Кіріспе
Радиожиілік тасымалдаушы толқынының бүйір жолағы
Қосалқы тасымалдаушы – қосымша ақпаратты жіберу үшін модуляцияланған радиожиілік тасымалдаушы толқынының бүйір жолағы. Мысалдарға қара-ақ теледидар жүйесінде түстің берілуі немесе монофониялық радио хабарламаларда стерео дыбыстың қамтамасыз етілуі жатады. Тасымалдаушы мен қосалқы тасымалдаушы арасында физикалық айырмашылық жоқ; "қосалқы" термині, оның тұрақты сигналмен амплитудасы модуляцияланған және оған тұрақты жиілік қатынасы бар тасымалдаушыдан туындағанын білдіреді.
FM стерео
Стерео хабар тарату FM радиостанцияларында субтасымалдаушыны пайдалану арқылы мүмкін болады, ол сол жақ арнаны алады және оң жақ арнаны одан "шегереді" – негізінен оң жақ арна сымдарын кері (полярлығын өзгертіп) жалғау арқылы сол жақ арнамен және кері оң жақ арнамен біріктіреді. Нәтижесінде FM сигналында 38 кГц жиілігінде басылған тасымалдаушы AM, дәлірек айтқанда, сома және айырма модуляциясы немесе SDM пайда болады, ол 2% модуляциямен FM сигналындағы сол + оң моно аудиомен (50 Гц ~ 15 кГц диапазонында) біріктіріледі. Стерео субтасымалдаушыны кодтау үшін радиоқабылдағыштарды іске қосуға арналған 9% модуляциямен 19 кГц пилоттық тон да қосылады, бұл FM стереоды мономен толық үйлесімді етеді. Қабылдағыш L+R және L−R сигналдарын демодуляциялағаннан кейін, сол жақ арнаны алу үшін екі сигналды ([L+R] + [L−R] = 2L) қосады, ал оң жақ арнаны алу үшін ([L+R] − [L−R] = 2R) шегереді. Жергілікті осциллятордың орнына 19 кГц пилоттық тон 38 кГц сигналынан жоғалған тасымалдаушы толқынын қалпына келтіру үшін қолданылатын фазалық эталондық сигналды қамтамасыз етеді. AM хабар тарату үшін әртүрлі аналогтық (AM стерео) және цифрлық (HD Radio) әдістер стереофониялық дыбыс шығару үшін қолданылады. FM хабарларын таратуда қолданылатын модульді субтасымалдаушылар AM хабарларын тарату үшін тиімсіз, өйткені берілген AM сигналы үшін сигналдың жолақ ені салыстырмалы түрде тар. Стандартты AM радиосында AM сигналының 9 кГц-тан 10 кГц-қа дейінгі барлық бөлінетін жолағы аудио үшін пайдаланылуы мүмкін.
Теледидар
Сол сияқты, аналогты теледидар сигналдары негізгі сигнал ретінде қара-ақ жарықтық бөлігін, ал түсті хроминансты қосалқы тасымалдаушылар ретінде жібереді. Қара-ақ телевизор осы қосымша ақпаратты елемейді, себебі оның оны өңдеуге декодері жоқ. Түсті қосалқы тасымалдаушылардың жолақтығын азайту үшін олар жоғары жиіліктерді жою үшін сүзгіленеді. Бұл мүмкін, себебі адамның көзі түске қарағанда контрастқа көбірек сезімтал. Сонымен қатар, тек көк және қызыл түстер жіберіледі, ал жасыл түс жарықтықтан осы екі түсті алып тастап, қалған бөлігін есептеу арқылы анықталады. (Қараңыз: YIQ, YCbCr, YPbPr) Әртүрлі теледидар жүйелері кодтаудағы айырмашылықтармен қатар, әртүрлі қосалқы тасымалдаушы жиіліктерін қолданады. Аудио бөлігінде MTS видеода үш аудио арнаны пайдаланады, оның ішінде стерео үшін (FM-дегідей сол минус оң әдісі), екінші аудио бағдарламалары үшін (көру қабілеті нашар адамдарға арналған бейне сипаттамасы және екі тілді бағдарламалар сияқты), және үшінші жасырын арна студияның даладағы тілшілермен немесе техниктермен байланысуы үшін (немесе алыс орналасқан тарату станциясындағы техник немесе инженердің студияға жауап беруі үшін), немесе телеарнаның басқа да қажеттіліктері үшін қолданылуы мүмкін. (Сондай-ақ NICAM, A2 Stereo қараңыз.) Радиожиілікпен берілетін композиттік бейнеде, негізгі тасымалдағыш демодуляцияланғаннан кейін қосалқы тасымалдаушылар базалық жолақтың сигналында қалады, олар қабылдағышта бөлінеді. Берілген сигналдың моно аудио компоненті жеке тасымалдағышта орналасқан және бейне компонентіне кіріктірілмеген. Сымды бейне қосылымдарында композиттік бейне берілген базалық жолақтың сигналындағы интеграцияланған қосалқы тасымалдаушы сигнал құрылымын сақтайды, ал S Video хроминанс және жарықтық сигналдарын жеке сымдарға орналастырады, бұл қосалқы тасымалдаушылардың араласуын болдырмайды және сигналдың жолақтығы мен күшін арттырады (суреттің айқындығы мен жарықтығы).
