Кіріспе

Ирандық футболшы, 1978 жылы туған

Мұхаммед Әли Карими (محمدعلی کریمی; 8 қараша 1978 жылы туған) – ирандық футбол жаттықтырушысы және бұрынғы кәсіби футболшы. Кәсіби футбол карьерасында Иран Про Лигасында, БАӘ Про Лигасында, Катар Старс Лигасында және Бундеслигада ойыншы ретінде ойнады. Карими Иран ұлттық құрамасы сапында 127 матчта 38 гол соқты. 2004 жылы АФК Азия кубогының үздік мергені атанды және сол жылы Азияның үздік футболшысы сыйлығын жеңіп алды. 2013–14 маусымының соңында карьерасын аяқтайтынын хабарлады және 2014 жылдың 11 сәуірінде 18 жылдық мансабының соңғы ойынын өткізді. Каримидің кәсіби мансабы 1996 жылы 18 жасында «Фатх Тегеран» клубында басталды. Одан кейін «Персеполис» сапында үш маусым ойнап, екі рет Иран лигасын және бір рет Хазфи кубогын жеңіп алды. 2001 жылдың шілдесінде Карими БАӘ «Аль-Ахли Дубай» клубымен екі жылдық келісімшартқа қол қойды. «Аль-Ахли» сапында ол екі кубок жеңіп алды және 2003–04 маусымында үздік мерген атанды, бұл жартылай қорғаушы үшін үлкен жетістік. 2005 жылы 26 жасында клубтан кеткеннен кейін, Карими көптен күткен Еуропаға қадам басып, «Бавария» клубына қосылды. Бұл клубта Бундеслига мен Германия кубогын (DFB Pokal) жеңіп, сәттілікке жетті. Кейін бұрынғы жаттықтырушысы Феликс Магатпен бірге «Шальке 04» сапында Германия кубогын екінші рет жеңіп алды. Карими өзінің ойыншылық карьерасын Иранда «Персеполис» және «Трактор Сази» клубтарында аяқтады, соңғы клуб сапында мансабының соңғы маусымында Хазфи кубогын жеңіп алды. Халықаралық аренада Карими 1998 жылдың 13 қазанында 19 жасында Иран құрамасы сапында дебют жасады. Ол барлығы 127 матч өткізіп, 1998 жылғы Азия ойындары, 2000, 2004 және 2007 жылғы Азия кубоктары және 2006 жылғы ФИФА Әлем чемпионаты сияқты бес ірі турнирде өнер көрсетті. Ойын шеберлігімен, дриблингімен және ойын құру қабілетімен танымал болған ол көбінесе «Азияның Марадонасы» және «Сиқыршы» деп аталды. 2018 жылғы Әлем чемпионатында Иран ұлттық футбол құрамасын таныстырған бейнеде ФИФА оны «Иран футбол тарихындағы ең үздік екі ойыншының бірі» деп сипаттады. 2017 жылы АФК Каримини «Азия футболы тарихындағы ірі тұлғалардың бірі» деп атады.

Клубтық мансап

Карими 1997 жылы екінші лигадағы "Фат" футбол клубында кәсіби карьерасын бастады, онда жаттығулар пластик доппен көшеде жүргізілді.

Персеполис қаласы

1998 жылы Карими «Персеполис» футбол клубына қосылды, ол 1999 жылы ел чемпионатында екі мәрте жеңіске жетті және 2000 жылы қайтадан чемпион атанды. Ол «Перуджа Кальсио» клубында тағылымдамадан өтті, бірақ «Перуджа» трансфер ақысын тым жоғары деп есептегендіктен келісім шарт жасалмады. Сонымен қатар, Испанияның «Атлетико Мадрид» клубы да 4,3 миллион фунт стерлинг көлемінде төрт жылдық келісімшарт ұсынған болатын. Алайда, Карими үйіне жақын болуды қалағандықтан, Біріккен Араб Эмираттарының «Аль-Ахли» клубын таңдады.

Әл-Ахли

Карими 2001 жылы Біріккен Араб Әмірліктеріндегі "Аль-Ахли" клубымен екі жылға 1,3 миллион доллар жалақымен келісімшарт жасасты. Сол маусымда "Аль-Ахли" 2001–02 маусымда Президент кубогын жеңіп алып, алғашқы трофейын ұтты. Ол 2004 жылы "Аль-Ахли" сапында лигада ең көп – 14 гол соқты. 2020 жылдың маусым айында ол БАӘ лигасының үздік шетелдік ойыншысы деп танылды.

