Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1-ші 3 саны – 1-ші 3 саны – Не? 1-ші 3 саны – 1-ші 4-ші – Не? 1-ші 3 саны – 1-ші 5-ші.
1 3 1 3 - 1 3 1 4 - 1 3 1 5
Қаңтар - наурыз
17 қаңтар – Грузия Корольдігінің патшайымы Ольжат, король Вахтанг II-нің (1292 ж. қайтыс болды) әйелі және одан кейін оның туысы VIII Давидтің (1302 ж. қайтыс болды) әйелі болған, үшінші рет үйленеді. Ол күйеуі ретінде Марагех әкімі Қара Сонқұрды (қазір Иранның Шығыс Әзірбайжан провинциясында) таңдайды, оның құдайы 30 000 динарды құрайды. 21 қаңтар – (3 Шәуәл 713 ж.) 1302 жылдан 1309 жылға дейін Гранада сұлтаны болған Мұхаммед III, өзінің ағасы, сұлтан Насрдың бұйрығымен Дар-әл-Кубра бассейніне батырылып өлтіріледі. 18 күннен кейін Наср өзі де тақтан бас тартуға мәжбүр болады. 8 ақпан – (21 Шауәл 713 ж.) Қазіргі Испанияның бөлігінде Әбу әл-Жуйуш Наср ибн Мұхаммед, Гранада әмірлігінің билеушісі ретінде, өзінің жүйесі Әбу'л Уәлид Исмаил I ибн Фараджтың қысымымен тақтан бас тартыды. Ол Альгамбрада жаңа сұлтан деп жарияланды. 27 ақпан – Чейл Лорды Уолтер де Годетон, 1313 жылғы 20 сәуірде Уайт аралынан жағалауға шығып, кемеден шарап ұрлағаны үшін айыпталып, 287 марка айып төлеуге міндеттелді. 18 наурыз – Франция королі Филипп IV (Филипп Әдемі) бұйрығымен, Тамплиерлер орденінің Ұлы Мастері Жак де Моле және Жофруа де Шарни Сене өзеніндегі аралға жеткізіліп, Париждің Нотр-Дам соборының алдында өртпен жақылды. Жак өзінің кінәсіздігін және Тамплиерлер орденінің барлық діни қарсылық айыптауларынан да кінәсіз екенін жариялайды. Наурыз – Тур-де-Несль ісі: Франция королі Филипп IV екі ұлының әйелдерінің зина жасағаны расталғаннан кейін, өзінің келіндерін – Бургундияның Маргарет (принц Луи X-тің әйелі), Бургундияның Бланш (принц Шарль де Валуаның әйелі) және Бургундия графының әйелі Иоанна II-ні қамауға бұйрық береді. Бұл тұтқындаулар король Филипптің қызы, Англия королевасы Изабелланың айыптауларынан және Несль мұнарасын бақылаудан кейін орын алды. Зина жасады деген айыппен тұтқындалған екі рыцарь – Филипп д’Оне және Вальтер д’Оне де түрмеге жабылды. Иоанна II қылмысты білгені үшін және оны хабарламағаны үшін айыпталады және король Филипптің сол жылы қайтыс болуына дейін үй қамауында болады. Бланш 1322 жылға дейін Гайлард сарайында қамауда ұсталады. Маргарет бір жылдан кейін түрмеде аурудан қайтыс болады, Франция королевасы болғаннан кейін бес ай өткен соң. Филипп д’Оне және Вальтер д’Оне азапталып, өлім жазасына кесіледі.
