Лесли динамигі және күшейткіші

Кіріспе

Электр күшейткіші және дыбыс шығарушы.

Лесли динамигі – электр немесе электрондық аспаптан сигналды шығаратын және динамиктер алдындағы баффл камерасын ("барабанды") айналдыру арқылы дыбысты өзгертетін біріктірілген күшейткіш пен дыбыс шығарушы құрал. Үстіңгі жиілікті динамик алдындағы мүйіздердің айналмалы жүйесі де ұқсас әсер береді. Бұл динамик ең көп Хаммонд органымен байланысты, бірақ кейін электр гитарасы және басқа да аспаптар үшін де қолданылды. Типик Лесли динамигі күшейткіш, жоғары жиілікті мүйіз және төмен жиілікті динамиктерден тұрады, бірақ нақты компоненттер модельге байланысты өзгереді. Музыкант Лесли динамигін сыртқы коммутатор немесе педаль арқылы басқарады, ол "хорал" және "тремоло" деп аталатын баяу және жылдам режимдер арасында ауысады. Динамик өнертапқышы Дональд Леслидің есімімен аталады, ол 1930-жылдардың соңында Хаммонд органы үшін құбырлы немесе театрлық органның дыбысын жақсырақ имитациялайтын динамик жасауға кіріскен, және динамик конусы осі бойымен айналатын баффлдар ең жақсы дыбыс әсерін беретінін тапқан. Хаммонд динамиктерді сатуға қызығушылық танытпағандықтан, Лесли оларды өзі, қосымша құрылғы ретінде, басқа органдарды және Хаммондты да назарда ұстап сатқан. Лесли алғашқы динамигін 1941 жылы жасаған. Оның динамигі арқылы ойналған орган дыбысы АҚШ-та ұлттық радио арқылы таралып, коммерциялық және сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. Көп ұзамай ол көптеген джаз органдарының қажетті құралына айналды. 1965 жылы Лесли өзінің бизнесін CBS-ке сатты, ал CBS 1980 жылы оны Хаммондқа сатты. Кейіннен Suzuki Musical Instrument Corporation Хаммонд және Лесли брендтерін сатып алды. Лесли – дыбысты өзгерту құрылғысы болғандықтан, оның әсерін электронды эффекттер арқылы имитациялауға көптеген әрекеттер жасалды. Оларға Uni Vibe, Neo Ventilator немесе Hammond Suzuki-дің өздерінің қораптағы симуляторы жатады.

Тарих

Лесли Лос-Анджелестегі Баркер Бразерс дүкенінде радио сервисінде инженер болып жұмыс істеді, ол Хаммонд органдарын сатумен және жөндеумен айналысты. 1937 жылы ол бір данасын сатып алды, онымен түтік органды алмастыра алады деп үміттенді. Бірақ үйдегі дыбыс, оны алғаш рет естіген үлкен көрме залымен салыстырғанда, оны көңілі толмады. Сондықтан ол бұл мәселені шешу үшін динамик құрастыруға тырысты. Бастапқыда Хаммондтың шкафына ұқсас корпус жасауға әрекеттенді, бірақ көп ұзамай түтіктердің орналасуы әртүрлі болғандықтан, түтіктер кеңістікте әртүрлі дыбыс шығаратынын түсінді. Осыны еліктеу үшін ол жылжымалы динамик жасады. Ол динамиктер мен жылдамдықтардың әртүрлі комбинацияларын сынап көрді және "тремоло" жылдамдығымен жұмыс істейтін бір динамик ең жақсы нәтиже беретінін анықтады. Әрі қарай тәжірибе жасағаннан кейін, сигналды айналмалы барабан мен рупорға бөлудің бас және дискіге арналған жиіліктерді күшейтуге көмектесетінін анықтады. 1940 жылы Лесли прототипін сатуға дайын деп шешіп, оны көрсету үшін Хаммонд орган компаниясына барды. Алайда, Лоренс Хаммонд Леслидің өзінің органын жақсартуға тырысқанына қызығушылық танытпады және оны сатудан бас тартты. Компания тіпті өз органдарының динамик интерфейсін "Леслиге қарсы" етіп өзгертті, бірақ Лесли бұл қиындықтан тез арада өтті. Лесли 1941 жылы динамикті әртүрлі атаулармен шығара бастады, оның ішінде Vibratone, Brittain Speakers, Hollywood Speakers және Crawford Speakers болды. 1947 жылы ол "Лесли Вибратоне" деген атауға қайта оралды. Хаммондтың "Музыканың ең керемет үні" деген слоганына қарсы тұру үшін Лесли пластинкаларға "Электрлік органның түтік үні" деген ұқсас слоган қосты. Соңында ол динамик үшін 50-ге жуық патент алды. Лесли динамикті Хаммондтан басқа, Wurlitzer, Conn, Thomas және Baldwin сияқты басқа органдармен де жұмыс істеуге бейімдеді. 1980 жылы Хаммонд корпорациясы CBS-тен Electro Music және Leslie атауын сатып алды. 1986 жылы Хаммонд бизнесі тоқтағаннан кейін, бұрынғы инженер Электро Музыканы қайта құрды, ол Ноэль Краббтан, Хэммондқа құқықтарды алғаннан кейін лицензия алды. Кейіннен 1992 жылы Suzuki компаниясына сатылды, олар динамиктің өндірісін жалғастыруда.

