Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс-американдық адам ұрлау және кісі өлтіру қылмысы үшін атқыланды (1899–1936)
German American executed for kidnapping and murder (1899–1936)
Бруно Ричард Хауптманн (26 қараша 1899 – 3 сәуір 1936) – Германияда туған ағаш шебері, ол авиатор Чарльз Линдберг пен оның әйелі Энн Морроу Линдбергтің 20 айлық ұлы Чарльз Август Линдбергтің ұрлануы және кісі өлтіруіне кінәлі деп танылды. Линдбергтің ұрлануы "Ғасырдың қылмысы" деп белгілі болды. Хауптманн және оның әйелі Анна Хауптманн, оның өліміне дейін оның кінәсіздігін жариялады, ол 1936 жылы Трентон мемлекеттік түрмесінде электр орындығында атқыланды. Кейін Анна Нью-Джерси штатын, бірнеше бұрынғы полиция қызметкерлерін, сотқа дейін Хауптманннің кінәсін дәлелдеген мақалалар жариялаған Хёрст газеттерін және бұрынғы прокурор Дэвид Т. Виленцті сотқа берді.
Bruno Richard Hauptmann (November 26, 1899 – April 3, 1936) was a German born carpenter who was convicted of the abduction and murder of Charles Augustus Lindbergh, Jr., the 20 month old son of aviator Charles Lindbergh and his wife Anne Morrow Lindbergh. The Lindbergh kidnapping became known as "The Crime of the Century". Both Hauptmann and his wife, Anna Hauptmann, proclaimed his innocence to his death, when he was executed in 1936 by electric chair at the Trenton State Prison. Anna later sued the State of New Jersey, various former police officers, the Hearst newspapers that had published pre trial articles insisting on Hauptmann's guilt, and former prosecutor David T. Wilentz.
Өмірбаян
Бруно Ричард Хауптманн Германия империясының Саксония корольдігінің Дрезденге жақын Каменц қаласында дүниеге келген. Ол бес баланың ең кішісі еді. Оның өзі де, оның отбасы мен достары да оны Бруно деп атаған жоқ, бірақ Линдбергтің ұрлану ісі бойынша прокурорлар оны осы есіммен атауға талап етті. Он бір жасында ол скауттар қатарына (Deutscher Pfadfinderverband) қосылды. Хауптманн күндіз мемлекеттік мектепте оқып, ал түнде сауда-кәсіптік училищенің (Gewerbeschule) студенті болды, бірінші жылы ағаш өңдеуді, ал келесі екі жылы машина жасауды (Maschinenschlosser) оқыды. Хауптманның әкесі 1917 жылы қайтыс болды. Сол жылы Хауптманн ағасы Германның Бірінші дүниежүзілік соғыста Францияда қаза болғанын естіді. Көп ұзамай оған тағы бір ағасы Макс Ресейде соғыс кезінде қаза тапқаны туралы хабар жетті. Одан кейін Хауптманн неміс армиясына шақырылып, артиллериялық батареяға бекітілді. Бұйрық алғаннан кейін ол Баутценге жіберілді, бірақ келгеннен кейін 103-ші жаяу әскерін алмастыру полкіне ауыстырылды. 1918 жылы Хауптманн Кенигсбрюктегі 12-ші пулемет ротасына тағайындалды. Ол 1918 жылдың қыркүйек немесе қазан айында уландырылған, сонымен қатар оқтан қалқанға тиіп, есінен танып, өлгендей қалған. Есін жиғаннан кейін ол қауіпсіз жерге сүйініп жетіп, сол күні кешке қызметіне оралды. Соғыстан кейін Хауптманн және оның досы Виза мен Небельщуц арасындағы жолда азық-түлік тасымалдау үшін қолданылатын екі әйелді тонады. Досы осы қылмыс кезінде Хауптманннің армиялық пистолетын қолданды. Хауптманнқа тағы тағылып отырған айыптардың арасында баспалдақ көмегімен қала әкімінің үйіне қарақшылықпен кіру де бар. Үш жыл түрмеде отырғаннан кейін босатылып, үш айдан кейін тағы да қарақшылық жасады деген күдікпен қайтадан тұтқындалды. Хауптманн заңсыз жолмен АҚШ-қа, мұхиттан жүзу арқылы кірді. 1923 жылдың қарашасында Нью-Йоркке келген 24 жастағы Хауптманн неміс қауымдастығының мүшесімен қорғалды және ағаш шеберлігімен айналысты. 1925 жылы ол неміс официанткасы Анна Шоффлерге (1898–1994) үйленді және сегіз жылдан кейін әке болды.