Бавария Мюнхен

2005 жылғы 3 мамырда Бундеслига чемпионы «Бавария» Мюнхеннің сайты 2005–2006 маусымындағы алғашқы жаңа ойыншы ретінде Каримимен бір жылдық келісімшарт жасасқанын жариялады. Ол бұл команданың үшінші ирандық ойыншысы болды – Али Даейи (1998–99) және Вахид Хашемианнан (2004–05) кейін. 2004 жылғы қазан айында Иран мен Германия арасындағы жолдастық матчта Каримиді «Бавария» клубы байқады. «Kicker» журналында ол Йенс Леманнан кейін ең жоғары балл алды. Карими Бундеслиганың бірінші аптасының екінші жартысында «Мёнхенгладбахқа» қарсы алаңға шықты. Екінші аптада «Байер Леверкузенге» қарсы 5–2 есебімен жеңіске жетіп, гол соғып және нәтижелі пас бергені үшін матчтың екінші үздік ойыншысы деп танылды. Лигада өткен алты аптада Карими Бундеслигада екінші голға нәтижелі пас берді, нәтижесінде «Айнтрахт» клубына қарсы 1–0 есебімен жеңіске жетілді және матчтың үздік ойыншысы атанды. Бундеслиганың 16-шы аптасында ол «Кайзерслаутернге» қарсы үшінші нәтижелі пасын жасады. Бундеслиганың бірінші жартысы аяқталғанда, «Бавария» «Боруссия» Дортмундты 2–1 есебімен жеңді, ал Карими тағы да гол соқты. «Kicker» журналының 22-ші Бундеслига матчында 2,5 ұпай жинап, «Ганноверге» қарсы 1–1 есебімен тең түскен ойынның үздік ойыншысы деп танылды. Карими 2006 жылғы 4 наурызда «Гамбургке» қарсы «Бавария» сапындағы 25-ші ойынын өткізді, бұл оның 2007 жылғы 30 маусымда аяқталатын бір жылдық келісімшартын 12 айға автоматты түрде ұзартты. Бірақ Карими сол ойында жарақат алып, 2005–2006 маусымының соңына дейін «Баварияның» барлық ойындарынан шеттеді. Жарақат алғанға дейін УЕФА Чемпиондар лигасының үш матчында ойнады, алғашқы матчында Венаның «Рапид» клубына қарсы гол соқты. «Рапид Венаға» қарсы гол соққан Карими УЕФА Чемпиондар лигасының тарихында гол соққан жалғыз ирандық «Бавария» ойыншысы болды. Жарақат алғанға дейін Карими Бундеслигада 20 ойын, DFB Pokal-де 2 ойын, DFL Ligapokal-де 1 ойын және УЕФА Чемпиондар лигасының 3 ойынына қатысты. Бундеслиганың 32-ші аптасында Карими «Баварияның» «Мёнхенгладбахқа» қарсы 1–1 есебімен тең түскен ойынына нәтижелі пас беріп көмектесті. Бундеслиганың 34-ші аптасында ол «Майнцке» қарсы 5–2 есебімен жеңіске жеткен «Бавария» сапындағы соңғы ойынын өткізді. «Бавария» сапындағы екі маусымда Карими 42 ойынға қатысты (33 Бундеслига ойыны, 5 УЕФА Чемпиондар лигасы ойыны, 2 DFB Pokal ойыны және 2 DFL Ligapokal ойыны), бұл команданың үш ирандық ойыншысының арасында ең көп ойын өткізген рекордтық көрсеткіш. Карими «Бавария» сапындағы карьерасын төрт гол соғып және төрт нәтижелі пас беріп аяқтады. 2022 жылы Махса Амининің қазасына байланысты Ирандағы наразылықтарды қолдағаннан кейін, «Бавария» клубы 2022 жылғы 5 қарашада «Әли Карими мен «Баварияның» басқа ирандық ойыншыларының денсаулығына қатысты алаңдаушылықтарымызды білдіреміз. Біз Тегерандағы Германия елшісімен бұл мәселе бойынша ұзақ уақыттан бері байланыстамыз. Клуб Ирандағы қазіргі қиын жағдайды жақсы біледі және осы мәселеде кез келген көмек көрсетуге дайын» деп мәлімдеді.

Катар SC

2007 жылдың 3 шілдесінде Карими Катар спорт клубымен екі жылдық келісімшартқа қол қойғанын мәлімдеді. Карими шамамен 3,2 миллион фунт стерлингке бағаланған келісімшартқа қол қойды, онда оған кез келген уақытта Еуропаға оралуға рұқсат берілген. 2008 жылдың 13 шілдесінде Карими "Аль-Сайлия" клубымен екі жылдық келісімшартқа қол қойды, оның құны шамамен 4,7 миллион фунт стерлинг деп хабарланды.

