Кіріспе

Инженерлік ағаш өнімдері. Орта тығыздықтағы талшықты тақта (MDF) – қатты немесе жұмсақ ағаш қалдықтарын ағаш талшығына жіктеу арқылы, көбінесе дефибраторда, балауыз және шайыр байлаушы заттармен араластырып, жоғары температура мен қысым қолданып панельдерге айналдыру нәтижесінде жасалған инженерлік ағаш өнімдері. MDF әдетте фанерадан тығыз. Ол жеке талшықтардан тұрады, бірақ фанера сияқты құрылыс материалы ретінде қолданылуы мүмкін. Бұл тақталар бөлшектелген тақталардан (particle board) мықтырақ және тығыз. Атауы талшықты тақталардың тығыздық деңгейлерінің айырмашылығынан шыққан. MDF-тің ірікөлдемді өндірісі 1980-ші жылдары Солтүстік Америка мен Еуропада басталды. Уақыт өте келе "MDF" термині кез келген құрғақ процесте жасалған талшықты тақталардың жалпылама атауына айналды.

Физикалық қасиеттері

МДФ әдетте 82% ағаш талшығынан, 9% карбамид-формальдегид шайырынан, 8% судан және 1% парафиннен тұрады. Тығыздық диапазоны және оны жеңіл, стандартты немесе жоғары тығыздықты тақта деп жіктеу – қате және шатастыратын. Панельді жасауға қолданылатын талшықтың тығыздығымен салыстырғанда панельдің тығыздығы маңызды. Мысалы, қалың МДФ панелі, егер ол жұмсақ ағаш талшықтарынан жасалған болса, жоғары тығыздықты деп есептелуі мүмкін, бірақ қатты ағаш талшықтарынан жасалған сол тығыздықтағы панель олай қарастырылмайды. МДФ-ның түрлерінің дамуы нақты қолдану салаларындағы қажеттіліктермен байланысты.

Өңдеу

Австралия мен Жаңа Зеландияда МДФ жасау үшін негізгі ағаш түрі – плантацияда өсірілген радиата қарағайы, бірақ басқа да түрлер де қолданылады, олардың ішінде басқа ағаштар, макулатура және талшықтар бар. Егер ылғалға төзімділік қажет болса, эвкалипт түрлерінің белгілі бір бөлігі қолданылуы мүмкін, бұл ретте аталған ағаштардың эндемикалық май құрамын пайдалануға болады.

Чип өндірісі

Ағаштар кесілгеннен кейін қабығы алынып тасталады. Қабық көгалдандыруға немесе биомасса отыны ретінде пайдалануға сатылуы мүмкін, сондай-ақ орналасқан жердегі пештерде отын ретінде қолданылуы мүмкін. Қабығы алынған ағаштар МДФ зауытына жіберіледі, онда олар тілімделеді. Типик дискілі тілімдегіште 4-тен 16-ға дейін пышақтар болады. Тым үлкен тілімдер қайта тілімделуі мүмкін, ал кішкентай тілімдер отын ретінде пайдаланылуы мүмкін. Содан кейін тілімдер жуылып, ақаулары тексеріледі. Тілімдер өндірістік резерв ретінде көп мөлшерде сақталуы мүмкін. Дегенмен, МДФ толыққанды изотропты емес, себебі талшықтар парақ арқылы тығыз қысылады. Типик МДФ қатты, тегіс және жылтыр бетке ие, бұл оны қаптауға өте қолайлы етеді, себебі фанердегідей жұқа қаптама арқылы көрінетін астыңғы қабат жоқ. Панельдің қалыңдығы бойынша біркелкі тығыздығы бар "премиум" МДФ та қолжетімді. МДФ желімдеуге, штифтермен бекітуге немесе ламинаттауға болады. Типик бекіткіштер – T пішіндес гайкалар және цилиндр бас бұрандалар. Жұқа бұрандалар, әсіресе жиекте, жақсы ұсталмайды. Ірі жиекті арнайы бұрандалар бар, бірақ металл парақтарға арналған бұрандалар да жақсы жұмыс істейді. МДФ материалдың бетіне бұрандалар орнатылғанда жарылмайды, бірақ ағаш талшықтарының бағытынан, бұранда тесігін жасамай, тақтайдың жиегіне бұрандалар орнатылғанда жарылуы мүмкін.

Қолданбалар

МДФ өзінің икемділігіне байланысты мектеп жобаларында жиі қолданылады. МДФ-тан жасалған қабырға панельдері дүкен жабдықтау саласында пайдаланылады. МДФ негізінен ылғалға төзімділігі нашар болғандықтан, ішкі қолдануға арналған. Ол шикі күйінде, немесе ұсақ зығырланған бетімен, немесе әдемі жабынмен қол жетімді. МДФ берік бетінің арқасында шкафтар сияқты жиһаз жасауға да жарамды. МДФ-тың жоғары тығыздығы оны құбырлы орган камераларының қабырғалары үшін тиімді материал етеді, бұл дыбыстың, әсіресе төмен жиілікті дыбыстың, камерадан залға шағылысуына мүмкіндік береді.

Қауіпсіздік мәселелері

МДФ кесу кезінде ауаға шаңның көп мөлшерде бөлшектері таралады. МДФ талшықтарын байланыстыру үшін формальдегид шайырлары жиі қолданылады, және сынақтар МДФ өнімдерінің өндірілгеннен кейін кем дегенде бірнеше ай бойы қауіпсіз деңгейден асып түсетін концентрацияда еркін формальдегид және басқа ұшпалы органикалық қосылыстарды бөлетінін көрсетті. Урея формальдегиді МДФ жиектерінен және бетінен үнемі баяу бөлінеді. Бояғанда, дайын өнімнің барлық жақтарын жабу еркін формальдегидті мөрлеудің жақсы тәсілі болып табылады. Балауыз және май жабындары соңышқы жабын ретінде қолданылуы мүмкін, бірақ олар еркін формальдегидті мөрлеуде азырақ тиімді. Халықаралық композиттік тақталардың шығарындылары стандарттарына сәйкес, формальдегид шығарынды деңгейін өлшеу негізінде үш еуропалық формальдегид классы қолданылады: E0, E1 және E2. Мысалы, E0 классындағы тақталардың 100 грамм желімде 3 мг-дан кем формальдегид болады. E1 және E2 кластарындағы тақталардың 100 грамм желімде сәйкесінше 9 және 30 грамм формальдегид болады. Әлемнің түкпір-түкпірінде осындай өнімдерге, формальдегид бөлінуіне қатысты нақты сертификаттау және таңбалау жүйелері бар, мысалы Калифорния ауа ресурстары жөніндегі кеңесінің жүйесі.

Фабрикаланған МДФ

Ағаш шпонымен қапталған МДФ, МДФ-тың көптеген артықшылықтарын сақтай отырып, декоративті ағаш шпонымен жабылған беткі қабатты ұсынады. Қазіргі заманғы құрылыста қатты ағаштардың қымбаттығына байланысты өндірушілер стандартты МДФ тақтасын жоғары сапалы әрлеумен жабу үшін осы тәсілді қолдануда. Ең көп қолданылатыны – емен шпоны. Ағаш шпонымен қапталған МДФ жасау – күрделі процедура. Ол 1–2 мм қалыңдығындағы қатты ағаштан жасалған кесектерді алып, жоғары қысым мен созу арқылы профильді МДФ тақталарына орауды қамтиды. Бұл тек қарапайым профильдер үшін ғана мүмкін, әйтпесе, жұқа ағаш қабаты кепкен кезде қиылыстар мен бұрыштарда жарылады.