Томболо – құрлықпен құмды тілше арқылы жалғасқан аралдық жер бедері. Италиядан бастау алған термин, аралдардың бірігуін сипаттайды. Географиялық құбылыс.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Депозиттік жер бедері, онда арал құрлықпен құмды арал арқылы байланысады. Италиядағы қала.
Deposition landform in which an island is connected to the mainland by a sandy isthmus
the Italian town
Томболо – құмды немесе шағылданған арал. Томболо сөзі итальян тілінен келген, "жастық" немесе "тоспақ" деген мағынаны білдіреді, кейде қате түрде "айре" (айре – кез келген шағыл жағажай) деп аударылады. Бұл – аралдың материкке тар жер тілкесімен, мысалы, тіл немесе бау арқылы қосылуымен пайда болатын жер бедері. Қосылғаннан кейін арал "байланған арал" деп аталады. Су деңгейінен жоғары көтерілген баулармен біріктірілген бірнеше аралдар "томболо шоғыры" деп аталады. Екі немесе одан көп томбололар жабық кеңістік (лагуна деп аталады) құрауы мүмкін, ол ақырында шөгінділермен толады.
A tombolo is a sandy or shingle isthmus. A tombolo, from the Italian tombolo, meaning 'pillow' or 'cushion', and sometimes translated incorrectly as ayre (an ayre is a shingle beach of any kind), is a deposition landform by which an island becomes attached to the mainland by a narrow piece of land such as a spit or bar. Once attached, the island is then known as a tied island. Several islands tied together by bars which rise above the water level are called a tombolo cluster. Two or more tombolos may form an enclosure (called a lagoon) that can eventually fill with sediment.
Құрылу
Жағалау сызығы аралға (немесе жеке тұрған толқынқорғау құрылысына) қарай, аралдың қорғау жағында құм жиналу нәтижесінде жылжиды, онда толқын энергиясы және жағалау ағысы төмендеп, құм шөгіндісі пайда болады.
The shoreline moves toward the island (or detached breakwater) owing to the accretion of sand in the lee of the island, where wave energy and longshore drift are reduced and therefore deposition of sand occurs.
Толқынның дифракциясы мен сынуы
Шынайы томболалар толқынның сынуы және дифракциясы арқылы қалыптасады. Толқындар аралға жақындағанда, оларды аралды қоршап тұрған беткей су баяулатады. Бұл толқындар аралды айналып, қарсы бетіне қарай бұрылады. Осы су қозғалысының нәтижесінде пайда болатын толқын мүсіні аралдың қарсы жағындағы жағалау ағысын жинақтауға себеп болады. Аралдың қорғасын жағындағы көлденең тасымалдау арқылы қозғалатын жағажай шөгінділері сол жерде жиналып, толқын мүсінінің пішініне бейімделеді. Яғни, толқындар екі жағынан да шөгінділерді жинақтап әкеледі. Көлемді шөгінді жиналған соң, жағалау сызығы – спит аралмен қосылып, томбола құрайды.
True tombolos are formed by wave refraction and diffraction. As waves near an island, they are slowed by the shallow water surrounding it. These waves then bend around the island to the opposite side as they approach. The wave pattern created by this water movement causes a convergence of longshore drift on the opposite side of the island. The beach sediments that are moving by lateral transport on the lee side of the island will accumulate there, conforming to the shape of the wave pattern. In other words, the waves sweep sediment together from both sides. Eventually, when enough sediment has built up, the beach shoreline, known as a spit, will connect with an island and form a tombolo.
Бір бағыттағы жағалық дрейф
Көлбеу толқын бағытынан туындаған, Chesil Beach немесе Spurn Head сияқты жағалау дрейфі жағдайында материал ағыны жағалау бойымен қозғалады. Бұл қозғалыс қазір тоқтаған аралдың айналасындағы толқын дифракциясымен анықталмайды, мысалы, Портленд аралына жеткенде. Осы және Кадис сияқты ұқсас жағдайларда, аралға жалғасқан жағажай материалының жолағы техникалық тұрғыдан тумболо деп аталуы мүмкін, себебі ол аралды құрлықпен байланыстырады. Алайда, құм немесе қиыршық тас тізбегі жағалауға тік бұрышпен емес, параллель орналасқандықтан, оның пайда болуын түсіну үшін оны көбінесе тілге ұқсас деп қарастыру дұрыс.
In the case of longshore drift due to an oblique wave direction, like at Chesil Beach or Spurn Head, the flow of material is along the coast in a movement which is not determined by wave diffraction around the now tied island, such as the Isle of Portland, which it has reached. In this and similar cases like Cádiz, while the strip of beach material connected to the island may be technically called a tombolo because it links the island to the land, it is better thought of in terms of its formation as a spit, because the sand or shingle ridge is parallel rather than at right angles to the coast.
Морфологиясы мен шөгінді таралуы
Томболо жағалаулардың сезімталдығын көрсетеді. Арал сияқты құрдың шағын бөлігі немесе жағаға шығып қалған кеме қиратылысы толқындардың қозғалысын өзгертіп, шөгінділердің әртүрлі жиналуына алып келуі мүмкін. Теңіз деңгейінің көтерілуі де шөгіндінің жиналуына (аккрецияға) әсер етуі мүмкін, себебі теңіз деңгейінің көтерілуімен бірге материал жоғары итеріледі. Томбололар, қалыпты жағажайларға қарағанда, толқындар мен ауа райының әсерінен бейіні мен аумағының табиғи өзгерістеріне көбірек бейім. Осы құлауға ұшырауға осалдығынан, томбололар кейде жолдар немесе тұрақтар салу арқылы нығайтылады. Томболо құрамындағы шөгінділер төменгі қабатында ірілеу, ал беткі қабатында ұсақ болады. Толқындар күшті болғанда және беткі қабаттағы ұсақ бөлшектерді шайып тастағанда, негізді құрайтын ірі құм мен тастарды көру оңай.
Tombolos demonstrate the sensitivity of shorelines. A small piece of land, such as an island, or a beached shipwreck can change the way that waves move, leading to different deposition of sediments. Sea level rise may also contribute to accretion, as material is pushed up with rising sea levels. Tombolos are more prone to natural fluctuations of profile and area as a result of tidal and weather events than a normal beach is. Because of this susceptibility to weathering, tombolos are sometimes made more sturdy through the construction of roads or parking lots. The sediments that make up a tombolo are coarser towards the bottom and finer towards the surface. It is easy to see this pattern when the waves are destructive and wash away finer grained material at the top, revealing coarser sands and cobbles as the base.