Персеполис қаласы

Персеполистің сол кездегі төрағасы Дариус Мостафави Каримимен бір сағаттық телефон әңгімесінен кейін келісімге келді. Персеполис Каримиді шартынан босату үшін «Аль Сайлияға» төлем жасауға міндетті болды. Мостафави босату құны шамамен 310 000 АҚШ долларын құрағанын хабарлады. Карими Персеполиске арендаға келді және 2008 жылдың 6 қыркүйегінде клубпен бір жылдық келісімшартқа қол қойды. Карими Персеполиске оралғаннан кейін Тегеран дербисіндегі алғашқы голын соқты. «Эстеглал» 1:0 есебімен алға басқанда, Карими ойын соңына екі минут қалғанда Персеполис үшін есепті теңестірді. 2008 жылдың 9 қазанында Карими «Абумослем» клубына қарсы хет-трик жасады, бірақ Персеполис 4:3 есебімен жеңіліске ұшырады. Дегенмен, Каримидің келісімшарты ұзартылмады, бұл Персеполис бас директоры Аббас Ансарифардпен арадағы шиеленіске байланысты болды. Ансарифард клубтың Каримиге келісімшарт ұсынғанын, бірақ ол келмегенін айтса, Карими Персеполистің оны төрт апта бойы күттіргенін мәлімдеді.

Болат азин

Карими 2009 жылдың 29 шілдесінде бір жылдық келісімшарт бойынша жаңадан жоғары лигаға көтерілген Steel Azin клубына қосылды. Ол осы маусым үшін 400 000 АҚШ доллары алатыны хабарланды. Steel Azin-ге қосылғаннан кейін Карими маусымның басында төрт матч қатарынан гол соқты. 2009 жылдың 14 тамызында ол Steel Azin клубының Саба клубын 4:3 есебімен жеңісінде екінші голды соқты. Steel Azin 2:1 есебімен жеңіске жеткен матчта ол Шахин клубына қарсы екі гол соқты. 2009 жылдың 4 желтоқсанында Карими 52-ші минутта Пас клубына қарсы пенальтиден гол соғып, маусымдағы 11-ші голын енгізді. 2010 жылдың 6 наурызында командасы Сайпа клубымен өткізген матчында Карими Маджид Аюбиді итергені үшін алаңнан қуылды, бұл Аюби оған бұрын фол жасағаннан кейін болды. 2010 жылдың қаңтар айында Аль-Ахли клубы 2009-2010 маусымының соңына дейін Каримиді несиеге алу үшін 500 000 АҚШ доллары ұсынды, бірақ Steel Azin бұл ұсынысты қабылдамады. Карими 2010 жылдың тамыз айында Рамазан айында ораза ұстамағаны үшін клубтан босатылды, бірақ бірнеше күннен кейін айып төлегеннен кейін қызметке қайта орналастырылды. Ойыншы ислам дініне деген құрметсіздік көрсетпегенін мәлімдеді.

Шальке 04

Карими 2011 жылдың 31 қаңтарында медициналық тексеруден өткеннен кейін «Шальке» клубымен бес айлық келісімшартқа қол қойды. Германия клубы сапындағы алғашқы ойынын 2011 жылдың 5 сәуірінде Чемпиондар лигасының 1/4 финалында «Интер» клубына қарсы матчтың екінші жартысында Раульдің орнына шықты. Содан кейін «Шальке» үшін Германия Бундеслигасында «Кайзерслаутернға» қарсы өткен екінші және соңғы ойынында қосымша ойыншы ретінде алаңға түсті. Ол келісімшарты аяқталар алдында Германия кубогын екінші рет жеңіп алды.

Персеполис қаласы

2011 жылдың 15 маусымында «Персеполис» төрағасы Хабиб Кашани Каримимен келісімге келгенін хабарлады. Ол 2011–12 жылғы Персия шығанағы кубогы мен 2011–12 жылғы Хазфи кубогында «Персеполис» сапында өнер көрсетті. Бұл Каримидің туған клубы «Персеполиске» екінші рет қайта оралуы болды. Карими сонымен қатар клуб капитаны болып тағайындалды. Ол «Малаван» командасына қарсы өткен матчта дебют жасады және «Персеполис» сапындағы алғашқы голын «Шахдарди Тәбриз» командасына қарсы матчта соқты. 2012 жылдың 18 маусымында «Персеполис» клубымен келісімшартын тағы бір маусымға ұзартты. Маусым ішінде бірнеше рет жарақат алғандықтан, толыққанды өнер көрсете алмады және маусым соңында футболдан кетуін жариялады.

