Кіріспе
Американдық актриса және продюсер Фрэнсис Луиза МакДорманд (туған аты Синтия Энн Смит; 23 маусым 1957 жылы) – американдық актриса және продюсер. Төрт онжылдықтан астам мансабында ол төмен бюджетті тәуелсіз фильмдердегі рөлдерімен танымал болды. МакДорманд көптеген марапаттарға ие болды, оның ішінде төрт «Оскар» сыйлығы, екі «Эмми» сыйлығы және бір «Тони» сыйлығы, бұл оны «Актерлік өнердің үштік тәжі» жетістігіне қол жеткізген санаулы артистердің бірі етеді. Одан бөлек, ол үш «BAFTA» және екі «Алтын глобус» сыйлығын алды. МакДормандтың бүкіл әлемдік кассалық жиынтығы 2,2 миллиард доллардан асып түседі. МакДорманд Бетани колледжінде және Йель университетінде білім алған. 1984 жылдан бері ол Коен ағайындыларының мүшесі Джоэл Коенмен тұрмыс құрған. Ол олардың көптеген фильмдерінде ойнады, соның ішінде «Blood Simple» (1984), «Raising Arizona» (1987), «Miller's Crossing» (1990), «Barton Fink» (1991), «Fargo» (1996), «The Man Who Wasn't There» (2001), «Burn After Reading» (2008) және «Hail, Caesar!» (2016). МакДорманд «Фарго» (1996) фильміндегі жүкті полицей бастығы, «Эббингтен тыс үш билбордта» (2017) кек қайратты қайғылы ана және «Номадленд» (2020) фильміндегі жесір кочевник рөлін сомдағаны үшін үш рет «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Ол «Миссисипи жанады» (1988), «Шамадан тыс танымал» (2000) және «Солтүстік ел» (2005) фильмдеріндегі рөлдері үшін «Оскар» сыйлығының «Ең үздік екінші пландағы әйел рөлі» номинациясына ұсынылды. МакДорманд – «Ең үздік әйел актер» сыйлығын үш рет жеңген екінші актриса және үш «Оскар» сыйлығын жеңген жетінші актер. Телевизияда МакДорманд HBO мини-сериалындағы басты кейіпкер рөлін сомдады және продюсерлікке қатысты, бұл оған «Primetime Emmy Awards» сыйлығын жеңіп әкелді. Сахнада МакДорманд Бродвейде «Оян және ән айт!» (1984) қойылымын қайта жаңғырту арқылы дебют жасады. Кейіннен ол «Жақсы адамдар» (2011) пьесасындағы қиын жағдайдағы жалғыз ана рөлі үшін «Тони» сыйлығын жеңіп алды. Бұрын ол 1988 жылы «Жұмбақ есімді трамвай» пьесасының қайта қойылымы үшін номинацияланған болатын.
Frances Louise McDormand (born Cynthia Ann Smith; June 23, 1957) is an American actress and producer. In a career spanning over four decades, she has gained acclaim for her roles in small budget independent films. McDormand has received numerous accolades, including four Academy Awards, two Emmy Awards, and one Tony Award, making her one of the few performers to achieve the "Triple Crown of Acting". Additionally, she has received three BAFTAs and two Golden Globe Awards. McDormand's worldwide box office gross exceeds $2.2 billion. McDormand was educated at Bethany College and Yale University. She has been married to Joel Coen of the Coen brothers since 1984. She has appeared in a number of their films, including Blood Simple (1984), Raising Arizona (1987), Miller's Crossing (1990), Barton Fink (1991), Fargo (1996), The Man Who Wasn't There (2001), Burn After Reading (2008), and Hail, Caesar! (2016). McDormand won three Academy Awards for Best Actress for playing a pregnant police chief in Fargo (1996), a grieving mother seeking vengeance in Three Billboards Outside Ebbing, Missouri (2017), and a widowed nomad in Nomadland (2020). She was nominated for the Academy Award for Best Supporting Actress for her roles in Mississippi Burning (1988), Almost Famous (2000), and North Country (2005). McDormand is the second woman to win Best Actress three times, and the seventh performer to win three acting Oscars. On television, McDormand produced and starred as the titular protagonist in the HBO miniseries Olive Kitteridge (2014), which won her the Primetime Emmy Awards for Outstanding Lead Actress in a Limited Series or Movie and Outstanding Limited or Anthology Series. On stage, McDormand made her Broadway debut in a revival of Awake and Sing! (1984). She went on to win the Tony Award for Best Actress in a Play for her role as a troubled single mother in Good People (2011). She was previously nominated for the 1988 revival of A Streetcar Named Desire.
