Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Арагон, Валенсия және Майорка королі 1396–1410 жылдары. Мартин Гуманды (29 шілде 1356 – 31 мамыр 1410), сондай-ақ Ескі және Діни деп те аталады, 1396 жылдан бастап Арагон, Валенсия, Сардиния және Корсика королі, Барселона графы болды, ал 1409 жылдан бастап Сицилия королі (Мартин II ретінде). Ол өзінің заңды емес немересі, Луна графы Фредерик таққа отыруын қамтамасыз ете алмады, соның салдарынан Барселона әулетінің билігі аяқталды.
King of Aragon, Valencia and Majorca from 1396 to 1410
Martin the Humane (29 July 1356 – 31 May 1410), also called the Elder and the Ecclesiastic, was King of Aragon, Valencia, Sardinia and Corsica and Count of Barcelona from 1396 and King of Sicily from 1409 (as Martin II). He failed to secure the accession of his illegitimate grandson, Frederic, Count of Luna, and with him the rule of the House of Barcelona came to an end.
Өмірбаян
Мартин 1356 жылы Каталония княздығындағы Жирона немесе Перпиньян қалаларының бірінде дүниеге келді. Ол Арагон патшасы Петр IV және Арагон әулетінің сицилиялық тармағынан шыққан Элеонора (Леонора) ханшайымның екінші ұлы болды. Арагон корольдік отбасының кіші ұлы ретінде Мартинге Бесалу графтығы сыйланды. 1372 жылдың 13 маусымында Барселонада Мартин Мария Лопес де Лунаға (Вилларреал, 20 желтоқсан 1406 жылы қайтыс болған) үйленді. Ол Лунаның 1-графы Лопе және Сегорбе лордының қызы әрі мұрагері, сондай-ақ оның әйелі Брианда де Го, Прованста туған және Папа Климент V-ке туыс болған.
Martin was born in 1356, in either Girona or Perpignan, both then in the Principality of Catalonia. He was the second son of King Peter IV of Aragon and Eleanor of Sicily (Leonora), princess of the Sicilian branch of the House of Aragon. As a cadet prince of the Aragonese royal family, Martin was given the County of Besalú. In Barcelona on 13 June 1372, Martin married María López de Luna (d. Villarreal, 20 December 1406), the daughter and heiress of Lope, Lord and 1st Count of Luna and Lord of Segorbe and his wife Brianda de Got, who was born in Provence and was related to Pope Clement V.
1380 жылы әкесі оны Сицилия аралының лорды және регенті етіп тағайындады, ол кезде Тринакрия деп те аталды, себебі Сицилия королевасы Мария, Мартиннің де туысы, кәмелетке толмаған еді (Марияның әкесі Фредерик III Жаңылған 1377 жылы қайтыс болды). Мартин Сицилиялық Элеонораның ұлы болғандықтан, Марияның отбасының жойылуы жағдайында аралдың мұрагері болатын.
In 1380 his father appointed him lord and regent of the island of Sicily, then known also as Trinacria, since its queen Maria of Sicily, who was also Martin's cousin, was underage (Maria's father, Frederick III the Simple, died in 1377). As a son of Eleanor of Sicily, Martin was himself an heir to the island, should Maria's family die out.
