Метро бекеттерінің сипаттамасы

Кіріспе

Жедел көлік жүйесінің теміржол станциясы

Метро станциясы немесе метро аялдамасы – жедел көлік жүйесіне арналған теміржол станциясы, және бұл жүйе жиынтысы әдетте "метро" немесе "метрополитен" деп аталады. Станция жолаушыларға билеттер сатып алуға, пойызға мінуге және төтенше жағдай туғанда жүйеден эвакуациялануға мүмкіндік береді. Ұлыбританияда олар "жер асты станциялары" деп белгілі, көбінесе Лондон метросына сілтеме жасағанда қолданылады.

Орналасқан жері

Метро станциясының орналасуы маңызды қалалық нысандарға, мысалы, жолдарға, сауда орталықтарына, ірі ғимараттарға және басқа да көлік түйіндеріне оңай қолжетімділік қамтамасыз ету үшін мұқият жоспарланады. Көптеген станциялар жер астында орналасқан, ал кіреберістері/шығулары жер бетіне немесе көше деңгейіне дейін жетеді. Станцияның басым бөлігі әдетте қоғамдық жолдар немесе саябақтар үшін арналған жер астында орналасады. Станцияны жер астына орналастыру станцияның сыртқы аумағын азайтады, соның арқасында көлік құралдары мен жаяу жүргіншілер станция салынар алдындағыдай жер деңгейіндегі аумақты пайдалана беруге мүмкіндік алады. Бұл әсіресе станция жоғары тығыздықтағы қалалық аймақтарға қызмет көрсеткенде маңызды, себебі онда жер деңгейіндегі кеңістіктердің пайдалану деңгейі жоғары. Басқа жағдайларда станция жолдан жоғары немесе пойыз жолдарының деңгейіне байланысты жер деңгейінде де орналасуы мүмкін. Станцияның және оның жұмысының физикалық, эстетикалық және экономикалық әсері зор болады. Жоспарлаушылар көбінесе қала тығыздығы төмендегенде метро желілерінің немесе желі бөлімдерінің бір бөлігін жер үстіне шығарып, жүйені аз шығынмен кеңейтеді. Метро көбінесе көп халқы бар қалаларда қолданылады. Сонымен қатар, бұрыннан бар теміржол жер участағы жылдам транзит жүйесі ретінде қайта қолданылуы мүмкін.

Мекемелер

Көше деңгейінде метро компаниясының логотипі станцияның кіреберістері мен шығуларын көрсетеді. Әдетте, ақпараттық тақталарда станцияның аты жазылады және станцияның мүмкіндіктері мен оған қызмет ететін жүйе туралы мәлімет беріледі. Көбінесе бір станцияға бірнеше кіреберіс болады, бұл жаяу өтушілерді көшені кесіп өтуден қорғайды және тығырылуды азайтады. Кейбір метро жүйелері ақы төленетін аймақтарсыз болып келеді және билеттерді пойыз вагондарындағы қызметкерлер тексеріп тұрады. Көшеден билет сату орындарына және пойыз платформасына баспалдақтар, дәліздер, эскалаторлар, лифттер және туннельдер арқылы қол жеткізуге болады. Станция тығырылуды азайту және жол ағынын жақсарту үшін жобаланады, кейде туннельдерді бір бағытты деп белгілейді. Метро станцияларында қосымша жабдықтар да болуы мүмкін, мысалы, дәретханалар, газет-журнал сататын дүкендер және персонал мен қауіпсіздік қызметкерлеріне арналған жабдықтар, сондай-ақ қоғамдық көлік полициясы да болуы мүмкін.

Ауыстыру станциялары

Кейбір метро станциялары ауысу станциялары болып табылады, олар жолаушыларды желілер немесе көлік жүйелері арасында алмастыруға мүмкіндік береді. Платформалар көп деңгейлі болуы мүмкін. Ауысу станциялары қалыпты станцияларға қарағанда көбірек жолаушыға қызмет көрсетеді, сондай-ақ жаяу жүру уақытын қысқарту және адам ағынын басқару үшін қосымша байланыс туннельдері мен кеңірек залдары болады.

