Кіріспе

Ирандық футболшы және жаттықтырушы Насер Хеджази (парсы тілінде: ناصر حجازی, nāser hejāzi; 14 желтоқсан 1949 – 23 мамыр 2011), «ұлы ирандық қақпашы» деген лақап атымен танымал, негізінен «Эстегхалл» («Тадж») клубында ойнаған ирандық футболшы және жаттықтырушы. Иран және Азия футболы тарихындағы ең үздік қақпашы саналатын ол Иран ұлттық футбол құрамасы сапында 62 рет ойнаған. 2000 жылы Азия футбол конфедерациясы оны 20 ғасырдың екінші үздік азиялық қақпашысы деп мойындады. Ол 1960-1970 жылдары Иран ұлттық құрамасының қақпашысы болды, 1972 және 1976 жылдары екі рет АФК Азия кубогын жеңіп алды, бір рет Азия ойындарының чемпионы атанды және 1972 жылғы Мюнхен Олимпиадасы, 1976 жылғы Монреаль Олимпиадасы мен 1978 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында бақ сынасты. Бапкер ретінде ол 1998 жылы Азадэган лигасында және 1988 жылы Бангладеш лигасында жеңіске жетті, сондай-ақ 1998-99 жылғы АФК Чемпиондар лигасында күміс жүлдегер атанды.

Ерте өмір

Хиджази 1949 жылдың 14 желтоқсанында Иранның Пираншәһр қаласында дүниеге келген. Оның әкесі, Әли Акбар Тегеранда жылжымайтын мүлік агенттігін ұстаған және Тәбриз қаласынан шыққан ирандық әзербайжандық болған. 1977 жылы ол Алламе Табатабай университетіне қабылданды. Одан бұрын, 1964 жылы "Надер ФК" клубына тіркеліп, 1965 жылға дейін сол клубта ойнады. Содан кейін "Тадж Тегеран" клубымен келісімшарт жасап, кәсіби клубтағы карьерасын бастады.

Клубтық мансап

Хеджази 1970-жылдары «Тадж» Тегеран клубы мен Иран құрамасының қақпашысы болды. Хеджази алғаш рет 18 жасында, қазір құрамы тоқтатылған «Надер» клубының мүшесі болып ойнағанда «Тадж» командасына қосылды. Ол 1970 жылы Азия клубтар чемпионатында жеңіске жетті, сондай-ақ 1971 және 1975 жылдары Иран лигасында жеңімпаз атанды, ал 1974 жылы күміс жүлдегер болды. 1977 жылы ол Хазфи кубогын ұтты. 1977 жылғы жазда Хеджази клубты ауыстырып, «Шахбаз» Тегеранға қосылды. Ол 1977–1978 жылдарғы «Тахт Жамшид» кубогын әйгілі ұлттық құрама ойыншылары Ғұлам Хосейн Мазлуми, Насролла Абдуллахи, Ибрагим Гасемпур және Хамид Маджд Теймуримен бірге жеңуге тырысты. Бірақ «Шахбаздың» тек 11-орынға ие болуы үлкен сенімсіздік тудырды. Келесі маусымда «Шахбаз» 1978/79 жылғы маусымда турнир кестесінде көш бастады, алайда 1978 жылдың күзінде, 1979 жылдың ақпан айында Иран революциясымен аяқталған саяси көтерілістерге байланысты маусым тоқтатылды. 1978 жылғы ФИФА әлем чемпионатынан кейін Хеджазиге «Манчестер Юнайтед» клубынан шақыру келді. Ол клубпен бір ай жаттықты және ойнады, тіпті «Сток Сити» және «Болтон Уондерерс» командаларына қарсы резервтік ойындарда қатысты. «Манчестер Юнайтедтің» бас жаттықтырушысы Дейв Секстон Хеджазимен ресми келісімшартқа қол қою алдында оның тағы екі-үш ай клубта қалуын қалады, бірақ Иран революциясы кезінде Иран футбол федерациясында (IRFF) оның келісімшартының мерзімін ұзартуға ешкім болмады, нәтижесінде «Манчестер Юнайтед» Гари Бейлимен келісімшарт жасасты. Хеджази 1986 жылға дейін «Эстеглалдың» негізгі қақпашысы болды. Ол 1983 және 1985 жылдары Тегеран облысының лигасында жеңіске жетті, ал 1982 жылы күміс жүлдегер атанды. Оның соңғы клубы – Дака қаласындағы «Мохаммедан» (Бангладеш) клубы болды, онда ол бір жыл ойнап, соңғы лига титулын жеңіп алды.

