Кіріспе
Алғашқы көмек техникасы
Алғашқы көмек көрсету кезінде қалпына келтіру орны (кейде жартылай жатқан күй деп те аталады) – бұл дененің бүйірге жатқан немесе үштен екі бөлігімен жатқан күйіндегі түрлерінің бірі, көбінесе ессіз, бірақ тыныс алып жатқан жандарға қолданылады. Есінен танып, Гласгоу кома шкаласы (GCS) бойынша сегіз бал немесе одан төмен бағаланған адам, жатып (арқасында) жатқанда, есі бар адам сияқты тыныс жолдарын ашық ұстай алмайды. Бұл тыныс жолының бітелуіне, ауа ағынының шектелуіне және газ алмасудың бұзылуына алып келуі мүмкін, соның салдарынан гипоксия пайда болады, бұл өмірге қауіпті жағдай. Жыл сайын мыңдаған адамдардың өліміне себеп болады, олардың есінен тануы өлімге әкелмегенімен, тыныс жолының бітелуі салдарынан науқас тұншығып қалады. Бұл әсіресе есінен танып қалған жүкті әйелдерге қатысты: сол жағына бұрылғанда төменгі қуыс венаға түсетін қысым азаяды және веноздық қан ағыны шектелмейді. Есінен танудың себебі жарақаттан бастап, алкогольден улануға дейін кез келген болуы мүмкін. Денсаулық сақтау мамандары оны міндетті түрде қолданбайды, себебі олар трахеялық интубация сияқты тыныс жолдарымен жұмыс істеудің озық әдістеріне қол жеткізе алады.
Мақсаты
Қалпына келтіру позыциясы тыныс жолдарының бітелуінен туындаған құрысудың алдын алу үшін жасалған, бұл ес-түссіз жатқан науқастарда болуы мүмкін. Жартылай жатқан науқастың тыныс жолдарының бітелуі екі түрлі жолмен болуы мүмкін: Механикалық бітелу: Бұл жағдайда физикалық зат науқастың тыныс жолын бітеді. Көбінесе бұл науқастың тілі болады, себебі ес-түссіздік бақылаудың жоғалуына және бұлшықет тонусының төмендеуіне алып келеді, нәтижесінде тіл жұмбақ қуысының артқы бөлігіне түсіп, кедергі жасайды. Бұл жағдайды (шамалы деңгейде) тиісті оқытылған адам тыныс жолдарын басқару техникаларын қолдану арқылы бақылай алады. Сұйық бітелуі: Әдетте құсу суы сияқты сұйықтықтар жұмбақ қуысында жиналуы мүмкін, бұл адамның суға батуына себеп болады. Тілдің жұмбақты бітеуіне алып келетін бұлшықеттер бақылауын жоғалту асқазан мазмұнының жұмбаққа ағып кетуіне әкелуі мүмкін, бұл пассивті қайтару деп аталады. Жұмбақтың артқы бөлігінде жиналған сұйықтық өкпеге ағып түсуі мүмкін. Тағы бір асқыну – асқазан сөлі өкпенің ішкі қабығын күйдіріп, аспирациялық пневмонияны тудыруы мүмкін. Науқасты қалпына келтіру позыциясына қою тілдің тыныс жолын физикалық түрде бітеуін жоюға гравитациялық көмек көрсетеді, сондай-ақ сұйықтықтың тыныс жолынан ағып кетуіне қолайлы жағдай жасайды. Халықаралық қайта жандандыру комитеті (ILCOR) нақты бір қалпына келтіру позыциясын ұсынбайды, бірақ алты негізгі принципті сақтауға кеңес береді: 1891 жылы ол «Стортор, апоплексия және апоплексиялық жағдайды басқару» деген тақырыпта мақала ұсынды, бұл инсультпен ауыратын және тыныс жолының бітелуінен шулы тыныс алатын науқастарға қатысты. Бұл мақаланы Лондон ауруханасының анестезиологы Фредерик Хьюитт қолдады, ол операциядан кейінгі науқастарға бүйірлеп жатуды ұсынды. Алайда бұл ой кеңінен қабылданылмады, ал 50 жылдан кейін хирургиялық оқулықтар әлі де анестезия алған науқастарды жатып қалдыруды ұсынды. Керісінше, «Жохан нұсқаулығы» баспен бір жаққа бұруды ұсынды, бірақ 1950 жылғы «Жохан нұсқаулығының» 40-шы басылымында «егер тыныс алу шулы болса (секреттер арқылы көпіршіктеп), науқасты үштен төрт бөлігіне жатқызыңыз» деп қосылды, бұл қазіргі қалпына келтіру позыциясына өте ұқсас. Көптеген позыциялар тәжірибеден өтті, көбінесе Еуропада, себебі Америка Құрама Штаттары 1992 жылы Америкалық жүрек қауымдастығы қабылдағанға дейін қалпына келтіру позыциясын кеңінен қабылдамады. Позыцияларға «Кома позыциясы», «Раутек позыциясы» және «ХАЙНЕС (Қауіпті омыртқадағы жоғары қол) позыциясы» кірді. 