Leslie worked as a radio service engineer at Barker Brothers Department Store in Los Angeles, which sold and repaired Hammond organs. He bought one in 1937, hoping it would be a suitable substitute for a pipe organ. He was disappointed, however, with the sound in his home compared to the large showroom where he originally heard it. Consequently, he attempted to design a speaker to overcome this. He initially tried making a cabinet similar to Hammond's, but soon concluded that pipe organs produced a spatially varied sound because of the different location of each pipe. He set out to emulate this by making a moving speaker. He tried various combinations of speakers and speeds, and discovered that a single one running at what's now known as the "tremolo" speed worked best. After further experimentation, he decided that splitting the signal into a rotating drum and horn helped accentuate bass and treble frequencies. By 1940, Leslie decided his prototype was ready to market, and went to the Hammond Organ Company to demonstrate it. Laurens Hammond, however, was not impressed with Leslie's attempt to better his own organ design, and declined to market it. The company even changed the speaker interface on their organs to make them "Leslie proof," though Leslie quickly worked around this. Leslie began manufacturing the speaker in 1941—initially under a variety of names, including Vibratone, Brittain Speakers, Hollywood Speakers, and Crawford Speakers. He returned to the name "Leslie Vibratone" in 1947. To counteract Hammond's slogan "Music's Most Glorious Voice," Leslie added a similar slogan, "Pipe Voice of the Electric Organ" to the plates. He eventually owned nearly 50 patents on the speaker. Leslie manufactured the speaker to work with other organs besides Hammond, including Wurlitzer, Conn, Thomas and Baldwin. In 1980, the Hammond Corporation finally bought Electro Music and the Leslie name from CBS. After Hammond went out of business in 1986, a former engineer re established Electro Music, licensing the name from Noel Crabbe, who had acquired the rights to Hammond. It was subsequently sold to Suzuki in 1992, who continue to manufacture the speaker.