Ерте өмір
МакДорманд 1957 жылғы 23 маусымда Иллинойс штатының Гибсон қаласында Синтия Энн Смит болып дүниеге келді. Ол бір жарым жасында Норин (Никэлсон) мен Вернон МакДормандтарға асырап алынып, Франсис Луиза МакДорманд деп аталды. МакДорманд өзінің биологиялық анасы – оны өзімен бірге "қарапайым халық" деп мақтанышпен сипаттаған – Вернонның шіркеуінің париясының бірі болған болуы мүмкін дейді. Олардың Кеннет есімді де ағайыны бар еді, екеуі де биологиялық балалары жоқ МакДормандтарға асырап алынған. МакДормандтың әкесі қауымдарды қайта жаңартумен айналысқандықтан, олар Пенсильвания штатының Монсеньен қаласына қоныстанғанға дейін осы істе жүрді, ол жерде МакДорманд 1975 жылы Монсеньен орта мектебін бітірді. Ол Батыс Вирджиниядағы Бетани колледжінде 1979 жылы театр мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. 1982 жылы Йель драма мектебінде өнер магистрі дәрежесін алды. Нью-Йорк қаласында тұрғанда актриса Холли Хантермен бірге тұрды.
1980 жылдар: Алғашқы жұмыстар мен жаңалық
МакДормандтың алғашқы кәсіби актерлік рөлі Дерек Уолкоттың "In a Fine Castle" пьесасында болды, бұл пьеса "Соңғы карнавал" деп те аталады, оны МакАртур қоры қаржыландырып, Тринидадта қойды. 1984 жылы ол күйеуі Джоэл Коэн мен қайын інісі Итан Коэннің тұңғыш фильмі "Көктемдегі қарапайым қанқұйлылық" ("Blood Simple") фильмінде дебют жасады. 1985 жылы МакДорманд Сэм Раймидің "Қылмыстық толқын" ("Crimewave") фильмінде, сондай-ақ "Аңшы" ("Hunter") телесериалының бір эпизодында ойнады. 1987 жылы ол Холли Хантер мен Николас Кейдждің қатысуымен түсірілген "Аризонаны тәрбиелеу" ("Raising Arizona") фильмінде ерекше Дот рөлінде пайда болды. Алғашқы фильмдердегі рөлдерінен бөлек, МакДорманд "Hill Street Blues" полициялық драмасының бесінші маусымында Конни Чэпман рөлін ойнады және 1986 жылы "The Twilight Zone" телесериалының бір эпизодында көрінді. 1988 жылы ол Теннесси Уильямстың "Жұмсалған трамвай" ("A Streetcar Named Desire") пьесасының сахналық қойылымында Стелла Ковальски рөлін ойнады, бұл рөлі үшін ол "үздік әйел актер" номинациясы бойынша "Тони" сыйлығына ие болды. 1980 жылдары бірнеше театр және телевизиялық рөлдерде ойнағаннан кейін, МакДорманд кинодағы драмалық жұмысы үшін біртіндеп танымал болды және сыншылардың жоғары бағасын алды. 1989 жылы ол "Миссисипиде өрт" ("Mississippi Burning", 1988) фильмі үшін "ең үздік екінші пландағы әйел актер" номинациясына ұсынылды. Джин Хакман мен Виллем Дафомен бірге түскен бұл фильмде МакДормандтың актерлік шеберлігі ерекше аталып өтті, "Los Angeles Times" газетінің шолушысы Шейла Бенсон: "Хакманның шеберлігі осы фильмде шыңына жетті, бірақ МакДорманд оның деңгейіне жете алды. Фильмде ол адамгершіліктің жалғыз дауысы болғандықтан, оның есте қалуы заңды" деп жазды.
