2H5OH + NaO2CCH3.
Process that converts fat, oil, or lipid into soap and alcohol
Saponification is a process of cleaving esters into carboxylate salts and alcohols by the action of aqueous alkali. Typically aqueous sodium hydroxide solutions are used. It is an important type of alkaline hydrolysis. When the carboxylate is long chain, its salt is called a soap. The saponification of ethyl acetate gives sodium acetate and ethanol:
|C2H5O2CCH3 + NaOH > C2H5OH + NaO2CCH3
Саппендіру мәні
Саптау мәні – май үлгісін саптауға қажетті сілте мөлшері. Сабын жасаушылар майдың партиясы мен зертханадағы орташа көрсеткіштер арасындағы саптау мәнінің белгісіз ауытқуын ескере отырып, рецептураларын сілтеден сәл кем мөлшерде жасайды.
The saponification value is the amount of base required to saponify a fat sample. Soap makers formulate their recipes with a small deficit of lye to account for the unknown deviation of saponification value between their oil batch and laboratory averages.
Май қышқылдарын сапундастыру
Май қышқылдарының сілтелі (негіздік) ортамен реакциясы – сапундастырудың тағы бір маңызды әдісі. Осы жағдайда реакция карбондық қышқылды бейтараптандырудан тұрады. Бейтараптандыру әдісі магний, көшпелі металдар және алюминийден жасалған өнеркәсіптік сабындарды өндіруге қолданылады. Бұл әдіс бір май қышқылынан алынған сабындарды жасауға өте ыңғайлы, мұндай сабындардың физикалық қасиеттері болжамды болады, және көптеген техникалық қолданулар үшін қажетті деңгейде сапалы болады.
The reaction of fatty acids with base is the other main method of saponification. In this case, the reaction involves neutralization of the carboxylic acid. The neutralization method is used to produce industrial soaps such as those derived from magnesium, the transition metals, and aluminium. This method is ideal for producing soaps that are derived from a single fatty acid, which leads to soaps with predictable physical properties, as required by many engineering applications.
Қатты және жұмсақ сабын
Самынның ерекше қасиеттері оның өндірісінде қолданылатын сілтінің түріне байланысты болады. Натрий гидроксиді (NaOH) «қатты» сабын жасайды; қатты сабынды Mg, Cl және Ca тұздары бар суда да қолдануға болады. Керісінше, калий сабындары (KOH арқылы алынған) «жұмсақ» сабын болып табылады. Май қышқылының бастапқы көзі сабынның балқу температурасына да әсер етеді. Көптеген ерте заманғы қатты сабындар жануар майынан және ағаш көмірінен алынған KOH-тан жасалған, олар көбінесе қатты болған. Дегенмен, қазіргі сабындардың көпшілігі көбінесе қанықпаған триглицеридтерден, мысалы, өсімдік майларынан жасалады. Триглицеридтердегідей, олар осы қышқылдардың тұздарынан түзіледі, олардың молекулалық байланысы әлсіз болғандықтан, балқу температурасы төмен болады.
Depending on the nature of the alkali used in their production, soaps have distinct properties. Sodium hydroxide (NaOH) produces "hard" soaps; hard soaps can also be used in water containing Mg, Cl, and Ca salts. By contrast, potassium soaps (derived using KOH) are "soft" soaps. The fatty acid source also affects the soap's melting point. Most early hard soaps were manufactured using animal fats and KOH extracted from wood ash; these were broadly solid. However, the majority of modern soaps are manufactured from polyunsaturated triglycerides such as vegetable oils. As in the triglycerides they are formed from the salts of these acids have weaker inter molecular forces and thus lower melting points.
Литийлі сабын
Литий-12 гидроксистеарат және литийге негізделген басқа май қышқылдары майлау майларының маңызды құрамдас бөліктері болып табылады. Литий негізіндегі майларда литий карбоксилаттары қоюландырғыштар болып табылады. "Күрделі сабындар" да кең таралған, олар азэлаин немесе сірке қышқылы сияқты бірнеше қышқыл тұздарының қоспалары.
Lithium 12 hydroxystearate and other lithium based fatty acids are important constituents of lubricating greases. In lithium based greases, lithium carboxylates are thickeners. "Complex soaps" are also common, these being combinations of more than one acid salt, such as azelaic or acetic acid.