Ерекшеліктері

Лесли динамигі бірнеше жеке компоненттерден тұрады. Аудиосигнал аспаптан күшейткішке келіп түседі. Күшейтілгеннен кейін сигнал аудиокроссоверге жіберіледі, ол оны әр динамикке жеке бағытталатын жеке жиілік диапазондарына бөледі. Әртүрлі модельдерде динамиктердің әртүрлі комбинациялары болуы мүмкін, бірақ ең көп таралған модель – 122, ол бас жиіліктері үшін бір гүлірек, жоғары жиіліктер үшін бір компрессиялық драйвер және акустикалық мүйізден тұрады. Динамиктерден шығатын дыбыс, бұралған мүйізге немесе барабанға қарайтын бірнеше тесіктерден басқа, корпустың ішінде оқшауланған. Электрмотор мүйізді және барабанды тұрақты жылдамдықпен айналдырады. Барлық Лесли динамиктері үшін ортақ басқару элементі – негізгі дыбыс деңгейін реттегіш диал. Ол әдетте бір рет орнатылады да, содан кейін өзгертілмейді, өйткені органның экспрессиялық педалі әдетте дыбыс деңгейін басқарады. Лесли, органды барлық тоқтауларды (созылуларды) ашып, бұрмаланудың алдында дыбысты реттеуді ұсынады. Дегенмен, вакуумдық лампа күшейткішінің бұрмаланған дыбысы қалаулы болуы мүмкін, сондықтан қазіргі заманғы Лесли эмуляторларында арнайы "үдемелі" (overdrive) режимі бар. Лесли динамигін басқару әдетте "хорал" және "тремоло" деп белгіленген екі режим арасындағы сыртқы екі позициялы ауыстырғыш арқылы жүзеге асырылады. Ауыстырғыш басқару құралына орнатылған, сондықтан орындаушы режимдерді оңай өзгерте алады. Кейбір ертерек модельдерде тек "өшіру" және "тремоло" режимдері болды, ал кейбір кейінгі модельдерде үш режимнің барлығы да болды. Ауыстырғышты ноталар ойнатылып жатқанда қолдануға болады, ал екі режим арасындағы ауысу дыбысы динамиктің ерекше дыбысының бөлігі болып табылады. Екі режимде де жоғары жиілікті мүйіз, бас жиілікті гүлірекке қарағанда сәл жылдам айналады: "хорал" үшін шамамен минутына 50 айналым (rpm), ал "тремоло" үшін 400 айналым, гүлірек үшін 40 және 340 айналымға қарағанда. Көптеген музыкалық аспаптарды қосу үшін джектерді пайдаланатын көптеген музыкалық күшейткіштерден айырмашылығы, Лесли динамиктері органға тікелей қосылу үшін консольдік жалғауыш арқылы амфенол коннекторын пайдаланады. Коннектордың түрі мен дизайны орган мен Лесли динамигінің моделіне байланысты. Лампалық қуат күшейткіштерін қолданған ескі модельдер әртүрлі алты контактілі коннекторларды пайдаланады, ал кейінгі модельдер тоғыз контактілі коннекторларды пайдаланады. Барлық жағдайларда, бір орган – Лесли конфигурациясы үшін желілік қуат, аудио және басқару сигналдары коннектор арқылы беріледі, ал контактілердің орналасуы орган мен динамиктер арасында әртүрлі болады. Оларды жөндеу кезінде сақтық тану қажет, өйткені дұрыс емес немесе нашар сымдалған кабель органға немесе динамикке зақым келтіруі немесе электр тогының соғуына әкелуі мүмкін. Сондай-ақ, бірнеше Лесли динамиктерін бір органға қажетті айнымалы токпен қамтамасыз ететін қуат релесін пайдалану арқылы қосуға болады. Қазіргі заманғы Лесли динамиктері 11 контактілі интерфейстерге ие, олар қызмет көрсетуде қауіпсіз, өйткені желілік қуат стандартты IEC желілік коннекторларын пайдалана отырып бөлек беріледі. Hammond Suzuki Leslie 2101 сыртқы және сыртқы кіріс/шығыс ұяларын (jack) қамтиды, сондықтан комбо-алдын күшейткіш қажет емес. Оның параметрлерін MIDI арқылы басқаруға болады.

A Leslie speaker consists of a number of individual components. The audio signal enters the amplifier from the instrument. Once amplified, the signal travels to an audio crossover, which splits it into separate frequency bands that can be individually routed to each loudspeaker. Different models have different combinations of speakers, but the most common model, the 122, consists of a single woofer for bass and a single compression driver and acoustic horn for treble. The audio emitted by the speakers is isolated inside an enclosure, aside from a number of outlets that lead towards either a rotating horn or drum. An electric motor rotates both horn and drum at a constant speed. The only control common to all Leslie speakers is a dial that controls the master volume. This is normally set up once and then left, since the organ's expression pedal normally controls the volume. Leslie recommended playing the organ at full volume with all stops (drawbars) pulled out and adjusting the volume just before distortion occurs. However, the distorted sound of an overdriven vacuum tube amplifier can be a desirable sound, to the extent that modern Leslie simulators have an explicit "overdrive" setting. Control of a Leslie speaker is normally catered for by an external two way switch, between two settings marked "chorale" and "tremolo". The switch is mounted onto the controlling instrument, so the player can easily switch settings. Some earlier models were limited to "off" and "tremolo", and some later models had all three settings. The switch can be used while notes are being played, and the sound of changing between the two settings is part of the characteristic sound. On both settings, the treble horn rotates slightly faster than the bass woofer; about 50 revolutions per minute (rpm) for "chorale" and 400 rpm for "tremolo", compared to the woofer's 40 rpm and 340 rpm respectively. Unlike most popular music amplifiers, that use jack plugs to connect to instruments, Leslie speakers use an amphenol connector to interface directly to an organ via a console connector. The type and design of the connector depends on the organ and model of Leslie speaker. Older models that used tube power amplifiers use a variety of six pin connectors, while later models use nine pin connectors. In all cases, for a single organ – Leslie configuration, the mains power, audio and control signals are all carried on the connector, and the design of the pin layouts varies between organs and speakers. Care is taken when attempting to service them since an incorrectly or poorly wired cable can cause permanent damage to the organ or speaker, or result in electrocution. It is also possible to connect multiple Leslie speakers to a single organ, by using a power relay that provides the necessary AC current. Modern Leslie speakers have 11 pin interfaces that are safer to service, as the mains power is carried separately using standard IEC mains connectors. The Hammond Suzuki Leslie 2101 also includes line in and line out jacks, so a combo preamp is no longer required. Its settings can also be controlled via MIDI.