Тракторлы сази

2013 жылдың 13 маусымында Карими зейнеtten қайтып, "Трактор Сази" клубына қосылды, бір жылдық келісімшартқа қол қойды. Ол Иран Про лигасында бұрынғы клубы "Персеполис" командасына қарсы "Трактор Сази" сапындағы алғашқы ойынын өткізді. Карими "Трактордың" Зоб Аханды 4:2 есебімен жеңген матчында Иран Про лигасындағы алғашқы голын соқты. Ол "Трактордың" Еуропа футболынан оралғаннан кейін иран футболындағы алғашқы кубокты (Хазфи кубогын) жеңіп алуына көмектесті. 2014 жылдың 20 шілдесінде Карими YouTube желіндегі жеке парақшасына хат жариялап, карьерасын аяқтағанын мәлімдеді. Ол кезде Карими 35 жаста болды және 18 жыл кәсіби футболшы болып ойнады.

Халықаралық мансап

Карими 1998 жылғы қазан айында Кувейтке қарсы матчта Иран ұлттық құрамасы сапында дебют жасады. Сол жылы ол 1998 жылғы Азия ойындарында Иран құрамасымен бірге алтын медаль жеңіп алды. Карими Кувейтке қарсы өткен финалда Иранның екі голының бірін соқты. Сондай-ақ, ол 2002 жылғы ФИФА әлем чемпионатына іріктеу турнирінде Иранның маңызды ойыншыларының бірі болды. 2001 жылы Бахрейнге ұтылып, Таиландпен тең ойнағаннан кейін Иран іріктеу тобында екінші орынға ие болды. 2002 жылғы әлем чемпионатына қатысу үшін Ирландия Республикасымен екі ойын – үйде және сыртта өткізуге тура келді. Карими Дублиндегі алғашқы ойында шабуылдаушы жартылай қорғаушы ретінде бастады және Ирландия қорғанысына қарсы шабуылда жылдамдығы мен дриблингін пайдаланды. Дегенмен, ол бірнеше мүмкіндікті пайдалана алмады, нәтижесінде Иран 2:0 есебімен жеңіліске ұшырады. Қайта матчта 1:0 есебімен жеңіске жеткенімен, финалға өте алмады. 2004 жылғы Азия кубогында Карими бес гол соқты, бұл оны турнирдің үздік мергендерінің бірі етті. Иран турнирде үшінші орынды иеленді, Жапония мен Қытайдан кейін. Ширек финалда Карими Оңтүстік Кореяға қарсы өткен ойында (4:3) хет-трик жасады. Ол сондай-ақ "Мелли" командасымен бірге 2004 жылғы Батыс Азия футбол федерациясының чемпионатында жеңіске жетті. 2004 жылғы қазан айында Тегерандағы Азади стадионында өткен Иран-Германия жолдастық матчындағы өнері "Баварияның" оған қызығушылық танытуына себеп болды. Ауыр білезік жарақатынан кейін қалпына келген Карими 2006 жылғы Германияда өткен әлем чемпионатында жақсы ойын таныта алмады. Ирандықтар Мексикаға 3:1, ал Португалияға 2:0 есебімен жеңілді, ол бұл ойындарда көп әсер ете алмады. Португалияға қарсы матчтың 65-ші минутында ауыстырылғаннан кейін, Карими команданың спорттық сумкаларын тепті. Иранның сол кездегі бас жаттықтырушысы Бранко Иванкович тәртіптік бұзушылықтарға байланысты алдағы матчта Каримиді құрамнан шығаруы мүмкін екенін айтты. Карими Анголаға қарсы матчта ойнамады, бірақ Иванкович оның ойнамауына жарақат салдарынан туындаған наразылығын себеп етті. Карими 2007 жылғы Азия кубогында ойнады. 2008 жылдың мамыр айында Карими Ардебильдегі жаттығу алаңында IRIFF-ті сынағаннан кейін ұлттық құрамада ойнаудан шеттетілді, бірақ Иран президенті Махмуд Ахмадинежад пен революциялық көшбасшы аятолла Рухолла Хомейнидің немересі Хасан Хомейни араласуынан кейін құрамға қайта оралды. 2008 жылғы қазан айында Карими "Мелли" командасынан кетті. Иран футбол жаттықтырушысы Али Дейи Карими енді шақырылмайтынын мәлімдеді. 2009 жылдың сәуір айында Карими, егер "Мелли" командасының жаттықтырушысы Афшин Готби оны шақыратын болса, елге қызмет етуге дайын екенін мәлімдеді. Ол 2010 жылғы ФИФА әлем чемпионатына іріктеу турнирінде Иран құрамасы сапында ойнады. 2009 жылдың 10 маусымында Карими БАӘ-ға қарсы өткен матчта (1:0) гол соқты, бұл Иранның 2010 жылғы әлем чемпионатына қатысу үмітін сақтап қалды. 2009 жылдың 17 маусымында Иран Оңтүстік Кореямен 1:1 тең түсті, бұл Иранды 2010 жылғы әлем чемпионатының финалынан шығарды. Матч барысында Карими сияқты бірнеше ирандық ойыншылар жасыл білезіктер тақты, бұл ирандық оппозиция көшбасшысы Хосейн Мусавиге қолдау көрсету ретінде қабылданып, Иран үкіметін 12 маусымдағы сайлауда дауыс беруді бұрмалауда айыптады. Батыстық БАҚ матчтан кейін жасыл білезік таққан ойыншылар ұлттық құрамада өмір бойы ойнаудан шеттетілгенін хабарлады, ал Иранның бір газеті аталған ойыншылар зейнеткерлікке шыққанын жазды. 2009 жылдың 24 маусымында ФИФА жағдайды түсіндіруді сұрап, Иран футбол федерациясына хат жолдады. Иран футбол федерациясы ешбір ойыншыға қатысты тәртіптік шара қолданылмағанын жауап берді. 2010 жылдың 3 наурызында ол 2011 жылғы Азия кубогының іріктеу матчында Таиландқа қарсы оралды. 2011 жылы Карлос Квироз оны 2014 жылғы ФИФА әлем чемпионатының іріктеу турнирінде ойнауға шақырды және ол 2013 жылға дейін құрама сапында ойнады. Кейін Квироз Карими өзінің жаттықтырушылық кезіндегі ең жақсы ойыншыларының бірі болғанын мәлімдеді. Қазіргі уақытта ол Иран құрамасы сапында ең көп ойын өткізген үшінші және ең көп гол соққан үшінші ойыншы.