Патшалық
1396 жылы Мартин ағасы Иоанн I-нің, ұлы болмай қайтыс болғаннан кейін, Арагон тағына мұрагерлік етті. Алайда, Сицилия ақсүйектері наразылық тудырып жатқандықтан, Мартин Сицилияда ұсталып қалды. Осы уақытта Мартиннің әйелі Мария Лопес де Луна оның атынан таққа талап етуге кірісті және 1397 жылы ол келгенге дейін оның өкілі ретінде әрекет етті. Дегенмен, бұл кешігу Арагондағы проблемалар мен жанжалдардың көтерілуіне мүмкіндік берді. Оның таққа құқығына алғашқы болып Фуа графы Матфей, әйелі Иоаннаның атынан қарсылық көрсетті. Бірақ Мартин графтың әскерлерінің шабуылын тойтарды. Баласыз қайтыс болған Иоаннадан кейін, Иоанн I-нің кіші қызы, Арагондық Йоланде, Неапольдің Анжу королі Людовик II-ге үйленген, сондай-ақ оның ұлдары да таққа талап етуді жалғастырды. Мартин 1398 және 1399 жылдары Солтүстік Африкадағы маврларға қарсы крест жорықтарын ұйымдастырды. Арагондықтар Джеймс II тұсында Сардинияны бағындыруға тырысып, аралдың көп бөлігін біртіндеп жаулап алды. Алайда, 1380 жылдары Мартиннің әкесі Петр IV билік еткен кезде, Арбореяның қалған тәуелсіз княздығы көтерілістің ошағына айналды және Элеонора Арборея арагондықтарды тез жеңіп, Сардинияның көп бөлігін қайтарып алды. Мартин патша, Сицилия королі Мариямен некелескен ұлы Мартин Кішісін Сардинияны қайта бағындыруға жіберді. 1409 жылы Санлури шайқасында (Сан-Луис, Сан-Луиджи) ұлы жеңіске жетіп, сардиниялықтардың генуэздік одақтастарын ығыстырып, көптеген сардиниялық ақсүйектерді бағындырды. Бұл Арбореяның тәуелсіздігінің толық жойылуына әкелді. Бірақ шайқастан кейін Мартин Кішісі кенеттен безгекке шалып қайтыс болды. Содан кейін Арагон Мартині, Сицилия королі ретінде Мартин II атағын алып, ұлының орнын басты. Жалпы, Мартин билік еткен кезеңде Арагон тағында сыртқы бейбітшілік орнады және ол ақсүйектер, топтар мен қарақшылардың тудырған ішкі келіспеушіліктерді басуға күш салды. Ол Авиньондық Папалардың тарапын қолдады және арагондық Папа Бенедикт XIII, Мартин билік еткен жылдар бойы осы лауазымда қалды. Мартиннің әскери араласуы 1403 жылы тұтқынға алынған Бенедиктті қарсыластарының қолынан құтқарып, Папаны Валенсияның ауылдық жерлеріне орналастырды.
In 1396, Martin succeeded his elder brother John I, who had died sonless, on the throne of Aragon. However, Sicilian nobles were causing unrest and so Martin was kept in Sicily. Meanwhile, Martin's wife, María López de Luna, claimed the throne on his behalf and acted as his representative until he arrived in 1397. Still, the delay opened the way for more problems and quarrels to surface in Aragon. His right to the throne was contested, first by Count Matthew of Foix on behalf of his wife Joanna, elder daughter of John I. However, Martin succeeded in quashing an invasion by troops of the count. After the death of the childless Joanna, John I's younger daughter Yolande of Aragon, who had married the Angevin King Louis II of Naples, continued the claim, as did her sons. Martin launched crusades against the Moors in North Africa in 1398 and 1399. Aragon had been trying to subjugate Sardinia since the reign of James II, and gradually the Aragonese had conquered most of the island. However, in the 1380s, during the reign of Martin's father Peter IV, the remaining independent principality of Arborea became a fortress of rebellion and the Aragonese were rapidly driven back by Eleanor of Arborea, so that practically the whole of Sardinia was lost. King Martin sent his son Martin the Younger, by then king of Sicily through his marriage to Queen Maria, to reconquer Sardinia. The son won the Battle of Sanluri (San Luis, San Luigi) in 1409, drove away the Genoese allies of the Sardinians, and subjugated a vast number of Sardinian nobles. This soon caused Arborea's total loss of independence. Soon after the battle, however, Martin the Younger died suddenly, due to malaria. Martin of Aragon then succeeded his son as King of Sicily, taking the title of Martin II. Overall, the Crown of Aragon enjoyed external peace during Martin's reign and he worked to quell internal strife caused by nobles, factions and bandits. He supported the Avignon line of Popes and Pope Benedict XIII, who was Aragonese, held the seat throughout Martin's reign. Martin's military intervention rescued the imprisoned Benedict in 1403 from the clutches of his rivals and the Pope settled in Valencia's countryside.
Тақырыбы
Мартиннің Мария патшайымынан төрт заңды баласы болды: Мартин Кіші (1374/1376 ж.т.), Джеймс (1378 ж.т.), Джон (1380 ж.т.) және Маргарет (1384/1388 ж.т.). Үш кіші баласы ерте қайтыс болды, сондықтан Мартин Кішінің қайтысынан кейін король Мартин өзінің ағайындысы Джеймс II, Ургел графы, Барселона әулетінің ең жақын заңды туысын, Арагонның барлық корольдіктерінің генерал-губернаторы етіп тағайындады. Бұл лауазым дәстүрлі түрде мұрагерге тиесілі болған. Мартин 17 қыркүйек 1409 жылы екінші рет туысы Прадес Маргаретына, Пётр Арагонскийдің қызы, Энтенза баронына үйленді, бірақ бұл неке баласыз аяқталды.