Жеке аудио
Спутниктік технология пайда болғанға дейін, Muzak және осыған ұқсас қызметтер FM субтасымалдары арқылы универмагтарға таратылатын. Субтасымалдың аудио сапасы, негізгі FM радио арнасымен салыстырғанда шектеулі болды. АҚШ Федералды байланыс комиссиясы (FCC) Нью-Йорк штатындағы ставкалар тігетін орындарға мемлекеттік ойын комиссиясынан ат жарысының нәтижелерін осы технология арқылы алуға рұқсат берді. АҚШ-тағы көптеген коммерциялық емес білім беру FM станциялары (әсіресе NPR-мен байланысты қоғамдық радиостанциялар) жергілікті газеттер мен кейде журналдардағы мақалаларды оқып беретін, көзі нашар адамдарға арналған радио оқу қызметін таратуда. Көру қабілеті бұзылған адамдар, белгілі бір FM станциясынан нақты субтасымал жиілігінде (әдетте 67 кГц немесе 92 кГц) аудио қабылдау үшін арнайы радионы тұрақты түрде реттеуге сұраныс бере алады. Осы және FM радиоарналарындағы басқа да қызметтер АҚШ-тағы FCC-де қосалқы байланыс қызметі (SCA) деп, ал Канададағы Канада радио, теледидар және телекоммуникациялар комиссиясы (CRTC) қосалқы байланыс мультиплекстік операциялары (SCMO) деп аталады.
Деректерді тарату
RDS/RBDS субәуелі (57 кГц) FM радиоларына қосылған станцияны көрсетуге, сол желідегі немесе ұқсас форматтағы басқа жиілікті таңдауға, станцияның слогандары, жаңалықтар, ауа райы немесе жол ахуалы сияқты қысқа хабарларды көрсетуге, тіпті пейджерлерді немесе қашықтан басқарылатын жарнама тақталарын қосуға мүмкіндік береді. Ол сондай-ақ шұғыл жағдай туралы хабарламаларды (EAS) таратуға қабілетті және станцияның "форматы" атауы ALERT радионы автоматты түрде төтенше жағдай туралы ақпаратты тыңдауға бағыттайды, тіпті CD ойнатылып жатқанда да. Бұл жүйе Солтүстік Америкада кеңінен таралмаса да, еуропалық станциялар осы жүйеге жиі сенеді. Жаңартылған нұсқасы цифрлық радио құрылымына енгізілген. xRDS – бұл таратушылардың FM арнасындағы деректерді тарату жылдамдығын арттыруға мүмкіндік беретін жүйе, ол үшін FM мультиплексінің жоғары жиіліктеріне ауыстырылған қосымша RDS субәуелілері қолданылады. Қосымша RDS субәуелілері мультиплекс спектрінің жоғарғы бос бөлігінде орналасқан және қосымша деректерді тасымалдайды. xRDS қосымша 57 кГц тасымалдаушылары үшін бекітілген жиіліктері жоқ. 2012 жылға дейін MSN Direct GPS навигациялық құрылғыларға, сағаттарға және басқа құрылымдарға жол ахуалы, жанармай бағасы, кино көрсетілімдері, ауа райы және басқа да ақпаратты тарату үшін субәуелілерді пайдаланды. Көптеген субәуелілер Clear Channel компаниясына тиесілі станциялардан келген. Бұл технология DirectBand деп аталды. FM-дегі FMeXtra толық арналық режимде сандық радионы тарату үшін ондаған кішкентай COFDM субәуелілерін пайдаланады. Басқа аналогтық субәуелілерді (мысалы, стерео) жою дыбыс сапасын жақсартады немесе қол жетімді арналар санын арттырады, соңғысы альбом обложкалары, әндер сөздері, артист туралы ақпарат, концерт мәліметтері және т.б. сияқты аудио емес метадеректерді бірге жіберуге мүмкіндік береді.
Телеметрия және қаптал
Көптеген станциялар ішкі мақсаттар үшін субтасымалдаушыларды пайдаланады, мысалы, қашықтан орналасқан таратушыдан телеметриялық мәліметтерді алу, көбінесе таудың шатқалында, қол жеткізу қиын жерде орналасқан. Станцияның инженері декодерді өзімен алып жүріп, станция эфирде болғанда және қашықтықта болса, қандай ақаулар бар екенін біле алады. Бұл – сымсыз таратушы/студия байланысының мәні. Сымсыз студия/таратушы байланыстарында (STL) тарату станциясының субтасымалдаушылары ғана емес, басқа да қашықтан басқару командалары да жіберіледі. Үзіліске ұшырау мүмкіндігі бар кері байланыс, мысалы, қашықтықтан хабар тарату үшін, субтасымалдаушылар арқылы да мүмкін, бірақ оның рөлі шектеулі.
MCPC спутниктері
Аналогтық спутниктік теледидар және жер бетіндегі аналогты микротолқынды релелік байланыс, бейне ағынының дыбыс арналарын спутниктік транспондерде немесе микротолқынды арнада жеткізу үшін бейне тасушымен бірге берілетін субтасушыларға сүйенеді. Олар әдетте 5.8, 6.2 немесе 6.8 МГц жиіліктерінде болады (бейне тасушы әдетте спутниктік транспондерде немесе микротолқынды реледе 5 МГц-тен төмен орналасады). Қосымша дыбыс (мысалы, радиостанциялар) немесе төмен және орташа жылдамдықтағы деректер үшін кейде шамамен 7 немесе 8 МГц жиілігінде қосымша субтасушылар беріледі. Бұл бір тасушы бойынша көп арналы (MCPC) деп аталады. Қазіргі кезде бұл көбінесе сандық теледидармен (әдетте DVB-S, DVB-S2 немесе басқа MPEG-2 негізделген жүйе) алмастырылды, онда аудио және бейне деректері бір MPEG тасымалдау ағынында біріктіріліп (мультиплекстелінеді).