Кіріспе

Super Bowl IV – 1970 жылғы 11 қаңтарда Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласындағы Тулан стадионында өткен американдық футбол ойыны. Бұл келесі маусымда AFL-NFL бірігуіне дейін кәсіби футболдағы төртінші және соңғы AFL-NFL әлем чемпионаты болды. Американдық футбол лигасының (AFL) чемпионы Канзас-Сити Чифс, Ұлттық футбол лигасының (NFL) чемпионы Миннесота Викингсін 23:7 есебімен жеңді. Бұл жеңіс AFL-дің Супер Боул сериясын NFL-мен 2:2 есебімен теңестірді, екі лига да ойыннан кейін бірікті. AFL-дің Нью-Йорк Джетс командасы өткен маусымдағы Супер Боулды жеңгеніне қарамастан, көптеген спорт жазушылары мен жанкүйерлері бұл сәттілік деп ойлады және NFL әлі де AFL-ден басым екеніне сенді, сондықтан Викингтер Чифсті жеңеді деп күтті; Викингтер Супер Боулға 13½ ұпаймен фаворит ретінде кірді. Миннесота 12–2 есебімен жеңіске жетті, содан кейін Лос-Анджелес Рамсті 23–20 есебімен Батыс конференциясының титулы үшін жеңді, ал Кливленд Браунсты 27–7 есебімен NFL чемпионатында жеңді. Бұрын бірінші Супер Боулға қатысқан Чифс, тұрақты маусымды 11–3 есебімен аяқтады; олар AFL плей-оффтарында екі сыртқы ойында жеңіске жетті, Нью-Йорк Джетсті 13–6 есебімен жеңіп, содан кейін дивизиондық қарсыласы Окленд Рейдерсті 17–7 есебімен жеңіп, соңғы AFL титулы үшін күресті. Ылғалды ауа райында Чифс қорғанысы Супер Боул IV-те Миннесота шабуылын 67 ярдқа дейін шектеді, үш перехват жасады және екі добылды ұстады. Канзас Ситидің Лен Доусон төртінші рет қатарынан жеңіске жеткен квотербек ретінде Супер Боулдың ең құнды ойыншысы аталды. Ол 17 пастың 12-сін 142 ярдқа және бір тачдаунға аяқтады, сондай-ақ бір перехват жасады. Доусон 11 ярдқа үш рет жүгірді. Super Bowl IV сонымен қатар NFL Films-тің ойын кезінде Чифстің бас жаттықтырушысы Хэнк Страмды микрофонға түсіргенімен ерекшеленеді – бұл Супер Боул кезінде бас жаттықтырушының алғаш рет микрофон тағуы болды.

Үй-жай таңдау процесі

NFL 1969 жылғы 19 наурызда Калифорния штатының Палм-Спрингс қаласында өткен иелерінің мәжілісінде IV Суперкубокты Нью-Орлеан қаласына тапсырды. Бұл Нью-Орлеанда өткізілген он Суперкубоктың біріншісі болды (2022 жылғы деректер бойынша). Ойынды өткізу үшін екі қала қарастырылды, екіншісі – Майами. Майами Оранж Боулда (II және III) екі рет қатарынан Суперкубок өткізгеннен кейін, иелері үштен екіге жуық дауыспен Майамиге үшінші жыл қатарынан ойынды тапсырудан бас тартты. Кейбір иелердің пікірінше, екі жыл қатарынан АФЛ қаласы ойынды қабылдағандықтан, NFL қаласы да ойынды өткізу міндетін теңестіру үшін кезегін алуы керек еді. Нью-Орлеан қаласының мэрі Виктор Х. Широға Джордж У. Хили-младший (Times Picayune газетінің редакторы) және Аль Хирт қосылды. Олар Тулан стадионының жоғары сыйымдылығын (80,982 орын) және жергілікті жатақханалардың мүмкіндіктерін атап көрсетті. Хилли мен Майами қаласының мэрі Стивен П. Кларк баспасөз конференциясында пікір алмасып, дауыс беру жабық есіктердің артында жүріп жатқанда, пікірталасқа түсті.

