Кіріспе
Оңтүстік Кореяның Хосео аймағындағы метрополитен қаласы – 2019 жылы халқы 1,5 миллионға жеткен Оңтүстік Кореяның бесінші ірі мегаполисі. Орманды төбелер мен Геум өзенінің жанында орналасқан орталық жазық аңғарда жатқан қала, технология және ғылыми-зерттеу институттарымен, сондай-ақ табиғи ортасын бағалауымен танымал. Көптеген таулар, ыстық бұлақтар мен өзендер жалпы пайдалануға ашық. Тэджон (Сеул, Гвачхон және Седжон қалаларымен бірге) Оңтүстік Кореяның әкімшілік орталықтарының бірі. Қалада 23 университет пен колледж бар, оның ішінде Кореяның ғылым және технология институты (KAIST) және Чхуннам ұлттық университеті, сондай-ақ мемлекеттік ғылыми-зерттеу институттары мен Samsung, LG сияқты көптеген ирикті компаниялардың (chaebol) ғылыми-зерттеу және даму орталықтары орналасқан, олардың көпшілігі қаланың Тэдог ғылым қалашығында (Daedeok Science Town) шоғырланған. Тас дәуірінен бері адамдар қоныстанған Тэджон тарихи тұрғыдан алғанда өзен жағасындағы шағын ауылдардың жиынтығы болған. Аймақ тарихтың әртүрлі кезеңдерінде әртүрлі стратегиялық маңызға ие болғанымен, ол 1900 жылдардың басында, жапондық оккупация кезінде теміржол торабы ретінде пайдаланылғанға дейін көбінесе дамымаған. 1980 жылдардан бастап Сеулден Тэджонға бірнеше ұлттық әкімшілік функциялар көшірілді, олардың көпшілігі қазір Тэджон үкіметтік кешенінде (Daejeon Government Complex) орналасқан, бұл халық санының одан әрі өсуіне әкелді. Қала 1986 жылғы Азия ойындарының қосалқы қаласы болды, 1993 жылы ЭКСПО көрмесін, 2000 жылы Халықаралық математикалық олимпиаданы қабылдады және 2027 жылы FISU жазғы студенттер ойындарының негізгі қаласы болады. 2005 жылы қала метрополитен мәртебесіне ие болды. Тэджон үш ірі өзені бар жазық аңғарда орналасқан, олардың барлығы Геум өзені арқылы Сары теңізге құяды. Қала бірнеше кішкентай таулармен қоршалған және Сеулдің оңтүстігінде, Пусанның солтүстігінде және Сары теңіздің шығысында орналасқан. Тэджонда муссондық климат басым, төрт маусымдық ауа райы бар, жазда ылғалды және ыстық, қыста құрғақ және суық болады.
Daejeon is South Korea's fifth largest metropolis, with a population of 1.5 million as of 2019. Located in a central lowland valley alongside forested hills and the Geum River, the city is known for its technology and research institutions, and for celebrating its natural environment, with most mountains, hot springs, and rivers freely open for public use. Daejeon (along with Seoul, Gwacheon and Sejong City) is one of South Korea's administration hubs. The city is home to 23 universities and colleges, including Korea Advanced Institute of Science and Technology (KAIST) and Chungnam National University, as well as government research institutes, and research and development centers for many chaebols such as Samsung, LG, mostly located in the city's Daedeok Science Town. Occupied by humans since the Stone Age, Daejeon was historically a collection of small riverside villages. Though the area had varying degrees of strategic importance depending on the period in history, it was largely undeveloped until its use as a rail hub from the early 1900s, during the period of Japanese occupation. From the 1980s, multiple national administrative functions were moved from Seoul to Daejeon, most of which are now located in the Daejeon Government Complex, resulting in another population increase. The city was a sub host for the 1986 Asian Games,hosted the Expo 1993, the International Mathematical Olympiads in 2000 and will be the 2027 FISU Summer World University Games main host city, and was elevated to the status of Metropolitan City in 2005. Daejeon is situated in a lowland valley with three major rivers, all of them eventually flowing into the Yellow Sea by way of the Geum river. The city is surrounded by several small mountains, and is located approximately south of Seoul and north of Busan, and east of the Yellow Sea. Daejeon experiences a monsoon influenced, four season climate with wet, hot summers and drier, cold winters.
