Фодай Санко (1937-2003): Сьерра-Леонелік соғыс лорды, «Революциялық Біріккен Фронт» ұйымдастырушысы. 1991-2002 Сьерра-Леоне азамат соғысы, құрбандар мен салдары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Либериялық соғыс лорды (1937–2003)
Sierra Leonean warlord (1937–2003)
Фодай Сайбана Санко (17 қазан 1937 – 29 шілде 2003) – 1991 жылы басталып, 2002 жылы аяқталған 11 жылдық Либерия азамат соғысында Чарльз Тейлор басқарған NPFL қолдауымен құрылған «Революциялық Біріккен Фронт» (RUF) көтерілісшілер тобының негізін қалаушы. Соғыс кезінде шамамен 50 мың адам қаза тауып, 500 мыңнан астам адам көршілес елдерге көшірілген.
Foday Saybana Sankoh (17 October 1937 – 29 July 2003) was the founder of the Sierra Leone rebel group Revolutionary United Front (RUF), which was supported by Charles Taylor led NPFL in the 11 year long Sierra Leone Civil War, starting in 1991 and ending in 2002. An estimated 50,000 people were killed during the war, and over 500,000 people were displaced in neighboring countries.
Ерте өмір және мансап
Фодэй Санкох 1937 жылдың 17 қазанында Сьерра-Леоненің солтүстік бөлігіндегі Тоңколили ауданындағы Масанг Майосо атты шалғай ауылда дүниеге келді. Оның әкесі темне тайпасынан, анасы локо тайпасынан. Санкох – шаруаның ұлы. Санкох бастауыш және орта мектепті Тоңколили ауданындағы Магбуракада оқыды, 1956 жылы Сьерра-Леоне армиясына қосылмас бұрын Магбуракада түрлі жұмыстар атқарды. Ол Нигерияда және Ұлыбританияда оқудан өтті. 1971 жылы, ол Сьерра-Леоне армиясында капрал болған кезде, армияның байланыс корпусынан қуылды және Фритаундағы Падемба жолындағы түрмеде жеті жылға сотталды. Түрмеден босатылғаннан кейін ол Сьерра-Леоненің оңтүстігі мен шығысында көшпелі фотограф ретінде жұмыс істеді, соңында жас радикалдармен байланысқа түсті. Санкох және оның серіктестері Рашид Мансарай мен Абу Кану АПК үкіметін құлату үшін қарулы көтеріліске қолдау көрсетуді сұрады. Одан кейін олар Либерияға барып, онда Чарльз Г. Тейлордың Либерияның Ұлттық патриоттық фронтында (NPFL) қатысты деген хабар бар.
Foday Sankoh was born on 17 October 1937, in the remote village of Masang Mayoso, Tonkolili District in the Northern part of Sierra Leone to an ethnic Temne father and a Loko mother. Sankoh was the son of a farmer. Sankoh attended primary and secondary school in Magburaka, Tonkolili District and took on a number of jobs in Magburaka before he joined the Sierra Leone army in 1956. He undertook training in Nigeria and the United Kingdom. In 1971, then a corporal in the Sierra Leone army, he was cashiered from the army's signal corps and imprisoned for seven years at the Pademba Road Prison in Freetown for taking part in a mutiny. On his release he worked as an itinerant photographer in the south and east of Sierra Leone, eventually coming in contact with young radicals. Sankoh and confederates Rashid Mansaray and Abu Kanu solicited support for an armed uprising to oust the APC government. They then traveled to Liberia, where they reportedly continued recruiting and served with Charles G. Taylor's National Patriotic Front of Liberia (NPFL).