Бір айналым

Лесли динамиктерінің алғашқы үлгілерінде "хорал" режимі болмаған. Басқару қосқышы тек "өшіру" және "тремоло" арасында таңдау жасауға мүмкіндік берді. Леслидің жасалған тұңғыш үлгісі 30А болды. Ол Хэммондтың DXR 20 дыбыстық шкафының нұсқасын жасады, ол жылжымалы барабандарды пайдаланды, бірақ жиілік модуляциясын емес, тек амплитуда модуляциясын ғана өндірді. Оның құрамында барабан болды және қуат күшейткіші құрылғының жоғарғы бөлігіне орналастырылды, бұл оны оңай жөндеуге мүмкіндік берді. 1947-1949 жылдар арасында бұл үлгі "Tall Boy" деп аталған 31H үлгісімен ауыстырылды. Ол 30А-ға ұқсас болды, бірақ шкафтың жоғарғы жағында қосымша жалюзилер болды. Сонымен қатар, рефлекторлар рупордың ұшына орналастырылды, бұл жоғары жиілікті сигналдың жоғарыдан емес, бүйірлерден шығуына мүмкіндік берді. Лесли жасаған келесі үлгілер 21H және 22H болды, олар әйгілі 122 үлгісімен ұқсас стильдегі шкафты, сондай-ақ бірдей өлшемдер мен жалюзилерді иеленді. Олар 40 ваттты лампалық күшейткішпен қуатталды.

Екі жылдамдықты

122 – ең танымал Лесли. Ол Хаммонд орган үшін арнайы жасалған және онымен ең көп байланыстырылатын модель болып табылады. Ол биік, хорал және тремоло үшін екі түрлі жылдамдық ұсынады және 40 ваттты лампалық күшейткіші бар. 122 жазуға ең бейімделмелі, себебі оның теңгерімді сигналы бар, ол желідегі гул және басқа шуларды жояды. 122RV – сол модельдің өзі, бірақ қосымша реверберация күшейткішімен, ол жеке статикалық динамикке жіберілді. 142 – сәл кіші нұсқасы қол жетімді болды. Hammond Suzuki қазіргі уақытта 122A, 122-нің тікелей қайта шығарылымын және 122XB-ді шығарады, онда заманауи 11 қосқышты адаптер, IECC желілік адаптері, сыртқы кіріс және жылдамдықты басқаруға арналған педальдің ұясы бар. Бұл комбо-преамперді қажет етуді жояды. 147 – 122-нің "әмбебап" нұсқасы, көптеген органдарға арналған, және басқа күшейткіш кірісі мен мотор жылдамдығын басқаруы бар, бірақ қалған бөлігінде бірдей.

Хаммонд-Судзуки

122А және 147А қайта шығарылымдарымен қатар, Hammond Suzuki қазіргі заманғы технологияларды пайдалана отырып, кішірек және тасымалдауға ыңғайлы Lesliler-ді шығарады. 2101 модельі биік және 122 және 147 модельдеріндегідей айналатын мүйізге, сондай-ақ екі компрессиялық драйверге және екі бассовый динамикке ие. Бұл құрылғы екі жеке кіріс ұсынады, сондықтан әртүрлі аспаптарды айналмалы және стационарлық бөліктерге тиісінше қосуға болады. 2121 – цифрлық сигналды өңдеу арқылы ескі Lesliler-де кездесетін айналатын барабанды имитациялайтын стационарлық динамик.