Martin had four legitimate children by Queen Maria: Martin the Younger (b. 1374/1376), James (b. 1378), John (b. 1380), and Margaret (b. 1384/1388). The three younger children all died early, and so after Martin the Younger's death, King Martin appointed his cousin James II, Count of Urgell, the closest legitimate agnate of the House of Barcelona, as Governor General of all the kingdoms of Aragon, a position that belonged traditionally to the heir presumptive. Martin still married secondly on 17 September 1409 to his cousin Margaret of Prades, daughter of Peter of Aragon, Baron of Entenza, but the short marriage was childless.
Мұрагерлік
Мартин 1410 жылғы 31 мамырда Барселона қаласының қабырғаларынан тыс, Валдонзелла монастырында қайтыс болды. Өлімінің себебі әлі анықталмаған, бірақ оның себебі оба (сол кезде аймақта болған), уремиялық кома (патшаның денсаулығына әсер еткен ауыр семіздік салдарынан) немесе улану болуы мүмкін деп есептеледі, бұл болжамды тек Ренессанс дәуірінің тарихшысы Валла ғана қолдайды. Патшаның өлімі күлкімен байланысты (Мартин асқазан ауруынан зардап шегіп жатқанда Бора шумақ әзіл айтқан) деген әңгіме де бар, бірақ бұл деректермен расталмаған. Мұрагерді жариялау талаптарына қарамастан, патшаның дене күшінің жетіспеуі оған нақты есім атауға мүмкіндік бермеді, ал таққа ең лайықты адамды отырғызуға рұқсат беру туралы сұраққа ол қысқаша "Hoc" (Иә) деп жауап берді. Мартиннің Мария патшайымнан туған заңды балаларының барлығы оның өмірінде қайтыс болған, ал екінші некесінен балалары болмаған. Тек заңсыз немересі, Фредерик, Луна графы, Мартин кішінің ұлы және заңсыз қызы – Арагонның Джеймс I патшалығы кезінде бекітілген ережелерге сәйкес, мұрагерлікке құқығы жоқ – мұрагерлік желісін жалғастырды. Патша, өзінің ниетіне және жасаған тырыстарына қарамастан, Фредериктің өзінен кейін мұрагері ретінде мойындатуға жеткіліксіз қолдау таба алмады. Осының салдарынан Мартиннің өлімінен кейін екі жылдық үзіліс орнады, осы кезеңде кем дегенде бес талапкер таққа үміттене бастады, олардың ішінде Фредерик Луна және Джеймс II Ургелл болды. Арагон тажының мұрагерлігі 1412 жылғы 28 маусымда Каспе келісімімен шешілді, онда Мартиннің сіңілі баласы Фердинанд, Кастилия инфанты келесі патша болып таңдалды, осылайша Трастамара әулеті құрылды.
Martin died, in the monastery of Valldonzella, outside the city walls of Barcelona on 31 May 1410. While the reason remains unclear, it is supposed that the cause was either plague (present in the area at the time), uremic coma (the king suffered from severe obesity that affected his health) or the possibility of having been poisoned, only supported by Renaissance chronicler Valla. The story of the king's death associated with laughter (following a joke told by Borra the jester while Martin was suffering from indigestion) although lacking in historical evidence, has been recorded. Despite the demands to have an heir declared, the physical incapacity of the king prevented him from giving a clear name, and to the question of giving permission to give to the throne to the person who would be most legitimate for it he gave a terse "Hoc" (Yes). All of Martin's legitimate descendants, born of his marriage with Queen Maria, were already dead, and his second marriage did not produce any children. Only an illegitimate grandson, Frederick, Count of Luna, a natural son of Martin the Younger, and an illegitimate daughter – ineligible for succession due to the rules established during the reign of James I of Aragon – continued the direct line of inheritance. The king, despite his desire and some effort, was unable to obtain sufficient confirmation of Frederick as his successor prior to his death. As a result, Martin's death led to a two year interregnum, during which at least five contenders for the throne came forward, including Frederick of Luna and James II of Urgell. Succession of the Crown of Aragon was determined by the Compromise of Caspe on 28 June 1412, in which Martin's nephew Ferdinand, infante of Castile was chosen as the next king, establishing the House of Trastámara.