1990 жылдар: Фарго және бүкіл әлем бойынша танылу
1990 жылы МакДорманд режиссер Сэм Раймимен бірге «Darkman» фильмінде Лиам Нисонмен бірге ойнады. Фильм сыншылардың да, коммерциялық табысқа да ие болды, киносыншылар Джин Сискел мен Роджер Эберт фильмге «At the Movies» телебағдарламасында «екі бас бармақ» көрсетті. Сол жылы ол Коен ағайындыларының «Миллердің қиылысы» фильмінде және Брайан Кокспен бірге «Жасырын күн тәртібі» саяси триллерінде ойнады, бұл фильм сыншылардың жоғары бағасын алды және 1990 жылғы Канн кинофестивалінде қазылар алқасының жүлдесін жеңіп алды. Келесі жылы МакДорманд Деми Мур және Джефф Дэниелспен бірге «Бутчердің әйелі» романтикалық комедиясында ойнады. 1992 жылы ол Холли Хантер мен Джина Роулендспен бірге «Crazy in Love» телефильміне қатысты. 1993 жылы МакДорманд Рэймонд Карвердің әңгімелеріне негізделген Роберт Альтманның «Short Cuts» фильмінде ойнады. Фильм сыншылардан жоғары баға алды, актерлік құрам 50-ші Венеция халықаралық кинофестивалінде үздік ансамбль үшін арнайы Вольпи кубогын, сондай-ақ 51-ші «Алтын глобус» сыйлығында арнайы ансамбль жүлдесін алды. 1996 жылы МакДорманд Коен ағайындыларының «Фарго» фильмінде жүкті полиция бастығы Мардж Гундерсон рөлін ойнады. Ол өзінің ойыны үшін сыншылардың кеңінен мақтауына ие болды және «Оскар» сыйлығын үздік әйел актер ретінде, сондай-ақ басты рөлдегі әйел актердің үздік ойыны үшін «Экрандағы актерлер гильдиясы» сыйлығын жеңіп алды. Роджер Эберт «Фаргоны» «Мен көрген ең жақсы фильмдердің бірі» деп атады және МакДормандтың «Оскар сыйлығына үміткер болуға лайық екенін» мәлімдеді. 2003 жылы МакДорманд ойнаған Мардж Гундерсон кейіпкері AFI-нің «100 жыл 100 батыр және жаулар» тізіміндегі ең ұлы экрандық 33-ші кейіпкер болып танылды. Сондай-ақ 1996 жылы МакДорманд Эдвард Нортонның психиатры доктор Моли Аррингтон рөлін құқықтық триллер «Primal Fear» фильмінде ойнады және Крис Купермен бірге нео-вестерн құпия фильмі «Lone Star» фильмінде пайда болды. 1997 жылы МакДорманд «Америкада жасырылған» (1996) телефильміндегі Гас рөлі үшін шектеулі сериядағы немесе телефильмдегі үздік қосалқы актриса номинациясында «Эмми» сыйлығына ұсынылды. «Wonder Boys» (2000) фильміндегі рөлі үшін Флорида киносыншылары мен Лос-Анджелес киносыншылары қауымдастығынан үздік екінші пландағы әйел рөлінің жүлдесін иеленді. Екі фильмдегі рөлдері үшін ол «Broadcast Film Critics Association» сыйлығын үздік екінші пландағы әйел актер ретінде жеңіп алды. МакДорманд Билли Боб Торнтонның әйелі Дорис Крейн рөлін Коен ағайындыларының «Онда болмаған адам» (2001) фильмінде ойнады. 2002 жылы ол Роберт Де Ниромен бірге қылмыс драмасында «Теңіз жағасындағы қала» және еркін рухты жазба продюсері Джейн рөлінде «Laurel Canyon» фильмінде ойнады, бұл оған «Independent Spirit Award» сыйлығының «Ең үздік қосалқы әйел рөл» номинациясын әкелді. Келесі жылы ол романтикалық комедияда Дайан Китонның қарындасы Зои рөлін ойнады. 