Миннесота викингтері

Бас бапкер Бад Грант бастаған Миннесота Викингс командасы ойынға NFL-дегі ең жақсы 12–2 тұрақты маусым көрсеткішімен келді, бұл команданы жалпы жинаған ұпайлар (379) және өткізіп алған ең аз ұпайлар (133) саны бойынша көшбасшы етті. Олар үш ойында 50 немесе одан да көп ұпай жинады. Маусымның бірінші және соңғы ойындарында жеңіліске ұшыраса да, арасында 12 ойыннан қатарынан жеңіс тіркелді, бұл 35 жылдағы ең ұзақ бір маусымдық жеңіс сериясы. «Викингтер» 1964 жылы «Колтс» командасының 11 рет жеңіске жеткен бұрынғы рекордын жаңартты. NFL-дегі ең қауіпті қорғаныс деп есептелетін команданың қорғаныс шебі «Күлгін жемқорлар» деген лақап атымен белгілі болды, оған қорғаныс шектері Гэри Ларсен мен Алан Пейдж, ал қорғаныс ұштары Карл Эллер мен Джим Маршалл кірді. Екінші қатарды Бобби Брайант (8 перехват, 97 ярд қайтару), Эарселл Макби (6 перехват, 100 ярд қайтару) және Пол Краузе (5 перехват, 82 ярд қайтару, 1 тачдаун) басқарды. Шабуылда квотербек Джо Капп өте жақсы көшбасшылық қабілетімен және жүгіру дағдысымен танымал болды, ол жүгіріп ұшқанда да, қосымша ярдтар үшін де жақсы өнер көрсетті. Капп қашқанда, көптеген квотербектер сияқты сығақтаудың орнына, иығын түсіріп, қарсыласына тікелей шабуыл жасады. Осы ойын стилі оған «Бұзғыш» деген лақап атты алып келді. Кливленд Браунс командасына қарсы өткен NFL чемпионатында, ол бірінші даунға жүгіріп бара жатып, желі қорғаушысы Джим Хьюстонмен соқтығысты, нәтижесінде Хьюстонға ойын аяқталғаннан кейін алаңнан көмекпен шығуға тура келді. Сондай-ақ, Капп өте жомарт көшбасшы ретінде танылды: ол «Викингтердің» ең құнды ойыншысы деп танылғанда, марапаттан бас тартып, командадағы әрбір ойыншы бірдей құнды екенін айтты: «Ең құнды «Викинг» жоқ. 40 ең құнды «Викинг» бар». Арқадағы жүгіруші Дейв Осборн 643 ярд және жеті тачдаунмен команданың үздік жүгірушісі болды. Ол сонымен қатар 22 рет 236 ярдқа және тағы бір тачдаунға қабылдады. Пастың барысында Pro Bowl wide receiver Gene Washington 39 қабылдаудан 821 ярд және тоғыз тачдаун жинап, бір қабылдауға орташа есеппен 21,1 ярд көрсетті. Wide receiver John Henderson 34 рет 553 ярдқа және 5 тачдаунға қабылдады. «Викингтердің» шабуылдау желісін Pro Bowlers Grady Alderman және Mick Tingelhoff бекітті. 1969 жылғы NFL чемпионатында жеңіске жетіп, «Викингтер» Эд Торп еске алу трофейінің соңғы иегері атанды.