Ойын стилі

[[File:Ali karimi germany 14. jpg|thumb|2004 жылы Тегерандағы «Азади» (Бостандық) стадионында Германияға қарсы жолдас матчтағы Әли Карими
Бранко Иванковичтің баптығымен, Иран ұлттық құрамасы көбінесе 4-2-3-1 формациясымен ойнаған кезде, Карими көбінесе шабуылдаушы жартылай қорғаушы позициясында ойнады. FIFA журналы 2006 жылғы сәуір айында Каримиді кәсіби ойын жасаушы ретінде сипаттады. 2009 жылы FIFA мәліметінше, Каримидің "керемет дриблингтері" оның ойынының ерекшеліктерінің бірі болып табылады, және осы себепті ол "Сиқыршы" деп танылады. Алайда, ол 2015 жылғы Азия кубогы алдында лауазымынан бас тартты. Кейін 2017 жылдың маусым айында «Нафт Тегеран» командасының бас бапкері болып тағайындалды, бірақ командамен келісімшартқа қол қоймады және лига басталғанға дейін команданы тастап кетті. Дегенмен, Карими қыркүйек айында «Нафт» командасынан кетіп қалды. 2018 жылдың 1 қаңтарында «Сепидруд» командасының бас бапкері болды, ал «Сепидруд» турнир кестесінде соңғы екі орында болды, бірақ ол осы команданы Парсы шығанағының Про лигасында қалдырды.

Жеке өмір

Әли Карими 1999 жылы 21 жасында Сахар Давариге үйленді. Олардың Хима есімді қызы және Хаваш пен Хирса есімді екі ұлы бар. Карими 2022 жылдың соңында Иран үкіметіне қарсы Махса Амини наразылықтарын ашық қолдады. Ол Instagram-да Аминидің қазасына байланысты "осы ұятты тіпті киелі су да жуып тастай алмайды" деп жазды. Өзінің 14 миллионнан астам ізбасары бар платформасын үкіметке сын айтумен қатар, ол ирандықтарға еліндегі интернет цензурасын қалай айналып өту керектігі туралы кеңес беру үшін де пайдаланды. Дубайда тұратын ол Иран тарапынан қатысусыз "қырқыстарды ынталандыру" айыбымен айыпталды, ал оның Лавасандағы үйі Иран мемлекеті тәркіледі. 2023 жылдың 18 қаңтарында Карими елдегі ұлттық референдумға дейін Иран халқының өкілі ретіндегі рөлді атқаруға шақырылған, елден қуылған тәж мұрагері Реза Пахлавиді қолдағандығын Twitter-де жариялады.