2005 жылы МакДорманд Шарлиз Теронмен бірге «North Country» драмасында ойнады, ол оған «Оскар», «БАФТА», «Алтын глобус» және «Экрандағы актерлер гильдиясы» сыйлықтарына «Ең үздік қосалқы әйел актер» номинациясын алды. Сол жылы ол Теронмен бірге «Æon Flux» ғылыми-фантастикалық экшн фильмінде де көрінді. 2007 жылы МакДорманд Николь Холофсенердің «Дінсіз достары» (2006) қара комедиясындағы қосалқы рөлі үшін «Independent Spirit Award» сыйлығын жеңіп алды. Ол сондай-ақ 2006 жылғы 30 сәуірде эфирге шыққан «Симпсон» мультсериалының «Қыздар тек сома алғысы келеді» эпизодындағы негізгі Мелани Апфут рөлін де сомдады. 2008 жылы МакДорманд Эми Адамспен бірге «Мисс Петтигрю бір күн өмір сүреді» романтикалық комедиясында Гвиневра Петтигрю рөлін ойнады, сондай-ақ «Оқудан кейін күйдіріңіз» қара комедиясында ойнады, ол оған «Алтын глобус» сыйлығына «Ең үздік әйел актер – комедия немесе музыкалық фильм» номинациясын әкелді. Оның ойыны оған «Тони» сыйлығын жеңіп алды. «Мадагаскар 3: Еуропаның ең іздестірілгені» (2012) анимациялық фильмінде МакДорманд капитан Шантель Дюбуаның дауысын берді және француз әнінің «Non, je ne regrette rien» нұсқасын орындады. Сол жылы ол Вес Андерсонның «Ай шығып, патшалық» фильмінде және Мэтт Дэймонның «Уәде етілген жер» фильмінде бірге ойнады. Ол негізінен тәуелсіз фильмдердегі рөлдерімен танылса да, кассада 2,2 миллиард доллар жинады, бұған «Ай түнегі» және «Еуропаның ең іздестірілгені» фильмдеріндегі рөлдері көмектесті. 2014 жылдың қарашасында HBO телеарнасы Элизабет Строуттың қысқа әңгімелер сериясына негізделген төрт бөлімді мини-сериалды көрсетті, «Оливе Киттердж», МакДормандпен бірге түсірілген және басты рөлді сомдаған. Атаулық рөлдегі рөлі үшін ол шектеулі сериядағы немесе фильмдегі үздік басты әйел актер сыйлығын «Эмми» сыйлығымен жеңіп алды, сондай-ақ «Экрандағы актерлер гильдиясы» сыйлығын мини-сериалдағы немесе телефильмдегі үздік әйел актер сыйлығымен жеңіп алды. «Эмми» сыйлығымен МакДорманд тарихта «Актерлік үш тажын» (Оскар, Эмми және Тони сыйлықтарын актерлік санатында жеңіп алу) жеңіп алған он екінші актриса болды. «Оливе Киттердж» фильмінің атқарушы продюсері ретінде МакДорманд «Эмми» сыйлығын үздік шектеулі серия үшін, «БАФТА» сыйлығын үздік басты әйел актер ретінде, «Алтын глобус» сыйлығын үздік әйел актер ретінде – драмалық фильмде және «Экрандағы актерлер гильдиясы» сыйлығын үздік басты әйел актер ретінде жеңіп алды. Сол жылғы марапаттау маусымында ол «Time's Up» және «Me Too» қозғалыстарының пайда болуымен байланысты феминистік көзқарастарды қамтитын қабылдау сөздерімен көп назар аударды. 2018 жылы МакДорманд Вес Андерсонның «Арал иті» анимациялық фильміндегі Интерпретатор Нельсон рөлін сомдады. Келесі жылы ол Майкл Шин мен Дэвид Теннанттың ойнаған «Жақсы белгілер» Amazon/BBC Studios сериясында Құдай рөлін сомдады.