Тарих
Адамдар алғаш рет тас дәуірінде Дэджон аймағына қоныстанған. Ол әр түрлі уақытта Бэкженің Усул құны, Силланың Бипун құны, Хойдөк хёны, Юсон хёны, Докжин хёны және Чжинжам хёны сияқтылармен стратегиялық әскери жер ретінде пайдаланылған. Жосон патшалығы кезінде Гонгжу мохасының Хойдөк хёны және Чжинжам хёны басқарған. 1895 жылы аймақтың көп бөлігі Хойдөк құны мен Чжинжам құнының құрамына кірді, ал қалған бөлігі Гонгжу құнына қарасты. Дэджон аймағы тарихи тұрғыдан Ханбат (한밭) деп аталған, бұл корей тілінде "үлкен егістік" деген мағынаны білдіреді. "Дэджон" сөзі ханчада да солай мағына береді. 19 ғасырда Дэджон ағылшын тілінде Кунгчжу, Гонгжу деп те аталған. Тарихи тұрғыдан алғанда, Дэджон аз тұрғындары бар шағын ауыл болған. Бірақ 1905 жылы Кёнбу темір жолы Сеулден Пусанға қарай жұмыс істей бастады, Дэджонда станция ашылды. 1926 жылы жапон үкіметі кезінде Мокпо мен Дэджон арасында Хонам темір жолы салынды, осылайша Дэджон маңызды көлік торабына айналды. Орналасқан жері мен көлік құралдарына жақындығының арқасында Дэджон жылдам дамыды. 1932 жылы Оңтүстік Чхунчхон провинциясының астанасы Гонгжудан Дэджонға көшірілді. Корея соғысы кезінде қалада маңызды шайқас – Тхэджон шайқасы болды. Соғыс кезінде Оңтүстік Корея полициясы өлтірген бейбіт азаматтардың көптеген зираттары Тхэджон маңынан табылып, Алан Виннингтонның "Кореяда шындықты көрдім" атты әйгілі соғысқа қарсы үнпарақшасында жарияланды. Бұл үнпарақшаның мазмұнынан ұялған британ үкіметі оны мемлекеттік қылмыс жасады деп айыптап, өлім жазасын беруді қарастырған, бірақ оның орнына оны азаматтығы жоқ деп жариялады. Содан бері қала шекарасына өзгерістер енгізілді. Оның ресми атаулары да өзгерді. Шекаралық өзгерістердің бірі 1983 жылы жақын орналасқан Дэдеок қаласын қала құрамына қосу болды. Содан кейін 1980 жылдардың соңында Дэджон арнайы қала (Чихальси) мәртебесіне ие болды, осылайша Оңтүстік Чхунчхон провинциясынан тәуелсіз әкімшілік аймаққа айналды. 1995 жылы Оңтүстік Кореяның барлық арнайы қалалары метрополитен қалалары деп қайта аталды, осыған байланысты Дэджонның қазіргі ресми атауы Дэджон метрополитен қаласы (대전광역시) болып табылады. Алайда, 2013 жылы астаналық функцияларды бөлу және жергілікті дамуды теңгермелі ету мақсатымен Седжон арнайы басқару қаласы құрылғаннан кейін, бұрын Дэджонға бағытталған көптеген мемлекеттік мекемелер Седжонға көшірілді, сондай-ақ Сеулдегі көптеген мемлекеттік мекемелер де Седжонға көшірілді. Седжон қаласының іске қосылуымен ірі ауқымды даму басталды, нәтижесінде инфрақұрылым құрылысы және ірі тұрғын үй кешендері салынды. Седжон Дэджонның солтүстігінде орналасқан, ал Дэджон тұрғындары Седжонға көшуді бастады. 2020 жылдың шілде айына қарай Дэджоннан Седжонға 100 мыңнан астам адам көшіп кеткен.
