Кардифф алып – американдық археологиялық алаялық

Кіріспе

1869 жылғы американдық археологиялық алаяқтық

Кардифф алпауыты – американ тарихындағы ең танымал археологиялық алаяқтықтардың бірі. Бұл 3 метрлік, шамамен 3000 фунт салмақты деп айтылған "тасқа айналған адам" 1869 жылғы 16 қазанда Нью-Йорк штатының Кардифф қаласында Уильям С. "Стюб" Ньюэллтің амбарының артында құдық қазып жүрген жұмысшылар тапқан. Ол алыпты шатырмен жапқан, ол тез арада көрікті жерге айналды. Атеист Халл, методисттердің жаңару жиналысында, Жаратылыс кітабының 6:4-тарауында айтылғандай, бұрын жер бетінде алыптар болғандығы туралы пастор Терк пен оның жақтастарымен пікір таластырды. Азшылықта болғандықтан, Халл дауды ұтылды. Жеңіліске ұшырап, адамдардың сенімсіздігіне қызыққан Халл, жалған алыппен адамдарды қаншалықты оңай алдап жіберуге болатынын көрсеткісі келді. Алайда, тасқа айналған адам туралы идея Халлға емес, басқа біреуге тиесілі болған. 1858 жылы "Альта Калифорния" газеті геоданың ішіндегі сұйықтықты ішкен алтын іздеушінің тасқа айналғаны туралы жалған хат жариялаған. Басқа газеттерде де тасқа айналған адамдар туралы әңгімелер жарияланды. 1868 жылы Халл Х. Б. Мартинмен бірге Айова штатының Форт-Додж қаласында 3 метрлік гипс блогын қазып алу үшін адамдарды жалдады, оларға бұл Нью-Йорктегі Авраам Линкольнге қойылған ескерткіш үшін дайындалғанын айтты. Ол блокты Чикагодағы Эдвард Бургардтке, ол құпия сақтауға ант берген неміс тас кесушісіне жіберді. Бургардт бұл алыпты жасау үшін Генри Салл және Фред Мохрман есімді екі мүсіншіні жалдады. Олар мүсіндеу кезінде дыбысты азайту үшін көрпелер іліп, жұмыстарын жасыруға сақтық танытты. Алыпты ескіргендей көрсету үшін әртүрлі бояулар мен қышқылдар қолданылды. Алыпты ежелгідей көрсету үшін Халл алдымен оны құм мен суға батырылған шүберекпен сүрді. Алыптың бетінде тері тесіктерін жасау үшін тақтаға бекітілген болат тігіс инелерімен ұрып-соқты. Сонымен қатар, алыпты күкірт қышқылымен сүртіп, түсін тереңдетіп, көнелеу етірді. 1868 жылдың қараша айында Халл алыпты өзінің туысы Уильям Ньюэллдің фермасына пойызбен жеткізді. Ол бұл алаяқтыққа ақша жұмсаған. Бір адам: "Бұл жерде ескі үндіс жерленген!" - деп айқайлады. Корнелл университетінің алғашқы президенті Эндрю Д. Уайт Кардифф алпауытын мұқият тексерді. Ол алып табылған жерде құдық қазуға ешқандай себеп жоқ екенін байқады. "Менің пікірімді сұрағанда, мен бүкіл мәселенің, әрине, алаяқтық екенін айттым; фермердің фигура табылған жерде құдық қазуға ешқандай себебі жоқ еді; ол үйге де, амбарға да ыңғайлы емес еді; екі жаққа да ыңғайлы түрде ағатын жақсы бұлақ пен су ағыны бар еді; фигураның өзіне қатысты, оны ешқандай тарихқа дейінгі тайпа жасаған жоқ, өйткені оның ешбір бөлігі мұндай ерте туындының ерекшеліктерін көрсетпеді; ол, әрине, қазіргі заманғы төменгі деңгейдегі мүсіндеушінің туындысы еді." Алайда, Йель палеонтологы Отниел К. Марш мүсінді тексеріп, ол ерігіш гипстен жасалғанын, егер ол ғасырлар бойы ылғал топыраққа көмілген болса, оның үстінде жаңа құралдардың іздері болмас еді (бірақ олар болды) және оны "нағыз алаяқтық" деп атады. Бірақ кейбір дін қызметкерлері мен уағыздаушылар оның шынайылығын қорғады. Ақырында, Халл өзінің үлесін Дэвид Ханнум басқаратын бес адамнан тұратын синдикатқа сатты. Олар оны Нью-Йорк штатының Сиракуза қаласына көрмеге апарды. Алыпты көруге көп адам келді, шоумен П.Т. Барнум оған 50 мың доллар ұсынды. Синдикат бас тартқаннан кейін ол бір адамды жалдап алыптың пішінін балауызбен жасырын түрде жасап, гипстен көшірме жасады. Ол өзінің алыпты Нью-Йоркте көрсетіп, оның шынайы алып екенін, ал Кардиффтегі алыптың жалған екенін мәлімдеді. Содан бері бұл сөзді Барнумның өзі айтқан деп қате түсіндіріледі. Ханнум Барнумды өзінің алыпты жалған деп атағаны үшін сотқа берді, бірақ судья оған, егер ол оңтайлы шешім шығаруды қаласа, алыпты сот алдында өзінің шынайылығына ант беруге мәжбүр етуді айтты. 1870 жылғы 2 ақпанда екі алыптың да жалған екені сотта анықталды. Сот Барнумды жалған алыпты жалған деп атағаны үшін сотқа бере алмайтыны туралы шешім шығарды. Халл сыни пікірлердің қысымынан емес, христиан қауымының көп нәрсеге оңай сене бермейтінін көрсету және жер бетінде алыптар болған деген фундаменталистік сенімге қарсы тұру үшін алаяқтықтың ашыққа шығуына ниеттенгенін мақтанышпен мойындады. Кейін...

