Кіріспе
Blue Amberol Records – 1912 жылдан 1929 жылға дейін АҚШ-та Томас Эдисон, Inc. компаниясы шығарған цилиндрлік жазбалардың тауарлық атауы. Олар 1908 жылы пайда болған 4 минуттық қара балауыз Amberol цилиндрлерін ығыстырды, ал бұлар 1880-жылдардың соңынан бері қолданылып келген стандартты формат болған 2 минуттық балауыз цилиндрлерін алмастырған еді. Blue Amberol жазбалары 4 минут 45 секундқа дейін ойнай алады және олардың беткі қабаты "бұзылмайтын" целлулоид пластигінен жасалған, оны Эдисон тауарлық белгісі ретінде көк түске бояған. Amberol цилиндрлерін ойнатуға арналған Эдисонның фонографтары Amberola деп аталды.
Blue Amberol Records was the trademark name for cylinder records manufactured by Thomas A. Edison, Inc. in the US from 1912 to 1929. They replaced the 4 minute black wax Amberol cylinders introduced in 1908, which had replaced the 2 minute wax cylinders that had been the standard format since the late 1880s. Blue Amberols can play for as long as 4 minutes and 45 seconds and have a surface layer of the "indestructible" plastic celluloid, which Edison tinted a trademark blue color. Edison brand phonographs designed to play Amberol cylinders were named Amberolas.
Эдисон шамы Amberols
Төрт минуттық Амберол цилиндрі 1908 жылы дебют жасады. Амберольдер 1902 жылғы қара балауыздан мықтырақ болатын, нәзік, қара, балауыз тәрізді қоспадан жасалған. Бұл Амберол балауызы 1908 жылдан бастап 1912 жылы көк Амберол пайда болғанға дейін 2 минуттық стандартты жазбалар үшін де қолданылды. Амберолдың енгізілуі цилиндрлік жазбаларға деген қызығушылықты қайта жандандырды, бірақ проблемалар көп ұзамай көрінді. Амберольдер оңай жарылады және ойнату кезінде сынуы мүмкін. Амберольдер сынғанда көбінесе сынып, кейбір 2 минуттық балауыз цилиндрлер сияқты бірнеше бөлікке ғана бөлінбейтін. Тағы бір мәселе – Амберол балауызы тым тез тозығып бітті. Кейбір Амберольдер өндіріс процесіндегі теңсіз қысқару салдарынан қате ойнап немесе тербелмелі дыбыспен ойнады.
Эдисон көк амберолдары
1912 жылға қарай Amberol балауызының кемшіліктері айқын болды. Эдисон, Томас Б. Ламбертке оның целлюлоидты цилиндр патенті үшін роялти төлегісі келмей, ақырында оны сатып алып, өндірісті Париж гипсімен нығайтылған, жұқа бірақ берік, көк түсті целлюлоидқа көштірді. Осы «көк Amberol» цилиндрлерінің енгізілуі цилиндр сатылымын арттыруға көмектесті. Көк Amberol-дың алғашқы шығарылымдары өз дәуірі үшін тамаша дыбыс сапасын ұсынды – тіпті кейінгі шығарылымдардан да жақсы, себебі 1915 жылдың қаңтарынан бастап Томас А. Эдисон, Inc., Diamond Disc фонограф жазбаларының сапасын жақсартуға күш салып, Diamond Disc-тен акустикалық түрде дубляждалған цилиндрлерді шығара бастады. Дубляждау техникасы 1927 жылдың желтоқсанына дейін электрондық емес болды (диск фонографының дыбыс құбыры цилиндрге жазу құбырына қосылды), ал желтоқсан айында электрондық дубляждау енгізілді. Бұл түпнұсқа дискілермен салыстырғанда цилиндрлерде сәл қуыс, «өлген» дыбыс пайда болуына әкелді. Көптеген дубляждалған цилиндрлерде, цилиндрдің өзінің 160 айналымдық шуы жеткілікті түрде төмен болғанда, музыка басталғанға дейін 80 айналымдық дискінің шуын естуге болады. 1912 жылы 1501 нөмірімен басталып, 1929 жылы 5719 нөмірімен аяқталған негізгі халықтық және қасиетті музыка сериясынан басқа, Эдисон опера ариялары, жеңіл классикалық туындылар және «атақты» артистер орындаған басқа да «мәдени» музыкадан тұратын беделді «Концерттік көк Amberol» ұсынды, кейіннен олар ерекше боялған «Royal Purple Amberol» цилиндрлерімен алмастырылды. Әдеттегі сандардың орнына әріптермен (A-ден H-ға дейін) белгіленген арнайы балауыз Amberol немесе көк Amberol жиынтығы, кейбір ескі 2 минуттық фонографтарды жаңартуға арналған 4 минуттық түрлендіру жиынтығымен бірге сатылды. Эдисон мектебінің фонографына, ICS тіл курстарына қосымша, Морзе кодын оқытуға арналған көк Amberol, француз және неміс нарықтарына арналған көк Amberol, Мексиканың ауылдық нарығына арналған арнайы 2 минуттық көк Amberol, сондай-ақ Ediphone үшін 6 дюймдік (15 см) диктант оқу цилиндрлері болды, бұл іс жүзінде ұзын көк Amberol болды және цилиндр форматының тоқтатылуынан кейін де көп жылдар бойы өндірісте болды.
Техникалық
Эдисонның көк амберолдары целлулоидтан жасалған, ал негізі гипстен тұрады. Целлулоидтық беті, егер жақсы күтілген машинада, жақсы жағдайдағы игнемен ойналса, жүздеген рет ойнатуға төтеп бере алады, бұл беттік шудың шамалы ғана артуына әкеледі. "Амбероль" пластигі Париж гипсінен жасалған негізде орналасқан. Бұл негіз көк амберол пластинкаларының ұзақ сақталуы үшін мәселе тудырады, себебі гипс ондаған жылдар бойы кеңейеді, әсіресе ылғалға ұшырағанда немесе ылғалды ортада сақталғанда. Орташа жағдайларда, кеңейген гипс пластинканың фонографтың осіне дұрыс орналаспауына себеп болуы мүмкін (бұл дұрыс ішкі диаметрді қалпына келтіру үшін гипсті ақырып түзету арқылы оңай шешіледі) немесе цилиндрдің пішінін бұрмалап, дұрыс ойнатуға мүмкіншілік бермейді. Ең жаман жағдайда, кеңейген гипс пластикалық ойнату бетін жарып немесе бөліп, пластинканы қолдануға жарамсыз етеді. Мұздату гипстегі ылғалдың кеңеюіне, ал целлулоидтың жиырылуына себеп болады, бұл комбинация целлулоидты бойлық бағытта кенеттен жаруына әкелуі мүмкін. Көк амбероль пластигі нитроцеллюлозадан жасалған, сондықтан ол өртке қауіпті. Органикалық пластик болғандықтан, целлулоид химиялық ыдырауға ұшырайды, бірақ нитраттық пленкаларда көрінетіндей, күрт нашарлау көк амберольдарда немесе басқа (мысалы, Ламберт, Олбани Индеструктибл және АҚШ Еверластинг) целлулоидтық цилиндрлерде әзірге сирек немесе тіпті байқалған емес.