География
Дейжон Оңтүстік Кореяның ортасына жақын, N36°10'59" және N36°30'1" ендіктер мен E127°14'48" және E127°33'35" бойлықтар аралығында орналасқан. Сеул қаласынан шамамен алыс, Пусаннан және Гванчжудан да қашықтықта жатыр. Тарихи тұрғыдан "үлкен дала" деп белгілі болған қала, бірнеше таулармен қоршалған үлкен шеңбердің ішінде жатыр. Гьерьонсан ұлттық паркі қаланың батыс шекарасында орналасқан, ал Собаек тауларының етегі оңтүстік және шығыс жақтан қаладан тысқары жерде жатыр. Қаланың ортасынан үш өзен ағып өтеді: Гапчон (갑천), Юдэунчон (유등천) және Дэджончон (대전천). Олар негізінен оңтүстіктен солтүстікке қарай ағып, ақырында солтүстік-шығыста қаланы шекаралайтын Геум өзеніне құяды. Даэджоннан шыққаннан кейін өзен бағытын өзгертіп, оңтүстік-батысқа бұрылып, Гунсан жанындағы Сары теңізге құяды.
Климат
Дейжон муссондық әсер ететін, төрт маусымдық климатқа ие, ылғалды субтропикалық және ылғалды континенталды климат жіктелімдері арасында орналасқан (сәйкесінше Коппен Cwa/Dwa), Сеулге қарағанда температураның ауытқулары аздап жұмсақ. Қыстары суық және құрғақ, қаңтар айындағы орташа температурасы -0,7°C. Жаздары ыстық және ылғалды, тамыз айындағы орташа температурасы 25,2°C. Жыл бойындағы ең көп жауын-шашын көбінесе шілде мен тамыз айларында Кореяның муссондық маусымында жауады.
Ғылыми-зерттеу және даму
Дейжон Кореяның ғылыми-зерттеу және даму орталығы ретінде танымал. KAIST және Негізгі ғылымдар институтынан басқа, онда 20-дан астам басқа мемлекеттік ғылыми-зерттеу мекемелері және әр түрлі корпоративтік ғылыми-зерттеу орталықтары бар, олардың көпшілігі Гапчон өзенінің солтүстігіндегі Юсеонг ауданындағы Дадеок Иннополисі айналасында орналасқан. Даэджон қаласында жүргізілетін зерттеулер салаларына телекоммуникациялар, наноөндіріс, биотехнология, су, ядролық және су энергиясы, ядролық синтез, дизайн, өлшеу технологиялары, машина жасау, отын жадырмалары, аэронавтика, жаңа материалдар, робототехника, жаңа дәрілер және экологиялық технологиялар жатады. Daedeok Innopolis-тің мүшелігіне 898 корпорация, 35 мемлекеттік инвестицияланған және демеушілік мекемелер; алты университет және 15 қоғамдық ұйым кіреді. Даэдоктағы ғылыми-зерттеу институттары: Корея биоғылым және биотехнология ғылыми-зерттеу институты (KRIBB), Корея атом энергиясы ғылыми-зерттеу институты (KAERI), Корея электроника және телекоммуникациялар ғылыми-зерттеу институты (ETRI), Корея аэроғарыш ғылыми-зерттеу институты (KARI), Корея астрономия және ғарыш ғылымдары институты (KASI), Корея синтез энергиясы ғылыми-зерттеу институты (KFERI), Ұлттық Нанофаб орталығы, Корея негізгі ғылымдар институты (KBSI), Негізгі ғылымдар институты (IBS), Корея машиналар және материалдар институты (KIMM), Корея химиялық технологиялар ғылыми-зерттеу институты (KRICT), Корея ғылым және ақпараттық технологиялар институты (KISTI), Корея стандарттар және ғылым ғылыми-зерттеу институты (KRISS), Теңіз және мұхит инженерлік зерттеу институты, Ақпараттық технологиялар ілгерілеу институты (IITA), Корея геологиялық ғылымдар және минералдық ресурстар институты, Қорғаныс даму агенттігі (ADD), Корея токсикология институты (KIT), Корея шығыс медицинасы институты, Ядролық қаруды таратпау және бақылау институты, Ұлттық математикалық ғылымдар институты (NIMS), Корея ядролық қауіпсіздік институты (KINS), Сирек изотоптар ғылыми жобасы (RISP), Корея Ұлттық ғылыми-зерттеу қоры (NRF) және Ұлттық қауіпсіздік зерттеу институты. Даэдокта өндірілген технологиялардың арасында ETRI-дің CDMA, WIBRO және DMB сымсыз байланыс жүйелері, KRIBB-дің нано-биочиптері, KARI-дің KOMPSAT спутниктері және NFRI-дің KSTAR ядролық синтездік тәжірибелік реакторы бар. Даэдок қаласында 21 корпоративтік ғылыми-зерттеу орталығы бар, олардың арасында кіші фирмалар да бар. Кейбір белгілі корпоративтік зерттеу орталықтары: Донгбу жоғары ғылыми-зерттеу институты (биотехнология, микроорганизмдер және агрохимия), GS Caltex құндылықтарды құру орталығы (экологиялық таза өнімдер, соның ішінде мұнайдың орнына қолданылатын заттар), Ханва химиялық зерттеулер (биотехнология, электроника материалдары, катализаторлар және нанотехнология), Хонам мұнай-химиялық Даэдук ғылыми-зерттеу институты (синтетикалық химия және мұнай-химия), LG Chemical LTD. зерттеу паркі (литий-иондық және полимерлік аккумуляторларды әзірлеу), Samyang ҒЗЖ орталығы (медициналық зерттеулер және электроника), және SK технология институты (мұнай саласындағы зерттеулер). Мемлекеттік корпорациялардың ғылыми-зерттеу институттары, мысалы, Корея электр энергиясын зерттеу институты (су электрлік жобалары және ядролық энергия), Корея құрылыс материалдары институты (құрылыс материалдарын сынау жөніндегі уәкілетті агенттік) және Корея аэроғарыш технологиясы институты (аэроғарыш дизайны, спутниктер, ұшыру технологиялары) де Даэдок жүйесінің құрамына кіреді. 2013 жылдың 16 мамырында Дэджон Халықаралық ғылым және бизнес белдеуінің өзегі ретінде таңдалды. Hankook Tire компаниясының негізгі ҒЗО орталығы Даеджон қаласында орналасқан.
Парктер мен табиғат
Дейжон тұрғындары табиғатқа деген құштарлығымен танымал, қаланың көптеген таулары, ыстық сулары мен өзендері жалпы пайдалануға еркін ашық. Қазіргі заманғы қаланың көптеген дәстүрлері, мерекелері, тартымды орындары мен өнеркәсіптері маңызды таулар, өзендер мен орманмен байланысты. Қалалық әкімдік белгілеген сегіз "көркем орын" бар, олардың ішінде Сикжангсан, Бомунсан, Губонгсан (маркировкалар = жоқ), Жангтасан және Гьеджоксан таулары, Дэчхонгхосу көлі, сондай-ақ Юсон аяқ-қолға емдеу орталығы және Экспо ғылым паркі, оның ішінде Ханбит мұнарасы мен Экспо көпірі сияқты ескеретін орындар бар. Әлемдік көрменің бұрынғы тұрақтарына салынған Дэджон Ханбат Арборетумы Кореядағы ең ірі жасанды арборетум екендігімен де ерекшеленеді. Оңтүстіктен Дейжонға көрініс беретін Бомунсан тау паркі 1965 жылы паркі ретінде құрылды. Паркте су бұлақтары, жолдар, буддалық храмдар және қола дәуірінен қалған бірнеше тарихи орындар бар. Онда табиғатты емдеу орталығы, ашық аспан концерт залы және Daejeon O World ойын-сауық паркі, оның ішінде Дейжон хайуанат бағы, Joy Land және Flower Land кіреді. Паркте 600 жануардың 160 түрі, 17 түрлі аттракцион және тақырыптық бақтар бар, соның ішінде Ыстық су бағы, Дәрілік шөптер бағы және Гүлдер бағы.