Bruno Richard Hauptmann was born in Kamenz, a town near Dresden in the Kingdom of Saxony, which was a state of the German Empire. He was the youngest of five children. Neither he nor his family or friends used the name Bruno, although prosecutors in the Lindbergh kidnapping trial insisted on referring to him by that name. At the age of eleven, he joined the Boy Scouts ([[Deutscher Pfadfinderverband). Hauptmann attended public school during the day while attending trade school (Gewerbeschule) at night, studying carpentry for the first year, then switching to machine building (Maschinenschlosser) for the next two years. Hauptmann's father died in 1917. During that same year, Hauptmann learned that his brother, Herman, had been killed fighting in France in World War I. Not long after that, he was informed that another brother, Max, had also been killed while fighting in Russia. Shortly thereafter, Hauptmann was conscripted into the German Army and assigned to an artillery battery. Upon receiving his orders, he was sent to Bautzen but was transferred to the 103rd Infantry Replacement Regiment upon his arrival. In 1918, Hauptmann was assigned to the 12th Machine Gun Company at Königsbrück. that he was gassed in September or October 1918; and that he was struck in the helmet by shrapnel from shelling, knocking him out so that he was left for dead. When he came to, he crawled back to safety and was back on duty that evening. After the war, Hauptmann and a friend robbed two women wheeling baby carriages they were using to transport food on the road between Wiesa and Nebelschütz. The friend wielded Hauptmann's army pistol during the commission of this crime. Hauptmann's other charges include burgling a mayor's house with the use of a ladder. Released after three years in prison, he was arrested three months later on suspicion of additional burglaries. Hauptmann illegally entered the United States by stowing away on an ocean liner. Landing in New York City in November 1923, the 24 year old Hauptmann was protected by a member of the established German community and worked as a carpenter. He married a German waitress, Anna Schoeffler (1898–1994), in 1925 and became a father eight years later.
Қылмыс және тергеу
1932 жылғы 1 наурыз күні кешке, ұшқыш Чарльз Линдбергтің ұлы Чарльз Линдберг-кіші, Нью-Джерси штатының Хайфилдс қаласынан ұрланды; баланың бөлмесінің терезесінен қолдан жасалған баспалдақ табылды. Жарнамада талап етілген 50 000 долларды Джон Ф. Кондон жеткізді, бірақ нәресте денесі 12 мамырда отбасының үйінен 6 шақырым (4 миль) қашықтықтағы орманда табылды. Өлімге басына соққы тигенінен туды деген тұжырым жасалды, кейбіреулер бұл ұрлау кезінде жазатайым оқиға болды деп болжайды. 1934 жылғы 15 қыркүйекте банк кассирі газ станциясынан алынған 10 долларлық алтын сертификаттың сериялық нөмірі Линдбергтің төлемдер тізімінде бар екенін анықтады. Сертификатты күдікті санаған станция қызметкері, клиенттің көлігінің нөмірін жазып алды, ол Хауптманға тиесілі болып шықты. Хауптман Нью-Йорк қалалық полициясы, Нью-Джерси штатының полициясы және ФБР бақылауына алынды. 19 қыркүйекте Хауптман өзін бақылап отырғанын сезіп, қашып кетуге тырысып, қызыл шамға қарсы жылдамдықпен жүріп өтті. Бронкстағы Тремонт даңғылының солтүстігінде Парк даңғылында жүк көлігімен тоқтатылып, ұсталды. Осы оқиғадан кейін Хауптман "әлемдегі ең жек көрілетін адам" атанды. Хауптманға қарсы айғақтарға оның гаражынан табылған 14 600 долларлық төлем ақшасы; жарғыдағы қолжазу мен орфографияның ұқсастығы туралы куәліктер; баспалдақ құрылысына пайдаланылған ағаштың Хауптманның үйінен алынған болуы мүмкін деген куәлік; Кондонның мекенжайы мен телефон нөмірі Хауптманның шкафының ішінен табылған; және Хауптманның дәптерінің бірінен табылған баспалдақтың қолмен салынған эскизі кірді. Қорғау тарапынан шақырылған сарапшылар куәгер ретінде шақырылмады. Сот барысында Хауптман төлем ақшасын алған, төлем ақшасының алтын сертификаттарын жұмсаған және ұрлық күні Линдберг үйінің жанында көрінген адам екені анықталды. Ол төлем күні жұмыстан қашып, екі күннен кейін жұмысынан кеткен. Хауптманның адвокаты Эдвард Джей Рейли Хауптманға қарсы дәлелдердің толығымен жағдайлық екенін, өйткені ешбір сенімді куәгер Хауптманды қылмыс орнында көрмегенін, оның саусақ іздері баспалдақта, жарғыда немесе балалар бөлмесінде табылмайтынын мәлімдеді. Дегенмен Хауптман кінәлі деп танылып, бірден өлім жазасына кесілді. Оның шағымдары қабылданбады, бірақ Нью-Джерси губернаторы Гарольд Г. Хоффман істі қараған кезде өлім жазасы екі рет тоқтатылды.