The Cardiff Giant was one of the most famous archaeological hoaxes in American history. It was a 10 feet (3 m), roughly 3,000 pound purported "petrified man", uncovered on October 16 1869 by workers digging a well behind the barn of William C. "Stub" Newell, in Cardiff, New York. He covered the giant with a tent and it soon became an attraction site. Hull, an atheist, got into an argument with Reverend Turk and his supporters at a Methodist revival meeting about Genesis 6:4, which states that there were giants who once lived on Earth. Being the minority party, Hull lost the argument. Angered by his defeat and the credulity of people, Hull wanted to prove how easily he could fool people with a fake giant. The idea of a petrified man did not originate with Hull, however. During 1858, the newspaper Alta California had published a fake letter claiming that a prospector had been petrified when he had drunk a liquid within a geode. Other newspapers had also published stories of supposedly petrified people. In 1868, Hull, accompanied by a man named H. B. Martin, hired men to quarry out a 10 feet (3 m) block of gypsum in Fort Dodge, Iowa, telling them it was intended for a monument to Abraham Lincoln in New York. He shipped the block to Edward Burghardt in Chicago, a German stonecutter whom he had sworn to secrecy. Burghardt hired two sculptors named Henry Salle and Fred Mohrmann to create the giant. They had taken cautious steps to cover up their work during the carving, putting up quilts to lessen the sound of carving. Various stains and acids were used to make the giant appear to be old and weathered. In order for the giant to look ancient, Hull first wiped the giant using a sponge soaked with sand and water. The giant's surface was beaten with steel knitting needles embedded in a board to simulate pores. The giant was also rubbed with sulphuric acid to create a deeper, vintage like color. During November 1868, Hull transported the giant by railroad to the farm of his cousin, William Newell. By then, he had spent for the hoax. One of the men reportedly exclaimed, "I declare, some old Indian has been buried here!" Andrew D. White, the first president of Cornell University, made a close inspection of the Cardiff Giant. He noticed that there was no good reason to try to dig a well in the exact spot the giant had been found.“Being asked my opinion, my answer was that the whole matter was undoubtedly a hoax; that there was no reason why the farmer should dig a well in the spot where the figure was found; that it was convenient neither to the house nor to the barn; that there was already a good spring and a stream of water running conveniently to both; that, as to the figure itself, it certainly could not have been carved by any prehistoric race, since no part of it showed the characteristics of any such early work; that, rude as it was, it betrayed the qualities of a modern performance of a low order.”However, he was taken aback by the channels on the bottom part of the giant, stating that for such grooving to be created on local Onondaga grey limestone would require years. Yale paleontologist Othniel C. Marsh examined the statue, pointing out that it was made of soluble gypsum, which, had it been buried in its blanket of wet earth for centuries, would not still have fresh tool marks on it (which it did), and termed it "a most decided humbug". Some theologians and preachers, however, defended its authenticity. Eventually, Hull sold his part interest for to a syndicate of five men headed by David Hannum. They moved it to Syracuse, New York, for exhibition. The giant drew such crowds that showman P. T. Barnum offered $50,000 for the giant. When the syndicate refused, he hired a man to model the giant's shape covertly in wax and create a plaster replica. He displayed his giant in New York, claiming that his was the real giant, and the Cardiff Giant was a fake. Since then, the quotation has often been misattributed to Barnum himself. Hannum sued Barnum for calling his giant a fake, but the judge told him to get his giant to swear on his own genuineness in court if he wanted a favorable injunction. and on February 2, 1870, both giants were revealed as fakes in court; the judge also ruled that Barnum could not be sued for terming a fake giant a fake. Hull proclaimed that he did not confess because of the pressing criticism, but confessed proudly that he intended for the hoax to be exposed to reveal the tendency of the Christian community to believe in things too easily and to counter the fundamentalist belief that giants once roamed the earth. bought it later to adorn his basement rumpus room as a coffee table and conversation piece. In 1947 he sold it to the Farmers' Museum in Cooperstown, New York, where it is still displayed. The owner of Marvin's Marvelous Mechanical Museum, a coin operated game arcade and museum of oddities in Farmington Hills, Michigan, has said that the replica displayed there is Barnum's replica. A replica of the Giant is displayed at The Fort Museum and Frontier Village in Fort Dodge, Iowa.