2020 жылдар: Номадленд және одан әрі сын-сараптау табысы
2020 жылы МакДорманд Хлоя Чжаоның «Номадленд» фильмінде американдық батыстағы көшпелі Ферн рөлін ойнады. МакДорманд осы рөлі үшін бүкіл әлемнің мақтауына ие болды, үшінші рет «Оскар» сыйлығын «Үздік әйел актер» номинациясы бойынша және екінші рет «БАФТА» сыйлығын «Үздік әйел актер» номинациясы бойынша жеңіп алды, сондай-ақ «Алтын глобус» және «Экран актерлерінің гильдиясы» сыйлықтарына ұсынылды. Фильмнің продюсері ретінде МакДорманд «Оскар», «БАФТА» және «Алтын глобус» сыйлықтарын «Үздік фильм» номинациясы бойынша жеңіп алды. «Номадленд» үшін жеңісі оны бір фильм үшін продюсер және орындаушы ретінде «Оскар» сыйлығын жеңіп алған тарихтағы алғашқы адам, сонымен қатар тарихта «Үздік әйел актер» сыйлығын үш рет жеңіп алған екінші әйел етті.
2022 жылы МакДорманд «Әйелдер сөйлейді» фильмінде түсті. Фильм сыншылардың мақтауына ие болды және 95-ші «Оскар» сыйлығының «Үздік фильм» номинациясына ұсынылды.
Қабылдау және актерлік стиль
Төрт онжылдыққа созылған мансабында МакДорманд экранда және сахнада сан алуан жобаларда ойнады, түрлі кейіпкерлерді сомдады, осы рөлдері үшін ол жиі сыншылардың жоғары бағасын алды. Vogue журналы оны "біздің замандағы ең ұлы актерлердің бірі деп ұзақтан бері есептеледі" десе, "ол әрбір рөлін тумысынан берілген шынайылықпен негіздейді. МакДорманд ойнаған әрбір кейіпкері камера тоқтағаннан кейін де өмірді жалғастыратын, ет пен қаннан тұратын адамдай болады" дейді. Роджер Эберт "Лорел Каньон" (2002) фильмі туралы жазған рецензиясында "МакДорманд өзінің дерлік барлық рөлдерінде бірден, қазіргі, физикалық, жұмыс істейтін, тірі, тыныс алатын адамды сомдайды, бұндайды ешбір актер осы деңгейде істеген емес. Ол рөлден рөлге ауысуды жүріп бара жатқандай оңай орындайды. Ол қалай орындайды – құпия, бірақ орындайды, рөлден кейін рөлге өзгеріп, жаңа кейіпкер тудырады. МакДорманд өрге жүзіп келеді" деп жазды. Леонард Мальтин "Nomadland" (2020) фильмі туралы рецензиясында МакДормандты "планетадағы ең талантты актрисалардың бірі" деп атап, "[Ферн] рөлін МакДорманд сомдағандықтан, оның бізбен, көрермендермен байланысын орнатудың артық жақсы жолы жоқ. Оның шынайы екенін білеміз, мұнда ешқандай жалғандық жоқ" деді.
Жеке өмір
МакДорманд 1984 жылдан бері режиссер Джоэл Коенмен үйленген. 1995 жылы олар Парагвайдан алты айлық ұлды асырап алды.