Платформаның шетіндегі есіктер

Кейбір станцияларда, әсіресе пойыздар толық автоматтандырылған жағдайда, бүкіл платформа жолдан автоматты платформа жиегі есіктері (PED) бар қабырғамен, көбінесе шыныдан жасалған, қоршалған. Бұл есіктер лифт есіктері сияқты, пойыз тоқтағанда ғана ашылады, соның арқасында жолаушының жолға кездейсоқ түсіп кетуі (немесе қасақана секіруі) және оның астында қалуы немесе тоқ соғуының қаупі жойылады. Платформаның желдетуін басқару да жақсартылады, бұл туннельдерді де қыздыруға немесе салқындатуға қажеттіліксіз, платформаны ғана қыздыруға немесе салқындатуға мүмкіндік береді. Есіктер жүйеге қосымша шығын мен күрделілік әкеледі, сондай-ақ пойыздар станцияға олармен дәл келіп тоқтау үшін ақырын жақындауына түрткі болады.

Сәулет жобалау

Метро станциялары, теміржол және автобус станцияларына қарағанда, көбінесе әр аялдаманы анықтайтын ерекше көркемдік дизайнмен ерекшеленеді. Кейбіреулерінде мүсіндер немесе фрескалар кездеседі. Мысалы, Лондонның Бейкер-стрит станциясы Шерлок Холмс суреті салынған плиткалармен безендірілген. Париждегі Конкорд станциясына дейінгі туннель "Адам және азамат құқықтары туралы декларация" сөздерімен жазылған плиткалармен әсемделген. Испанияның Валенсия қаласындағы әрбір метро станциясында билет кассасы орналасқан деңгейде әртүрлі мүсін орнатылған. Аламеда станциясы Ciutat de les Arts i les Ciències стиліне тән ақ плитка фрагменттерімен безендірілген. Пекин метросының 8-ші желісіндегі Олимпиадалық саябақтағы төрт алғашқы станциясы Олимпиада стилінде безендірілген, ал қала орталығындағы станциялар қытай мәдениетінің элементтерімен дәстүрлі стильде әсемделген. Тайн және Уэр метросында Ньюкасл Юнайтед футбол клубының үй стадионы Сент-Джеймс-парк станциясы клубтың танымал қара және ақ жолақтарымен безендірілген. Лос-Анджелестегі қызыл және күлгін желілердің әр станциясы әртүрлі көркемдік безендірулермен, мысалы, қабырға суреттерімен, плиткалық өнермен және мүсіндік орындықтармен салынған. Мексика қаласы метросының әр станциясы атын қоса бірегей белгімен анықталады, себебі жүйе жобаланған кезде қалада сауатсыздық деңгейі жоғары болған. Неаполь, Стокгольм, Мәскеу, Санкт-Петербург, Ташкент, Киев, Монреаль, Лиссабон, Каосиунг және Прага сияқты кейбір метро жүйелері әдемі архитектурасымен және қоғамдық өнерімен әйгілі. Париж метросы модерн стиліндегі станция кіреберістерімен, ал Афина метросы құрылыс кезінде табылған археологиялық жәдігерлерімен танымал. Дегенмен, метроны жобалаушылар әрқашан барлық станцияларды көркемдік жағынан ерекшелендіруге ұмтылмайды. Испанияның Бильбао қаласындағы Сэр Норман Фостердің жаңа жүйесі жолаушыларға бағдар беруді жеңілдету үшін барлық станцияларда бірдей заманауи архитектураны қолданады, бірақ кейбіреулер мұның станциялардың ерекшелігіне зиян келтіретінін айтады. Метро станцияларында, әсіресе адамдар күтіп тұратын жерлерде, үлкен плакаттар мен бейне жарнамалар орналасқан, бұл оператор үшін қосымша кіріс көзі болып табылады.