Еліктеушілер

"Кардифф гиганты" осыған ұқсас көптеген алаяқтықтарға себепші болды. 1876 жылы "Solid Muldoon" Беула қаласында (Колорадо штаты) билеті 50 центтен көрсетілді. Барнум оны 20 мың долларға сатып алуға ұсынды деген қауесет тарады. Кейіннен бір жұмыс беруші бұл да Джордж Халлдың, оған Виллиам Конант көмектескен туындысы екенін мәлімдеді. "Solid Muldoon" сазбалшықтан, ұнтақталған сүйектерден, еттен, тас ұнтағынан және гипстен жасалған. 1879 жылы қазіргі Тауганнок Фолс мемлекеттік паркі орналасқан қонақ үйдің иесі жалған тасқа айналған адамды жасап, жұмысшылардың қазып шығаратын жеріне қою үшін адамдарды жалдады. Ал, осы алыпты жерлегендердің бірі кейіннен мас күйінде шындықты айтып берді. 1897 жылы Монтана штатының Форт-Бентон қаласынан өзен бойында табылған тасқа айналған адам, бұрынғы аумақтық губернатор және АҚШ Азамат соғысының генералы Томас Фрэнсис Мигердің қалдықтары деп жарияланды. Мигер 1867 жылы Миссури өзенінде суға батып қайтыс болған. Тасқа айналған адам Монтана штатында жаңалық ретінде көрсетіліп, сондай-ақ Нью-Йорк пен Чикагода көрмеге қойылды.