Өрт сөндіргіштер
Тамақ пісіру майлары мен майларына (АҚШ-та К классы, Австралия/Еуропа/Азияда F классы деп жіктеледі) қатысты өрттер көптеген тұтанғыш сұйықтықтардан қыздырады, стандартты B классындағы өрт сөндіргішті тиімсіз етеді. Мұндай өрттерді ылғал химиялық өрт сөндіргішпен сөндіру керек. Осы типтегі өрт сөндіргіштер тамақ майларын және майларын сабындау арқылы сөндіруге арналған. Өрт сөндіруші зат жанған затты тез арада жанбайтын сабынға айналдырады.
Fires involving cooking fats and oils (classified as class K (US) or F (Australia/Europe/Asia)) burn hotter than most flammable liquids, rendering a standard class B extinguisher ineffective. Such fires should be extinguished with a wet chemical extinguisher. Extinguishers of this type are designed to extinguish cooking fats and oils through saponification. The extinguishing agent rapidly converts the burning substance to a non combustible soap.
Майлы бояулар
Майлы бояуларда уақыт өте келе сапуландыру процесі жүріп, көзге көрінетін зақымданулар мен деформациялар тудыруы мүмкін. Майлы бояулар пигмент молекулаларынан тұрады, олар майлы ортада ерітілген. Ауыр металл тұздары жиі пигмент молекулалары ретінде қолданылады, мысалы, қорғасын ақ, қызыл қорғасын және мырыш ақ. Егер осы ауыр металл тұздары майлы ортадағы бос май қышқылдарымен реакцияға түссе, бояу қабатында металл сабындары пайда болуы мүмкін, содан кейін олар сурет бетіне көшіп кетуі мүмкін. Майлы суреттердегі сапуландыру 1912 жылы алғаш рет сипатталған. Ол кең таралған құбылыс саналады, XV ғасырдан XX ғасырға дейінгі көптеген туындыларда, әртүрлі географиялық аймақтарда жасалған және кенеп, қағаз, ағаш, мыс сияқты әртүрлі негіздерге суреттелген туындыларда байқалады. Химиялық талдау суреттің терең қабаттарында сапуландыру процесінің жүргенін көрсетуі мүмкін, тіпті бетінде ешқандай белгі көрінбесе де, оның ішінде ғасырлар бойы сақталған суреттерде де. Сапуланған аймақтар сурет бетін деформациялауы мүмкін, көзге көрінетін дөңгелектер немесе өсінділер пайда болып, жарықты шашыратады. Бұл сабын дөңгелектері суреттің барлық жерінде емес, тек белгілі бір бөліктерінде ғана байқалуы мүмкін. Мысалы, Джон Сингер Сардженттің әйгілі "Мадам Х портреті" картинасында дөңгелектер тек ең қараңғы жерлерде пайда болады, бұл суретшінің қара пигменттердің майды көп сіңіруіне байланысты сол жерлерге көбірек орталық материал қосып сурет салғанынан болуы мүмкін. Бұл процесс сурет бетінде әк тәрізді ақ шөгінділердің пайда болуына да себеп болуы мүмкін, бұл деформация жиі "гүлдену" немесе "флоресценция" деп аталады, сондай-ақ уақыт өте келе майлы бояу ішіндегі кейбір бояу қабаттарының мөлдірлігін арттыруға да ықпал етеді. Сапуландыру барлық майлы суреттерде де жүрмейді және оның көптеген егжей-тегжейлері әлі де зерттелуде. Қазіргі таңдағы қалпына келтірудің жалғыз әдісі – ретушь жасау.
Saponification can occur in oil paintings over time, causing visible damage and deformation. Oil paints are composed of pigment molecules suspended in an oil binding medium. Heavy metal salts are often used as pigment molecules, such as in lead white, red lead, and zinc white. If those heavy metal salts react with free fatty acids in the oil medium, metal soaps may form in a paint layer that can then migrate outward to the painting's surface. Saponification in oil paintings was described as early as 1912. It is believed to be widespread, having been observed in many works dating from the fifteenth through the twentieth centuries; works of different geographic origin; and works painted on various supports, such as canvas, paper, wood, and copper. Chemical analysis may reveal saponification occurring in a painting's deeper layers before any signs are visible on the surface, even in paintings centuries old. The saponified regions may deform the painting's surface through the formation of visible lumps or protrusions that can scatter light. These soap lumps may be prominent only on certain regions of the painting rather than throughout. In John Singer Sargent's famous Portrait of Madame X, for example, the lumps only appear on the blackest areas, which may be because of the artist's use of more medium in those areas to compensate for the tendency of black pigments to soak it up. The process can also form chalky white deposits on a painting's surface, a deformation often described as "blooming" or "efflorescence", and may also contribute to the increased transparency of certain paint layers within an oil painting over time. Saponification does not occur in all oil paintings and many details are unresolved. At present, retouching is the only known restoration method.