Халықаралық мансап

Хеджази 1969 жылы Иран ұлттық құрамасы сапында дебют жасады. 1972 жылы Иран екінші рет жеңіп алған Азия кубогында ол бірінші нөмірлі қақпашы болды. Сол жылы Мюнхенде өткен Олимпиада ойындарында Иран құрамасының құрамында болды, бірақ екінші кезеңге өте алмады. 1974 жылы Тегеранда өткен Азия ойындарында Бахрам Маваддат пен Мансур Рашидимен бірге қақпашының міндетін атқарды, бірақ финалда Израильді 1:0 есебімен жеңуде маңызды рөл атқарды. 1976 жылы ол тағы да Азия кубогын жеңген құрамаға кірді, бірақ Рашидиден кейінгі екінші қақпашы болды, ал 1976 жылы Монреальде өткен Олимпиада ойындарында бастапқы құрамға оралды, Иран ширек финалға жеткенде барлық үш ойында ойнады. Хеджази 1978 жылы Аргентинада өткен ФИФА әлем чемпионатында Иранның бас қақпашысы ретінде қайтадан өнер көрсетті, бірақ Иран үш ойында сегіз гол жіберіп алды, тек бір рет тең түсті. Ол 1980 жылы Кувейтте өткен Азия кубогында капитан болып тағайындалды; Иран өз тобында бірінші орынды иеленді және жартылай финалда үй иесі Кувейтпен кездесті, бірақ Кувейт турнир жеңімпазы болғандықтан 2:1 есебімен жеңілді. Турнирден кейін Иранның дене шынықтыру департаментінің бір өкілі 27 жастан асқан спортшылардың халықаралық жарыстарға қатысуына тыйым салатын саясатты енгізді. Хеджази осы саясат күшке енген кезде 29 жасқа толмағанмен, халықаралық футболдан кетуге мәжбүр болды.

Президенттікке үміткерлік

2004 жылғы 3 қарашада Хеджази 2005 жылғы президенттік сайлауға өтініш білдірді. Иран Ислам Республикасының Конституциялық сақшылар кеңесі сайлауға дейінгі саяси тәжірибесінің болмауына байланысты оның кандидатурасын қабылдамады. Кейін ол Әли Акбар Хашеми Рафсанджаниді қолдады. 2009 жылғы президенттік сайлауда ол Мир Хосейн Мусавиді жақтады.

Ахмадинежадқа қарсылық

Ол президент Махмуд Ахмадинежад үкіметінің экономикалық реформа жоспарына қарсылас болды. 2011 жылғы сәуірде ол жоспар туралы былай деді: "Халқымызға өте ашынам, олардың мұнайы, бензині бар, бірақ олардың кейбіреулері кедейлікте өмір сүреді". Осы пікірінен кейін оған Иран телеарнасында ресми емес түрде тыйым салынғаны белгілі болды. Кейіннен оның танымалдылығы мен осы шешімнен туындауы мүмкін салқымдар ескеріліп, бұл тыйым алынып тасталды.

Жеке өмір

1973 жылы Хеджази Бехназ Шафиге үйленді. Олардың екі баласы болды: қызы Атоса және ұлы Аттила, екеуі де әкесі сияқты футбол ойнады. Аттила 1997 жылдан 2004 жылға дейін «Эстеглал Б» командасында ойнады, ал Атоса Иран әйелдер құрамасының футзал командасының капитаны болды. Атоса Ирандық зейнеткер футболшы Саид Рамезаниге үйленген, ол бұрын Иран Про лигасының «Зоб Ахан», «Сепахан» және «Фулад» клубтарында ойнаған. Олардың Әмір Арслан есімді ұлы бар. Ол сонымен қатар «Homeland» сериалының 3-ші маусымындағы сюжетке қатысты.

Қатерлі ісікпен күресу және өлім

2009 жылдың соңында Хеджазиге қатерлі өкпе ісігі диагнозы қойылды. Бапкер ретінде қалыпты күнделікті қызметін қайта бастауға тырысқан кезде, ауруы оны ауруханаға жатқызуға мәжбүр етті. 2011 жылдың 20 мамырында Иран Про лигасының соңғы аптасында «Эстеглал» және «Пас Хамедан» футбол командаларының матчын тамашалап отырғанда Хеджази комаға түсті. 2011 жылдың 23 мамырында инсульттан емделе алмағаннан кейін, ол Тегерандағы «Касра» ауруханасында сағат 10:55-те қайтыс болды. Оның жаназасы 2011 жылдың 25 мамырында Тегеранның батысындағы «Азади» стадионында өтті, сонымен бірге сол күні оның денесі Тегеранның оңтүстігіндегі «Бехешт-е Захра» зиратына жерленді. Жаназаға 20 000-нан астам адам қатысты. Хеджазидің танымалдылығы Иран шекарасынан тысқары жерлерге де тарады, 2010 жылдың сәуір айында «Манчестер Юнайтед» клубының бас жаттықтырушысы сэр Алекс Фергюсон Хеджазидің ауруына клуб атынан қайырлы тілек білдірді. Президент Махмуд Ахмадинежад Хеджазиге құрмет көрсетіп, оны ұлттық спортқа бағалы үлес қосып, танымал және жақсы мінезді ирандық футболшы деп сипаттады.

Мұра

Хиджазиді көптеген адамдар барлық уақыттағы Иран мен Азияның ең үздік қақпашысы деп санайды. Хиджази 1960-1970 жылдардағы Азия кубогын рекордтық үш рет қатарынан жеңіп алған, екі жазғы Олимпиада ойындарына және 1978 жылғы ФИФА Әлем чемпионатына қатысқан Иран ұлттық құрамасының құрамында болды. Оның қайтысынан кейін Тегеранда Хиджази есімімен жаңа стадион салу ұсынылды. Сондай-ақ, «Эстеглал» клубының жаттығу лагері Хиджази атындағы жаттығу лагері деп аталады.