Дыбыс шығару

Лесли дыбысты өзгертуге немесе түзетуге арнайы, Допплер эффектісін қайта жаңғырту арқылы жасалған. Дыбыс көзі белгілі бір ось нүктесінің айналасында айналғанда, тремоло (амплитуда модуляциясы) және питчтің (биіктіктің) өзгеруін тудырады. Бұл жиілік модуляцияланған қосымша жолақтар тізбегін жасайды. Лесли роторын тоқтату үшін, Лесли моторларын басқару жүйесіне арнайы тежегіш тізбегі қосылды, ол электрондық релені жартылай толқынды тұрақты ток арқылы іске қосады. Леслидің ерекше дыбысының көп бөлігі жүйенің кем дегенде жартылай жабық болуымен байланысты, яғни, құрылғының бүйірлері мен алдыңғы жағындағы тікбұрышты жалюзилер дыбыстың ішінде шағылысқаннан кейін қораптан шығуына мүмкіндік береді, осы арқылы дыбыс жұмсақ бола түседі. Дыбысқа қолданылған ағаш та әсер етеді. Динамиктер мен ротор тіректері үшін бұрынғы фанераның орнына арзан бөлшекті тақта қолданудан туындаған тондық айырмашылықтар Лесли дыбысында байқалады. Кабинеттің үстіңгі бөлігіндегі жұқа қабат да белгілі бір резонанс қосады. Акустикалық аспап сияқты, Леслидің дыбысы оның кабинетінің дизайны мен құрылымымен, күшейткішімен, кроссовермен және динамиктермен, сондай-ақ моторлармен анықталады – тек роторлардың айналуымен емес.

Микрофонмен қарау

Лесли динамигі дыбысты өзгерткенімен күшейтеді, сондықтан сахнадағы дыбыс деңгейі кіріктірілген күшейткіштен тым төмен болса, оның шығысын үлкен PA жүйесіне тікелей қосуға болмайды. Бұл әсіресе 122 немесе 147 сияқты ескі Лесли динамиктері үшін қиын, себебі оларда тек 40 ваттты RMS қуат күшейткіші болады. Оның орнына, микрофондар Лесли динамигінің айналасына орналастырылады, және олардан алынған сигнал PA жүйесіне қосылады. Сахнада микрофонды орнатудың әдеттегі тәсілі – мүйіздің қарама-қарсы жақтарына екі микрофонды, ал барабанға бір микрофонды орнату. Лесли динамигін микрофон арқылы жазу студияда да маңызды, өйткені микрофонды таңдау мен орналастыру жазылған дыбыстың жалпы сипатын анықтайды. Көптеген мамандар мүйізге екі Shure SM57 микрофонын, ал барабанға Sennheiser MD 421 микрофонын ұсынады. Recording Magazine журналының Dave Martin да ұқсас орнатуды ұсынады, мүйізге әртүрлі микрофон модельдерін стерео жұп ретінде қолдануды, бірақ барабанға Electro Voice RE20 микрофонын қолдануды ұсынады. Кит Эмерсон Лесли динамигін жазағанда мүйізге және барабанға бір-бір микрофонды қолданған, бірақ олардың қаптамаларын алып тастаған.