Медиа
Дейжон теледидар, газет және баспа индустриясы үшін провинциялық орталық болып табылады. KBS және MBC сияқты ірі телерадиокомпаниялардың Дейжон қаласында филиалдары бар; Taejon Broadcasting Corporation (TJB) – Дейжон қаласында орналасқан жергілікті телеарна. Көптеген пәтерлерде кабельдік теледидар қызметі бар. Цифрлық радиоарналармен бірге сегіз (8) мобильді телеарна ұсынылады. Бірнеше FM радиостанциясы жаңалықтар мен музыка эфирге береді. KBS, MBC, TJB-ның FM радиоарналары, сондай-ақ FEBC және CBS христиандық радиоарналары, TBN трафик жаңалықтары арнасы бар. Daejeon Ilbo – Оңтүстік Чхунчхон провинциясын қамтитын ірі жергілікті газет.
Фестивальдар
Дейжон – дәстүрлі халық фестивальдері мен заманауи мәдени тойлардың отаны. Олардың ішінде Даэджон ғылым фестивалі, Хё мәдениеті тамыры фестивалі, Толық ай фестивалі, Юсон Ончхон фестивалі, Кымган Рохас фестивалі, Дику фестивалі, Кёджоксан тау манбал фестивалі, Кёнвуджик әйелдер фестивалі, сондай-ақ жыл мезгілдеріне қарай өтетін түрлі халықаралық тамақ, сусын және музыка фестивальдері бар.
Спорт
Дейжонда көптеген кәсіби командалар мен ұлттық және халықаралық деңгейде белсенді спорттық нысандар бар. 2002 жылғы ФИФА әлем чемпионаты үшін салынған Даэджон әлем чемпионаты стадионында 16-шы кезеңдегі Оңтүстік Корея – Италия матчысы сияқты бірнеше ойын өтті. Қазір бұл стадион қалалық футбол клубының үйі. 1964 жылы салынған Даэджон Ханбат спорт кешені 1986 жылғы Азия ойындарының өткізілген орындарының бірі болды, сондай-ақ Сеулде өткен 1988 жылғы Олимпиада ойындарының іріктеу турнирлерін қабылдады. Бүгінде бірнеше нысандар жаңартылып, қаланың кәсіби бейсбол, K3 лигасының футбол және волейбол командаларына үй иесі болып табылады. Қала сонымен қатар LPGA гольфшілері Пак Сери мен Чан Чжонның туған жері, ал бұрынғы «Нью-Йорк Метс» командасының сол жақтан тастаушысы Ку Дэсонның өмір сүрген қаласы.
Футбол
Қалада K League 1 футбол клубы «Тэджон Хана Ситизен» және K3 лигасының «Тэджон Корейл» командасы орналасқан. «Тэджон Хана Ситизен» өз алаңындағы ойындарын «Тэджон Әлем Кубогы» стадионында, ал «Тэджон Корейл» – «Тэджон Ханбат» спорт кешенінде өткізеді.
Бейсбол
KBO лигасының «Хануа Бүркіттері» командасы 1985 жылы Тэджон қаласында құрылды. Олар өз алаңындағы ойындарды 1964 жылы Пусадоңда салынған Тэджон Ханбат бейсбол стадионында өткізеді, стадионның сыртқы жағынан Бомунсан тауының әсем көрінісі ашылады. 2013 жылы стадион жаңартылып, кеңейтілді, сыртқы қабырғасы жылжытылып, орындықтар саны 13 000-ға жеткізілді.