January 17 – Queen Oljath, who had been the Queen consort of the Kingdom of Georgia as wife of King Vakhtang II (d. 1292), and then his cousin, King David VIII (d. 1302), marries a third time, taking as her husband Qara Sonqur, Governor of Maragheh (now in the East Azerbaijan province of Iran), in exchange for a dowry of 30,000 dinars. January 21 – (3 Shawwal 713 AH) Muhammad III of Granada, who had been the Sultan from 1302 to 1309, is murdered by being drowned in the pool of the Dar al Kubra, on orders of his brother, the Sultan Nasr. Nasr himself is forced to abdicate 18 days later. February 8 – (21 Shawwal 713 AH) In what is now part of Spain, Abu al Juyush Nasr ibn Muhammad is forced to abdicate as the ruler of the Emirate of Granada by his nephew, Abu'l Walid Ismail I ibn Faraj, who is proclaimed at the Alhambra as the new Sultan. February 27 – Walter de Godeton, Lord of Chale, is convicted of theft arising from the April 20, 1313 incident of the plundering of wine from a ship wrecked on the Isle of Wight, and fined 287 marks. March 18 – Jacques de Molay, Grand Master of the Knights Templar and Geoffroy de Charney, are by orders of King Philip IV of France (Philip the Fair) taken to an island on the River Seine and burned at the stake in front of Notre Dame de Paris. Jacques declares his innocence and that the Templar Order is also innocent of all the charges of heresy. It is said that Jacques predicts the deaths of both Philip and Pope Clement V within the year. March – Tour de Nesle Affair: After confirmation that two of his sons' wives are engaged in adultery, King Philip IV the Fair of France orders the arrest of his daughters in law, Margaret of Burgundy (the wife of Prince Louis X); Blanche of Burgundy (wife of Prince Charles of Valois), and Joan II, Countess of Burgundy (wife of Prince Philip V). The arrests come after the accusations of King Philip's daughter, Isabella, Queen consort of England, and surveillance of the Tower of Nesle. The two knights arrested for adultery, Philip of Aunay and Walter of Aunay, are imprisoned as well. Joan II is charged with being an accessory for being aware of the crime and not reporting it, and put under house arrest until after King Philip's death later in the year. Blanche is imprisoned at the Château Gaillard until 1322. Margaret will die of illness in prison a year later, and five months after technically becoming Queen consort of France. Philip of Aunay and Walter of Aunay will be tortured and executed.
Сәуір Маусым
4 сәуір – Англиядағы Эксетер колледжін епископ Уолтер де Степлдон дін қызметкерлерін оқыту үшін мектеп ретінде құрды. 19 сәуір – Франция королі Филипп IV-нің екі келіні, Бургундиялық Маргарет және Бургундиялық Бланшпен заңсыз қарым-қатынас жасағаны үшін сотталған Филипп д’Оне және оның ағасы Вальтер д’Оне өлім жазасына кесілді. Олардың өлім жазасын орындау әдісі ерекше қатыгездікпен, Понтуаздағы Гранд-Мартру алаңында түрмеде азаптағаннан кейін болды. 20 сәуір – Папа Климент V 9 жылдық басшылықтан кейін Рокмаурда қайтыс болды. Өмір сүрген кезеңінде Климент католик шіркеуінің басқаруын қайта ұйымдастырып, орталықтандырды. 1 мамыр – Папа Климент V-нің орнын басатын адамды сайлау үшін пап конклавы Карпентрас соборында 23 рим-католик кардиналының қатысуымен басталды, олардың 16-сы жаңа Папаны сайлау үшін қажет. Кардиналдар үш топқа бөлінді, олардың ешқайсысы сегізден аспады: Италиядан келген топ (Гийом де Мандаго басқарады), паптық орынды Римге қайтаруды қалайды; тоғыз Гаскониядан, олардың көпшілігі Папа Клименттің туыстары (Арно де Пельгрю басқарады); және Прованстан бес (Беренгар Фредоль басқарады). Италиялық кардиналдар үш айдан кейін қорқытуларға байланысты өз Папаларын сайлауға тырысып, конклавтан шығып кетті. Конклав екі жыл бойы қайтадан жиналмайды, осы уақыт ішінде Папа болмайды. 14 мамыр – Италияда Францискан Тоскана орденінің 50-ден астам фратичелли спиритуалистері Папаға бағынудан бас тартқандары үшін Генуя архиепискобынан рим-католик шіркеуінен шеттетілді. 17 маусым – Король Эдуард II басқаратын ағылшын әскерлері Бервик-Твидтен Стирлинг қамалына қарай жорыққа шықты. Олар Твид өзенін Уорк пен Колдстримде кешіп, Бервикширдің жазық Мерсі арқылы Лаудердейлге қарай батысқа қарай жүрді. Эрлстонда Эдуард Ламмермуир таулары арқылы (ежелгі римдік жол) ұзақ жабдықтау колоннасын тасымалдауға қолайлы жолды пайдаланды, сондай-ақ атты және жаяу әскер үшін де. 19 маусым – Ағылшын әскерлері Эдинбург маңына жетті, мұнда Эдуард II 200-ден астам жүк және жабдықтау вагондарынан тұратын колоннаны күтті, олар ұзын колонналардың артында қалып, жетеді. Жақын орналасқан Лит портында ағылшын кемелері армияға қажетті жабдықтарды жеткізіп жатыр, олар 24 маусымда Стирлинг қамалына 35 мильдік жорыққа шығар алдында жақсы демалады. 