Клондар мен симуляциялар

Лесли динамигі әлі де өндіріліп сатылуда, бірақ қазір аналогтық электрондық құрылғылар мен цифрлық эмуляция арқылы ұқсас эффектілерге қол жеткізуге болады. Хор және фазалық ауыстырғыштар Лесли динамигінің дыбыстарын шамамен қайталай алады. Uni Vibe, төрт сатылы фазалық ауыстырғыш, гитаристтерге арзан Лесли баламасы ретінде сатылды және комбо-преамп сияқты жылдам/баяу қосқышты қолданды. Педаль танымал болды, және Джими Хендрикс, Дэвид Гилмор және Робин Трауэр сияқты белгілі музыканттар оны қолданды, бірақ конденсаторлардың тозуына байланысты ескі үлгілердің жағдайы нашар. Лесли динамигінің дыбысы тікелей естігенде ерекше болса да, цифрлық көшірмелер оны жақсырақ имитациялай алады. Көптеген қазіргі заманғы Hammond органын имитациялайтын клавиатуралар Лесли симуляторын да қамтиды, соның ішінде Hammond өзінің XK 3c және Nord Electro модельдерінде. Дегенмен, дербес симуляторларға сұраныс әлі де бар. Hughes & Kettner компаниясының Rotosphere динамигі түтік күшейткішімен Лесли динамигінің дыбысын дәл шығаруы үшін жақсы баға алды. Neo Ventilator Лесли дыбысын дәл имитациялағаны үшін ерекше мақтауға ие болды. Sound on Sound журналының редакторы Марк Эшфилд оны "қазіргі күнге дейін ең жақсы Лесли динамигінің симуляторы" деп сипаттады, ал Keyboard Magazine журналының рецензенты "Вентилятордың дыбысының шынайылығына таң қалды". Калифорниялық Strymon компаниясы Lex педалын шығарды, ол гитараны қоса алғанда, түрлі қолдануларға жарамды айналмалы динамик эмуляторы педалы.

Алғашқы қолданушылар

Лесли өзінің динамиктерін ешқашан жарнамаламаған. Лос-Анджелестегі KFI радиостанциясының органисті Боб Митчеллға прототип көрсеткеннен кейін, станцияның студиясына тағы бір прототип орнату туралы келісім жасалды, онда Митчелл ғана оны пайдалануға рұқсат етілген органшы болар еді. Митчелл осы динамикке қатты әсерленді, тіпті оны патенттеуге тырысты, бірақ мұндай мүмкіндік жоқ екенін анықтады. Одан кейін Митчелл Mutual Broadcasting System радиокомпаниясында органшы болып жұмыс істеді және өзінің хабарларында Лесли динамигімен Хэммондты ойнады, осылайша дыбысқа ұлттық деңгейде танымал болуға мүмкіндік берді. Кейін Лесли бірнеше танымал джаз органшыларының стандартты жабдығына айналды, олардың ішінде Джимми Смит, Джек Макдафф, Джимми МакГрифф және Ширли Скотт болды. Грэхам Бонд – Лесли динамигі арқылы Хэммондты ойнаған алғашқы британдық органшы.

Бастапқы қолданыстар

Битлз жиі осылай аталғанымен, олар Лесли динамигі арқылы басқа дыбыстарды өңдеумен тәжірибе жасаған алғашқылар емес. Продюсер Лу Адлер бұл әдісті 1963 жылдан бастап тәжірибелеп көрді. Питерсеннің айтуынша, "Маған Лу Адлер 1963 жылғы Жаңа жыл қарсаңында Лас-Вегастан қоңырау шалды. Ол мені бірден Л.А.-ға Брайан Уилсонның әнін жазу үшін шақырды. RCA студиясына келгенімде, әнді Брайан жазып бітірген еді. Студияда Лу мен екі инженер ғана болды. Лу вокалға Лесли органының дыбысын қосты, сонымен аяқталды". Адлер сонымен қатар Шелли Фабарестің сол кезде шыққан "He Don't Love Me" әнінде де осы эффектті қолданды. "She Rides with Me" хит болмаса да, Лесли арқылы өңделген дыбыстар тез арада психоделикалық музыканың маңызды бөлігіне айналды. Автор Энди Бабиукқа сәйкес, "Tomorrow Never Knows" (1966) әнінде вокалды алғаш рет Лесли динамигіне тікелей қосылған микрофон арқылы жазды, себебі Джон Леннон өзінің дауысы "ең биік тау басында ән шырқаған Далай-лама сияқты" болсын деді. 1966 жылы Revolver альбомының жазбаларында олар Леслиді жиі қолданды. Битлз басқа гитаристерді де осы динамикті пайдалануға шабыттандырды. Харрисон Cream тобының "Badge" (1969) әнінде Лесли арқылы орындады, ал Ричард Райт Pink Floyd тобымен жазғанда да осыған ұқсас құрылғыны қолданды. [Бұл абзац гитаристердің Лесли динамиктерін пайдалануы туралы. Ричард Райт Pink Floyd тобында гитара емес, клавишалар ойнады.]