1992 жылы Еуропалық қайта жандандыру кеңесі жаңа позыцияны қабылдады, онда еденге ең жақын қол науқастың алдына шығарылды, бұрын ол науқастың артына қойылған болатын. Бұл өзгеріс науқастардың қолдарындағы нервтер мен қан тамырларының зақымдануы туралы бірнеше хабарламаларға байланысты жасалды. ILCOR 1996 жылы қалпына келтіру позыцияларының негізгі принциптері бойынша ұсынымдар берді, бірақ нақты позыцияны белгілемеді, сондықтан әлемде бірнеше түрлі қолданылады.
Mechanical obstruction: In this instance, a physical object obstructs the airway of the patient. In most cases this is the patient's own tongue, as the unconsciousness leads to a loss of control and muscle tone, causing the tongue to fall to the back of the pharynx, creating an obstruction. This can be controlled (to an extent) by a trained person using airway management techniques. Fluid obstruction: Fluids, usually vomit, can collect in the pharynx, effectively causing the person to drown. The loss of muscular control which causes the tongue to block the throat can also lead to the stomach contents flowing into the throat, called passive regurgitation. Fluid which collects in the back of the throat can also flow down into the lungs. Another complication can be stomach acid burning the inner lining of the lungs, causing aspiration pneumonia. Placing a patient in the recovery position gives gravity assistance to the clearance of physical obstruction of the airway by the tongue, and also gives a clear route by which fluid can drain from the airway. The International Liaison Committee on Resuscitation (ILCOR) does not recommend one specific recovery position, but advises on six key principles to be followed: In 1891 he presented a paper with the title 'On Stertor, Apoplexy, and the Management of the Apoplectic State' in relation to stroke patients with noisy breathing from airway obstruction (also known as stertor). This paper was taken up by anaesthetist Frederick Hewitt from the London Hospital who advised a sideways position for postoperative patients. This thinking was, however, not widely adopted, with surgical textbooks 50 years later still recommending leaving anaesthetised patients in a supine position. By contrast, the St. John manual advocated turning the head to the side, but it was not until the 1950 40th edition of the St. John Manual that it was added "if breathing is noisy (bubbling through secretions), turn the patient into the three quarters prone position", which is very similar to a modern recovery position. A large number of positions were experimented with, mostly in Europe, as the United States did not widely take up the recovery position until its adoption by the American Heart Association in 1992. Positions included the "Coma Position", "Rautek's Position" and the "HAINES (High Arm IN Endangered Spine) position". In 1992, the European Resuscitation Council adopted a new position where the arm nearest the floor was brought out in front of the patient, whereas it had previously been placed behind the patient. This change was made due to several reported cases of nerve and blood vessel damage in the arms of patients. ILCOR made its recommendations on the basic principles for recovery positions in 1996, but does not prescribe a specific position, and consequently, there are several in use around the world.