Metro stations, more so than railway and bus stations, often have a characteristic artistic design that can identify each stop. Some have sculptures or frescoes. For example, London's Baker Street station is adorned with tiles depicting Sherlock Holmes. The tunnel for Paris' Concorde station is decorated with tiles spelling the Déclaration des Droits de l'Homme et du Citoyen. Every metro station in Valencia, Spain has a different sculpture on the ticket hall level. Alameda station is decorated with fragments of white tile, like the dominant style of the Ciutat de les Arts i les Ciències. Each of the original four stations in the Olympic Green on Line 8 of the Beijing Subway are decorated in Olympic styles, while the downtown stations are decorated traditionally with elements of Chinese culture. On the Tyne and Wear Metro, the station at Newcastle United's home ground St James' Park is decorated in the clubs famous black and white stripes. Each station of the Red Line and Purple Line subway in Los Angeles was built with different artwork and decorating schemes, such as murals, tile artwork and sculptural benches. Every station of the Mexico City Metro is prominently identified by a unique icon in addition to its name, because the city had high illiteracy rates at the time the system was designed. Some metro systems, such as those of Naples, Stockholm, Moscow, St. Petersburg, Tashkent, Kyiv, Montreal, Lisbon, Kaohsiung and Prague are famous for their beautiful architecture and public art. The Paris Métro is famous for its art nouveau station entrances; while the Athens Metro is known for its display of archeological relics found during construction. However, it is not always the case that metro designers strive to make all stations artistically unique. Sir Norman Foster's new system in Bilbao, Spain uses the same modern architecture at every station to make navigation easier for the passenger, though some may argue that this is at the expense of character. Metro stations usually feature prominent poster and video advertising, especially at locations where people are waiting, producing an alternative revenue stream for the operator.

Жайық бағаналы станция

Жайық бағаналы станция – метро станцияларының бір түрі, оның ерекшелігі жер асты кеңістігіне қосымша тіреулердің көп болуы. Көптеген жобаларда станцияның бойлық осіне параллель орналасқан металл немесе бетон және болат бағаналар қолданылады. Станциялар бір қатарлы, екі қатарлы немесе көп қатарлы болуы мүмкін. Ресейдегі әдеттегі жайық бағаналы станция үш қатарлы, бетон мен болаттан құрастырылған, ұзындығы 102-ден 164 метрге дейін, бағаналар арасы 4–6 метрді құрайды. Типтік станциялармен қатар, арнайы салынған станциялар да бар. Мысалы, бір қатарлы кеңістік монолиттік күмбезбен алмастырылуы мүмкін (Самара метросының «Московская» станциясында немесе Новосибирск метросының «Сибирская» станциясындай). Кейбір жағдайларда бағаналардың бір қатарын жүк көтергіш қабырғамен алмастыруға болады. Мұндай екі залды, бір қатарлы станция – «Каширская» станциясы, платформалар арасында қолайлы көшуді қамтамасыз ету үшін салынған. Соңғы кезде жиналмалы конструкциялардың орнына монолиттік бетон мен болаттан жасалған станциялар пайда болды, мысалы, Қазан қаласындағы «Площадь Тукая» станциясы. Типтік жайық бағаналы станцияның станцияның екі басында екі вестибюлі болады, көбінесе жер асты жолдарымен біріктіріледі. Ресейден тыс көптеген метро жүйелерінде әдеттегі бағаналы станция – Нью-Йорк, Берлин және басқа қалалардағыдай, металл бағаналары бар екі қатарлы станция. Чикагода «Chicago 'L» метросының жер асты станциялары орталық платформасымен салынған жағдайда үш қатарлы болып табылады. Мәскеу метрополитеніндегі станциялардың шамамен жартысы 1960-1970 жылдары салынған, бірақ Санкт-Петербургте қиын топырақ жағдайлары мен қала орталығындағы тығыз құрылыс салдарынан мұндай станциялар салу мүмкін болмады. Санкт-Петербург метрополитенінде барлығы бес жайық станция бар, олардың үшеуі бағаналы конструкцияда салынған: «Автово», «Ленинский проспект» және «Проспект Ветеранов». Бірінші станция ерекше, өйткені ол айтарлықтай тереңдікте орналасқан және тек бір жер үсті вестибюлі бар.