Волейбол
V лигасының ерлер волейбол клубы «Тэджон Сэмсунг Файр Блюфэнгс» және V лигасының әйелдер волейбол клубы «Тэджон KGC» өздерінің үй ойындарын «Тэджон Ханбат» спорт кешенінің Чхунму гимназиясында өткізеді.
Көлік
Дейжон - Оңтүстік Кореяның көлік торабы, мұнда екі маңызды тас жол – Гёнбу және Хонам тас жолдарының тармағы, сондай-ақ екі ірі теміржол желісі – Гёнбу және Хонам теміржолдары тоғысады. KTX жоғары жылдамдықты теміржол жүйесі арқылы Дэджон мен Сеул арасындағы сапар шамамен 50 минутты алады. Дэджонға ең жақын әуежай – Чонджу әуежайы, ол Дэджонның солтүстігінде шамамен отыз минуттық жерде орналасқан. Дегенмен, Инчхон халықаралық әуежайына тікелей автобус қатынасы да бар.
Метро
Бір желі, Даэджон метросының 1-жолы, жоспарланған бес желілі метро жүйесі 2007 жылдың 17 сәуірінен бері жұмыс істеп келеді (осы желідегі ішінара жұмыс 2006 жылдың 16 наурызында басталды). Бұл метро желісі қаланың ескі орталығында орналасқан Дэджон станциясын қаланың жаңа және соңғы уақыттарда дамыған бөліктерімен, оның ішінде қала әкімдігі мен көптеген мемлекеттік мекемелер орналасқан Дунсанмен байланыстырады. Даэджон метросы мен Сеул метросы арасындағы ерекшеліктерге тар вагондар, вагондарды байланыстыратын есіктердің болмауы, әр пойызға он емес, төрт вагон және жолаушылардың ыңғайы үшін орындықтардың астында қосымша орын қарастырылғандығы жатады. Алғашқыда, жол төлемі үшін қолданылатын пластикалық токендер турникеттерге кіргенде сенсор арқылы оқылса, шығарда тиісті саңылауға салынатын. Токендердің дизайны оларды жарнама мақсатында пайдалануға мүмкіндік берді. Қазіргі таңда жүйеде T money жүйесі, қайта зарядталатын Smart карталар тізбегі және көлік құралына ақы төлеу үшін қолданылатын басқа да "ақылды" құрылғылар қолданылуда. Метро станцияларында платформа есіктері орнатылған.
Велоспорт
Кореядағы қоғамдық велосипедтің атауы әр аймақта әртүрлі, ал Дэджондағы қоғамдық велосипедтің атауы "타슈(Tashu)". 'Ташу(Tashu)' – Чхунчхон диалектісін пайдалану арқылы жасалған атау, стандартты корей тіліне аударғанда 'Та세요(Taseyo)' болады. Ташу – 2008 жылдан бері Дэджон қаласында жұмыс істейтін, операторсыз жалға берілетін қоғамдық велосипед қызметі. Бастапқы жалға алу ақысы 500 вон, ал күнделікті билет сатып алған жағдайда, велосипедті сол күні бір сағат ішінде шексіз пайдалануға болады. Яғни, жалға алғаннан кейін бір сағат ішінде қайтарсаңыз, қайтарып бергеннен кейін бірден тегін қайта жалға алып, тағы бір сағат пайдалана аласыз. Бірақ, егер бір сағаттан асып кетсе, қосымша ақы автоматты түрде есептеледі. Жалға алу уақыты сағат 5:00-ден 00:00-ге дейін, ал 00:00-ден 5:00-ге дейін жалға алу мүмкін емес, тек қайтару ғана мүмкін. 'Ташу(Tashu)' аталымы – жергілікті ерекшелігін сақтай отырып, әлемнің кез келген адамына оңай айтылатындықтан, табысты брендтік атаудың жақсы мысалы саналады.