23 маусым – Ағылшын әскерлері Торвудтағы шотландтық бекіністеріне жақындады, Гилберт де Клэр басқаратын атты әскер шотландтық әскермен кездесіп, кері шегінді. Қатыгез шайқас кезінде Генрих де Боун король Роберт Брюспен жекпе-жекте қаза тапты. Эдуард II және алдыңғы күштер, негізінен атты әскер, Баннокбернде орналасты. Жүк колоннасы және күштердің көп бөлігі кешке келді. 24 маусым – Баннокберн шайқасы: Роберт Брюс басқарған шотландтық күштер (шамамен 8000 адам) Баннокбернде ағылшын армиясын жеңді. Шайқас кезінде шотландтық пикмендер шилтрон (немесе фаланга) құрып, ағылшын атты әскерін (шамамен 2000 адам) кері шегіндірді. Эдуард II өзінің күзетшілерімен (шамамен 500 адам) қашып кетті, ал қалған күштер арасында үрей тарады, олардың жеңілісін жеңіске айналдырды. 25 маусым – Эдуард II Данбар қамалына жетіп, Нортумберлендтегі Бамбургке кемемен аман-есен жетті. Оның атты сүйемелдеушілері Дунбардан Бервикке дейінгі жағалау жолымен жүрді.
April 4 – Exeter College in England is founded by Bishop Walter de Stapledon, as a school to educate clergy. April 19 – Philip of Aunay and his older brother Walter de Aunay, convicted of adultery with Margaret of Burgundy and Blanch of Burgundy, respectively, both of whom are two daughters in law of King Philip IV of France, are executed. The manner of their execution is particularly brutal, following torture at the Place du Grand Martroy in Pontoise. April 20 – Pope Clement V dies after an 9 year pontificate at Roquemaure. During his reign, Clement reorganizes and centralizes the administration of the Catholic Church. May 1 – The papal conclave to elect a successor to Pope Clement V begins at the Carpentras Cathedral with 23 Roman Catholic cardinals in attendance, of whom the votes of 16 are necessary to elect a new Pontiff. The cardinals are divided into three factions, none of which have more than eight people, with a group from Italy (led by Guillaume de Mandagot), who want to move the papacy back to Rome; nine from Gascony, most of whom are relatives of Pope Clement (led by Arnaud de Pellegrue); and five from Provence (led by Berengar Fredol). The Italian cardinals walk out three months later after being harassed and threaten to elect their own Pope. The conclave will not meet again for two years, during which time there is no Pope. May 14 – In Italy, more than 50 of the Fraticelli spiritualists of the Franciscan order of Tuscany are excommunicated from the Roman Catholic Church by the Archbishop of Genoa after refusing to return to obedience to the Pope. June 17 – English forces led by King Edward II leave Berwick upon Tweed to march to Stirling Castle. They cross the River Tweed at Wark and Coldstream and march west across the flat Merse of Berwickshire towards Lauderdale. In Earlston, Edward uses a road through the Lammermuir Hills (an old Roman road) practical for the wheeled transport of a long supply train as well as the cavalry and infantry. June 19 – English forces march to the environs of Edinburgh, here Edward II waits for the wagon train of over 200 baggage and supply wagons – which straggle behind the long columns, to catch up. At the nearby port of Leith, English supply ships land stores for the army – who will be well rested before the 35 mile march that will bring them to Stirling Castle, before the deadline of June 24. June 23 – English forces approach the Scottish positions at Torwood, mounted troops under Gilbert de Clare are confronted by Scottish forces and repulsed. During the fierce fighting, Henry de Bohun is killed in a duel by King Robert the Bruce. Edward II and forward elements, mainly cavalry, encamp at Bannockburn. The baggage train and the majority of the forces arrive in the evening. June 24 – Battle of Bannockburn: Scottish forces (some 8,000 men) led by Robert the Bruce defeat the English army at Bannockburn. During the battle, the Scottish pikemen formed in schiltrons (or phalanx) repulses the English cavalry (some 2,000 men). Edward II flees with his bodyguard (some 500 men), while panic spreads among the remaining forces, turning their defeat into a rout. June 25 – Edward II arrives at Dunbar Castle, and takes safely a ship to Bamburgh in Northumberland. His mounted escort takes the coastal route from Dunbar to Berwick.