Канзас Сити Чиффс

Осы арада бас бапкер Хэнк Стром және әсіресе квотербек Лен Доусон бастаған «Чифс» командасы жыл бойы бақытсыздыққа ұшырағандай болды. Даусон тұрақты маусымның екінші ойынында тізесіне жарақат алып, келесі алты ойында ойнау мүмкіндігінен айырылды. Келесі аптада екінші нөмірлі квотербек Джеки Ли «Цинциннати Бенгалс» командасына қарсы өткен ойында жеңіліспен аяқталып, білезігі сынды. Дегенмен, үшінші нөмірлі квотербек Майк Ливингстон келесі алты ойынның бесеуінде жеңіске жетті, ал Даусон алтыншы ойынның екінші жартысында алаңға шығып, жеңісті қамтамасыз етті. «Чифс» (11–3) АФЛ-дің Батыс дивизионында «Оукленд Рейдерс» (12–1–1) командасынан кейін екінші орынды иеленді, себебі тұрақты маусымның соңғы ойынында «Оуклендке» 10–6 есебімен жеңілді. Осы ойыннан кейін көптеген спорт журналистері мен жанкүйерлер команданы және Даусонды нашар ойынды ұйымдастыруы үшін қатты сынады (Даусон маусым бойы ойынның 80-90 пайызын ұйымдастырды). 16 қарашада «Нью-Йорк Джетс» командасын 34–16 есебімен жеңгеннен кейін «Чифс» плей-оффқа қатысу құқығын алды, алдарында тағы төрт ойын қалғанда есебі 9–1 болды. Бірлесуге дейін өзін НФЛ сияқты орнатуды көздеген АФЛ 1969 жылғы плей-оффты төрт командаға дейін кеңейтті, сонда әр дивизиондағы екінші орын алған командалар қарсы дивизиондағы бірінші орын алған командалармен ойнау үшін саяхаттайтын болды (Батыс дивизионының чемпионы – Шығыс дивизионының күміс жүлдегері және керісінше). Жаңа плей-офф форматының нәтижесінде көптеген сыншылар «Чифс» командасы Батыс дивизионында екінші орын алғандықтан «арқа жақтан» плей-оффқа өткенін айтты. Алайда Даусон сыншылардың аузын жапты және «Канзас-Ситиді» плей-оффта екі ойын жеңісімен сәтті аяқтады, қорғаудағы чемпион «Джетсті» 13–6 есебімен, ал «Рейдерсті» (өткен жылғы постсезон кезеңінде 41–6 есебімен және 1969 жылғы маусымда екі рет жеңген команда) 17–7 есебімен жеңді. Бұл «Чифс» командасын Супербоулға қатысқан алғашқы «вайлд-кард» команда етіп белгіледі. (Даусон «Джетс» және «Рейдерс» командаларының «Викингтерді» жеңе алатынын айтады.) Бад Грант Супербоулға қатысқан бірінші бапкер болды, ол галстук тақпады. Оның қарсыласы Хэнк Стром үш бөліктен тұратын костюм киді, қызыл жилет және көкірек қалтасында «Чифс» командасының логотипі бар блейзер киді. Ойынға арналған барлық билеттердің бағасы 15 доллар болды, ал өткен жылғы бағалар 12, 8 және 6 доллар болған. 80 562 көрермен жиналған бұл ойын бірінші төрт бірігу алдындағы Супербоул ойындарының арасында ең көп көрермен жиналған ойын болды.

АҚШ теледидары

Super Bowl IV Америка Құрама Штаттарында CBS телеарнасы арқылы тікелей эфирде Джек Бак (теледидардағы оның жалғыз Super Bowl ойыны) және түс комментаторы Пэт Саммероллмен бірге көрсетілді, ал Фрэнк Гиффорд пен Джек Уитакер жеңімпаз және жеңілген командалардың киім ауыстыру бөлмелерінен хабарлады. Осы маусымнан кейін Саммеролл Рей Скоттпен жұмыс істеуге ауыстырылды, себебі Скотттың эфирдегі серіктесі Пол Кристман 1970 жылдың 2 наурызында қайтыс болды. Бұған қоса, бұл Гиффордтың CBS телеарнасында жұмыс істеген соңғы Super Bowl ойыны болды, өйткені ол 1970 жылғы маусымнан кейін «Дүйсенбі кешкі футболдың» тікелей эфир хабаршысы болды (Гиффорд Super Bowl XIX-ға дейін тағы бір Super Bowl ойынында жұмыс істемеді; ABC телеарнасында көрсетілген алғашқы Super Bowl). Ойын Тулан стадионында толық сатылып біткенімен, сол кездегі NFL-дің шартты түрдегі қараңғылық ережелері тікелей эфирдің Жаңа Орлеан аймағында көрсетілуіне тыйым салды. CBS ойыннан кейінгі бірнеше күнде видеотаспаны жойды – олар Super Bowl I және II ойындарымен де осылай жасаған. Видеотаспа сол кезде қымбат болды және телеарналар ескі ойындарды сақтаудың қажеті жоқ деп ойлады. Осы ойынның сақталып қалған себебі – CBC және Канададағы, сондай-ақ Квебек провинциясындағы Radio-Canada француз тіліндегі эфирі болды. «Викингтер» Канадаға жақын орналасқандықтан және көптеген канадалық және квебектік жанкүйерлері болғандықтан (сонымен қатар Бад Грант CFL-дегі легендарлы ойыншы және жаттықтырушы болды), CBC оны өздерінің мұрағатында сақтауға шешім қабылдады. Бұрын айтқандай, сол кезде видеотаспаны сақтау өте қымбат болғандықтан, олар түсірілімдерді қара-ақ фильмге (кинескопқа) көшірді. Бұл оларға видеотаспаны қайта пайдалануға мүмкіндік берді. Ойынның түсті видеотаспасы ұзақ уақыт бойы жоғалып кеткені саналды, төртінші тоқсанның соңғы минуттары мен ойыннан кейінгі бөлігі 2023 жылы табылғанға дейін. 4-ші тоқсанның көп бөлігі қара-ақ кинескопта сақталған, бірақ толық түсті видеотаспа бар. АҚШ-та 44,27 миллион адам теледидардан ойынды тамашалады, нәтижесінде рейтинг 39,4, ал нарық үлесі 69 пайызды құрады.