Азаматтық соғыс
1991 жылғы 23 наурызда Фодэй Санкох басқарған және Чарльз Тейлор қолдаған РУФ бриллиантқа бай Сиерра-Леоне шығыс провинциясының Кайлахун ауданындағы ауылдарға алғашқы шабуылын жасады. Азамат соғысы кезінде РУФ жаппай зорлау және мүше кесу сияқты қатыгез әрекеттерімен танымал болды. Санкох көптеген операцияларды жеке басқарды, оның ішінде "Өздеріңе төлеңдер" деп аталған операцияны, ол әскерлерді кездесетін барлық нәрсені тонауға ынталандырды. Мұндай тактикаға шағымданудан кейін Кану мен Мансарай дереу өлім жазасына кесілді. 1997 жылғы наурыз айында Санкох Нигерияға қашып кетті, онда ол үй қамауына алынып, кейін түрмеге қамалды. Санкох 1999 жылы босатылғанға дейін Сэм Бокари РУФ-тың әскери операциялар директорының міндетін атқарды. Он жылдық соғыс барысында Санкох соғысты тоқтату туралы бірнеше уәдесін бұзды, соның ішінде 1999 жылы қол қойылған Абиджан бейбіт келісімі мен Ломе бейбіт келісімі. Соңында Ұлыбритания және ECOMOG өздерінің шағын, бірақ кәсіби әскери күштерін енгізіп, РУФ толығымен талқандалды.
On 23 March 1991, the RUF, led by Foday Sankoh and backed by Charles Taylor, launched its first attack in villages in Kailahun District in the diamond rich Eastern Province of Sierra Leone. The RUF became notorious for brutal practices such as mass rapes and amputations during the civil war. Sankoh personally ordered many operations, including one called "Operation Pay Yourself" that encouraged troops to loot anything they could find. After complaining about such tactics, Kanu and Mansaray were summarily executed. In March 1997, Sankoh fled to Nigeria, where he was put under house arrest and then imprisoned. From this time until Sankoh's release in 1999, Sam Bockarie performed the task of director of military operations of the RUF. During the ten year war, Sankoh broke several promises to stop fighting, including the Abidjan Peace Accord and the Lomé Peace Accord signed in 1999. Eventually the United Kingdom and ECOMOG intervened with their own small, but professional, military forces, and the RUF was eventually crushed.
Тұтқындау және айыптау
Санкох 2000 жылғы 8 мамырда Фритаун қаласындағы үйінің жанында оның әскерлері бірнеше наразыларды атып, 19 адамды, соның ішінде журналист Саоман Контехті өлтіргеннен кейін 2000 жылғы 17 мамырда тұтқындалды. Оның тұтқындалуы бүкіл Сьерра-Леонеде кең ауқымды тойлауларға әкелді. Санкох британдықтарға тапсырылды. БҰҰ қолдаған соттың қарауында ол түрлі соғыс қылмыстары бойынша 17 тармақтан айыпталды, оның ішінде балаларды әскерге алу және адамзатқа қарсы қылмыстар, соның ішінде геноцид, құлдыққа салу, зорлау және сексуалдық құлдық. БҰҰ қолдауымен құрылған соғыс қылмыстары сотының мәлімдемесінде бас прокурор Дэвид Крейн Санкохтың өлімі оған "көптеген басқаларға бермеген тыныш соң" болғанын айтты. Ол Сьерра-Леоненің солтүстік провинциясындағы Магбрука қаласындағы туған жеріне жерленді.
Sankoh was later arrested on 17 May 2000 after his soldiers gunned down a number of protesters, killing 19 people, including journalist Saoman Conteh, outside his Freetown home on 8 May 2000. His arrest led to massive celebrations throughout Sierra Leone. Sankoh was handed to the British. Under the jurisdiction of a UN backed court, he was indicted on 17 counts for various war crimes, including use of child soldiers and crimes against humanity, including genocide, enslavement, rape and sexual slavery. In a statement by the UN backed war crimes court, chief prosecutor David Crane said that Sankoh's death granted him "a peaceful end that he denied to so many others". He was buried in his hometown of Magbruka in the northern province of Sierra Leone.