шілде - қыркүйек
14 шілде – Францияда өткен папалық конклавқа қатысқан итальяндық кардиналдар француз папасы үміткерінің жақтастарынан бірнеше апта бойы қудалауға ұшырағаннан кейін конклавтан шығып кетті. Кардиналдар алқасының қалған бөлігі Папалық ордасы болған Авиньонға, қазіргі Воклюз департаментіне қарасты Оранж қаласына және қазіргі Дром департаментіне қарасты Валенсия қаласына тарады. 14 тамыз – Эдвард Брюс бастаған шотланд шабуылшылары Пеннин тауларының солтүстік-шығыс округтерін тонады, оларға Эндрю Харклей басқаратын ағылшын әскері Стенморда шабуыл жасайды. 31 тамыз – Норвегия королі Хакон V Магнуссон астанасын Бергеннен Ослоға көшіріп, Акершюс бекінісін салады, одан Норвегия келесі 500 жыл бойы басқарылады. Хакон жаңа астанадан билігін кеңейтеді. 29 қыркүйек – Тұтқынға алынған ағылшын ақсүйектерін қайтару үшін Эдуард II Роберт Брюстің әйелі Элизабет де Бёргті, оның қарындасы Мэри Брюсті және қызы Марджори Брюсті босатады.
July 14 – The Italian cardinals participating in the papal conclave in France walk out after weeks of harassment by supporters of a French candidate for pope. The rest of the College of Cardinals disperse to Avignon, seat of the Papacy; Orange, now in the département of Vaucluse, and Valence in the now in the département of Drôme. August 14 – Scottish raiders led by Edward Bruce plunder the north eastern counties in the Pennines, they are attacked at Stainmore by the English under Andrew Harclay. August 31 – King Haakon V Magnusson of Norway moves his capital from Bergen to Oslo – where he builds Akershus Fortress, from which Norway is ruled for the next 500 years. Haakon expands his reign from the new capital. September 29 – In exchange for the captured English nobles, Edward II releases Elizabeth de Burgh, wife of Robert the Bruce, his sister Mary Bruce, and his daughter Marjorie Bruce.
Еуропа
Степан II әкесі Степан I Котроманичтің қайтысынан кейін Боснияның билеушісі (бан) атанды. Ол Сава өзенінен Адриатика теңізіне дейінгі жерлерді билейді, бірақ 1322 жылға дейін толыққанды билік жүргізе бастамайды.
Stephen II becomes ruler (ban) of Bosnia following the death of his father Stephen I Kotromanić. He rules the lands from the River Sava to the Adriatic Sea, but does not effectively begin to rule until 1322.
Африка
"Сион бағанасы" деп белгілі Амда Сейон І Эфиопия императоры болып таққа отырып, оңтүстік-шығысқа қарай мұсылмандық территорияларға кеңейіп, көптеген кіші мемлекеттерді өзінің мемлекетіне қосып, елді кеңейтеді.
Amda Seyon I, known as "the Pillar of Zion" begins his reign as Emperor of Ethiopia, during which he expands into Muslim territory to the southeast. He enlarges his kingdom by incorporating a number of smaller states.
Дін
Өзбек хан мешіті Қырымда Өзбек ханның билігінде салынған.
The Ozbek Han Mosque is built in the realm of Özbeg Khan in the Crimea.