The shallow column station is a type of construction of subway stations, with the distinguishing feature being an abundance of supplementary supports for the underground cavity. Most designs employ metal columns or concrete and steel columns arranged in lines parallel to the long axis of the station. Stations can be double span with a single row of columns, triple span with two rows of columns, or multi span. The typical shallow column station in Russia is triple span, assembled from concrete and steel, and is from 102 to 164 metres in length with a column spacing of 4–6 m. Along with the typical stations, there are also specially built stations. For example, one of the spans may be replaced with a monolithic vault (as in the Moskovskaya station of the Samara Metro or Sibirskaya of the Novosibirsk Metro). In some cases, one of the rows of columns may be replaced with a load bearing wall. Such a dual hall, one span station, Kashirskaya, was constructed to provide a convenient cross platform transfer. Recently, stations have appeared with monolithic concrete and steel instead of assembled pieces, as Ploshchad Tukaya in Kazan. The typical shallow column station has two vestibules at both ends of the station, most often combined with below street crossings. For many metro systems outside Russia, the typical column station is a two span station with metal columns, as in New York City, Berlin, and others. In Chicago, underground stations of the Chicago 'L' are three span stations if constructed with a centre platform. In the Moscow Metro, approximately half of the stations are of shallow depth, built in the 1960s and 1970s, but in Saint Petersburg, because of the difficult soil conditions and dense building in the centre of the city this was impossible. The Saint Petersburg Metro has only five shallow depth stations altogether, with three of them having the column design: Avtovo, Leninsky Prospekt, and Prospekt Veteranov. The first of these is less typical, as it is buried at a significant depth, and has only one surface vestibule.

Терең бағаналы станция

Терең бағаналы станция – бағаналар қатары арасындағы сақина тәрізді өткелдермен байланыстырылған екі бүйірлік залдан тұратын орталық залдан құралған метро станциясының түрі. Станция түріне қарай, сақиналар жүктемені "қиылысқан аркалар" немесе "бағаналық фермалар" арқылы бағаналарға беріп, "бағаналық фермалар кешенін" құрайды. Бағаналы станцияның басты артықшылығы – пилонды станцияға қарағанда залдардың байланысы айтарлықтай күшті. Әлемдегі алғашқы терең бағаналы станция 1938 жылы Мәскеуде ашылған Маяковская станциясы болып табылады. Бағаналы станциялардың бір түрі – "бағаналы қабырғалы станция". Мұндай станцияларда бағаналар арасындағы кеңістіктің бір бөлігі қабырғалармен алмастырылады. Бұл қиын геологиялық жағдайда жер қысымына төзімділікті арттырады. Мәскеудегі осындай станциялардың мысалдары – Крестьянская Застава және Дубровка. Санкт-Петербургте Комендантский проспекті осыған ұқсас станция ретінде келтіруге болады.