Ойын қорытындысы

"Чифс" командасының бас бапкері Хэнк Стром, сонымен қатар шабуылдық үйлестіруші болған ол, "Викингтерге" қарсы тиімді ойын жоспарын жасады. Оған "Викингтер" командасының қорғаушысы Эд Шарокман ойынды ұстап алуға тырысқанда, шабуылшы Фрэнк Питтстің 20 ярдтық қабылдауы кірді. Содан кейін Канзас Сити Ян Стенерудтың Супер Боулдағы рекордтық 48 ярдтық соққысымен ұпай жинады. Бұл рекорд 24 жыл бойы сақталды, Стив Кристи XXVIII Супер Боулда оны бұзғанға дейін. (Доусонның сөзінше, "Викингтер" 48 ярдтық соққыға баруға "Чифстің" батыл қадам жасағанына таң қалды. Стенеруд кәсіби футболда футбол стилімен алаңға соққы жасаған алғашқы ойыншылардың бірі болды. Басқаларына Чарли мен Пит Гоголак ағайындылары кірді. Футбол стилімен соққы жасаушылар аяқ табанының ішкі жағын пайдаланса, дәстүрлі кәсіби футболшылар тік аяқ саусақтарымен тепті. "Стенеруд маңызды рөл атқарды", - деді Доусон.)

Соңғы статистика

Көздер: NFL-дің кәсіби футболдың ресми энциклопедиялық тарихы, (1973), 144-бет, Macmillan Publishing Co. Нью-Йорк, Нью-Йорк, LCCN 73 3862, NFL.com Суперкубок IV, USA Today Суперкубок IV ойыннан ойынға, Суперкубок IV ойын іздеуші KC, Суперкубок IV ойын іздеуші Min.

Статистикалық салыстыру

Миннесота ВикингсКанзас Сити ЧифсБірінші топтама1318Жылдам жүгіру арқылы топтама28Пас беру арқылы топтама107Құқық бұзу арқылы топтама13Үшінші топтама тиімділігі3/97/15Төртінші топтама тиімділігі0/00/0Жалпы жүгіру ярдтары67151Жүгіру әрекеттері1942Жүгіруге арналған ярдтар3.53.6Пас беру – Аяқталу/әрекет17/2812/17Сәкемен ұстау, жалпы ярдтар3–273–20Перехваттар13Жалпы пас беру ярдтары172122Жалпы ярдтар239273Пантты қайтару, жалпы ярдтар2–11–0Кик-оффты қайтару, жалпы ярдтар4–792–36Перехваттар, жалпы қайтару ярдтары1–03–24Панттардың орташа ярдтары3–37.04–48.5Допты жоғалту3–20–0Құқық бұзу, жалпы ярдтар6–674–47Допты ұстау уақыты25:2734:33Допты жоғалту саны51

Ойыншылардың үлесі

Алдыңғы үш Супер Боул сияқты, жеңімпаз команданың ойыншыларына әрқайсысына 15 000 доллар, ал жеңілген команданың ойыншыларына 7 500 доллар берілді. Бұл бір апта бұрын ұтып алынған лига чемпионатының ақшасына, шамамен әрқайсысына 8 000 доллардан қосымша төленді.