Пилондық станция

Пилондық станция – терең жер асты метро станциясының бір түрі. Пилондық станцияның ерекшелігі – орталық залдың станция тоннельдерінен бөліну әдісі. Пилондық станция үш жеке залдан тұрады, олар пилон қатарымен бөлініп, араларында өтетін жолдар бар. Залдардың дербестігі орталық және қабырға залдарының архитектуралық формасын ерекшелеуге мүмкіндік береді. Бұл ең айқын мысал – метро емес, Иерусалимдегі Ысқақ Навон теміржол станциясы, ол 80 метр тереңдікте пилондық станция ретінде салынған. Онда платформа залдары сыртқы теміржол станциясын еске түсіретіндей етіп жасалған. Пилондық типтегі станцияларды салу қиын геологиялық жағдайларда тиімді, себебі мұндай станция жер қысымына жақсы төтеп бере алады. Дегенмен, тар өткелдердің шектеулі саны залдар арасындағы жол ағынын азайтады. Пилондық станция – ең алғашқы терең жер асты станциясының түрі. Оның бір нұсқасы – «Лондон стиліндегі» станция. Мұндай станцияларда орталық зал кіреберіс өлшемдеріне дейін кішірейтіліп, көлбеу жолға немесе лифттерге апарады. Кейде кіреберіс эскалаторлардың бастапқы орны болып табылады. Бұрынғы КСРО елдерінде мұндай станция тек біреу ғана бар: Киевтегі «Арсенална». Иерусалимде жоспарланып отырған екі жерасты теміржол станциясы – «Иерусалим-Централь» және «Иерусалим-Хан» осылай салынады. Мәскеуде де мұндай станциялар болған, бірақ олар қайта жаңартылған: «Любянка» мен «Чистие Пруды» қазір қарапайым пилондық станциялар, ал «Павелецкая Радиальная» – бағаналы станция. Мәскеу метрополитенінде типтік пилондық станциялар: «Киевская Кольцевая», Арбат-Покровская желісінің «Смоленская», «Октябрьская Кольцевая» және тағы да басқалар. Санкт-Петербург метрополитенінде пилондық станцияларға «Площадь Ленина», «Пушкинская», «Нарвская», «Горьковская», «Московские Ворота» және басқалары жатады.

Бір-шеберлі станция

Бір қақпалы станцияның құрылысы бір кең және биік жер асты залынан тұрады, онда бір ғана қақпалы орын орналасқан (сондықтан осылай аталады). Алғашқы бір қақпалы станциялар 1975 жылы Ленинградта салынды: Политехническая және Мужество алаңы. Содан көп ұзамай, 1976 жылы Вашингтонда алғашқы екі деңгейлі бір қақпалы алмасу станциялары ашылды: L'Enfant Plaza, Metro Center және Gallery Place. Мәскеу метрополитенінде тек бір терең жер асты бір қақпалы станциясы бар – Тимирязевская, сонымен қатар бірнеше жер бетіне жақын бір қақпалы станциялар да бар. Нижний Новгород метрополитенінде мұндай төрт станция бар: Парк Культура, Ленинская, Чкаловская және Канавинская. Санкт-Петербург метрополитеніндегі барлық бір қақпалы станциялар терең жер астында орналасқан, мысалы, Озерки, Чорная Речка, Обухово, Чкаловская және басқалары. Вашингтон, округтік метро жүйесінің көптеген жер асты станциялары, Монреаль метросындағы барлық бір жолды қақпалы станциялар сияқты, бір қақпалы дизайнға ие. Прага метрополитенінде екі жер асты станциясы бір қақпалы конструкциямен салынған: Кобылиси және Петřини.

Үңгір станциясы

Үңгір станциясы – үңгірдің ішінде салынған метро станциясы. Стокгольм метросының көптеген станциялары, әсіресе Көк желідегі станциялар, жасанды үңгірлерде салынған; туннельге жабылудың орнына, бұл станциялар қазылған тастың өзін көрсету үшін салынған. Стокгольм метросының үңгір жүйесінде депо да бар. Гонконг МТР-де үңгірге салынған станциялардың мысалдары: Гонконг аралындағы Тай Ку станциясы, Саи Ван Хо, Саи Ин Пун, Гонконг университеті және Лей Тун станциялары. Ең терең метро станциясы – Қытайдағы Чунцин теміржол транзитінің Хоньянкун станциясы, станцияның 9-шы желісіндегі рельстің ең жоғарғы нүктесі 106 метр (347 фут 9 дюйм) тереңдікте, ал ең терең нүкте жер астында 116 метр (380 фут 7 дюйм) тереңдікте орналасқан. Ең жоғары орналасқан станция – Чунцин теміржол транзитінің Хуалонгкьяо станциясы, ол жер үстінде орналасқан. Ең солтүстік метро станциясы – Финляндиядағы Хельсинки метросының Mellunmäki станциясы. Ең оңтүстік метро станциясы – Аргентинадағы Буэнос-Айрес метросының Plaza de los Virreyes – Eva Perón метро станциясы.