On the evening of March 1, 1932, Charles Lindbergh Jr., son of aviator Charles Lindbergh, was kidnapped from Highfields, New Jersey; a homemade ladder was found under the window of the child's room. The $50,000 demanded in a ransom note had been delivered by John F. Condon, but the infant's body was found on May 12 in woods 4 mile (6 km) from the family's home. The death was ascribed to a blow to the head, which some have theorized occurred accidentally during the abduction. On September 15, 1934, a bank teller realized that the serial number on a $10 gold certificate deposited by a gas station was on the list of Lindbergh ransom bills. On the bill's margin, the attendant, who found the certificate suspicious, had written the license plate number of the customer's car, which turned out to be Hauptmann's. Hauptmann was placed under surveillance by the New York City Police Department, New Jersey State Police, and the FBI. On September 19, Hauptmann realized he was being watched and attempted to escape, speeding and running through red lights. He was captured after finding himself blocked by a truck on Park Avenue just north of Tremont Avenue in the Bronx. while Hauptmann was named "The Most Hated Man in the World". Evidence against Hauptmann included: $14,600 of the ransom money found in his garage; testimony alleging handwriting and spelling similarities to that found on the ransom notes; testimony that lumber used in constructing the ladder probably originated in Hauptmann's house; Condon's address and telephone number found written on the inside of one of Hauptmann's closets; and what appeared to be a hand drawn sketch of a ladder found in one of Hauptmann's notebooks. Experts retained by the defense were never called to testify. During the trial, Hauptmann was identified as the man who received the ransom money, the man who had spent some of the ransom gold certificates, and as a man seen near the Lindbergh home on the day of the kidnapping. He had been absent from work on the day of the ransom payment and had quit his job two days later. Hauptmann's attorney, Edward J. Reilly, argued that the evidence against Hauptmann was entirely circumstantial, as no reliable witness had placed Hauptmann at the scene of the crime, nor were his fingerprints found on the ladder, the ransom notes, or anywhere in the nursery. Hauptmann was convicted, however, and immediately sentenced to death. His appeals failed, though his execution stayed twice while New Jersey Governor Harold G. Hoffman reviewed the case.
Атқару
1936 жылғы 3 сәуірде Хауптман Нью-Джерси штатының түрмесінде электр орындығында атқыланды. Куәгер болған журналистер оның ешқандай мәлімдеме жасағанын айтпады. Оның рухани кеңесшісі Хауптман түрмеден шығарылар алдында оған: "Ich bin absolut unschuldig an den Verbrechen, die man mir zur Last legt" ("Мен маған тағылған қылмыстарда мүлдем кінәлі емеспін") дегенін мәлімдеді. Хауптманның әйелі Анна оның денесін кремациялады. Екі лютеран пасторы неміс тілінде жеке қоштасу рәсімі өткізді. Сыртта шамамен 2000 адам жиналды.
On April 3, 1936, Hauptmann was executed in the electric chair at the New Jersey State Prison. Reporters present said he made no statement. His spiritual advisor said that Hauptmann told him, before being taken from his cell, "Ich bin absolut unschuldig an den Verbrechen, die man mir zur Last legt" ("I am absolutely innocent of the crimes I am accused of"). Hauptmann's widow Anna had his body cremated. Two Lutheran pastors conducted a private memorial service in German. A crowd of some 2,000 gathered outside.
Кінәлілігі күмәнді
20 ғасырдың соңында Хауптманның ісі күшті күмәндануға ұшырады. Мысалы, сот барысында оның шкафындағы тақтаға жазылған телефон нөмірі табылды, ол құн төлеуші Джон Кондонның нөмірі еді. Сотқа қатысқан қазылардың бірі осы сан оны ең көп сендіргенін айтты; кейбір мәліметтер бойынша, кейіннен бір тілші өзі жазғанын мойындады. Дегенмен, Хауптман сотта оны өзі жазғанын, бірақ не үшін жазғанын есіне түсіре алмайтынын мәлімдеді. Сонымен қатар, Линдберг пен құн төлеуші бастапқыда Хауптманды алушы деп танымады. Кондон, Хауптманды Нью-Йорк полиция департаментінің Гринвич-стрит станциясындағы тізімде көргеннен кейін, ФБР арнайы агенті Турроға Хауптманның "Джон" емес екенін айтты, Кондонның Ст. Реймонд зиратында ақшаны тапсырған адамы. Ол Хауптманның басқаша көрінгенін (мысалы, көзі басқаша, салмағы артық, шашы басқаша) және "Джонның" шын мәнінде өлгенін, оның серіктестері өлтіргенін айтты. Құн төлеу кезінде көлікте күтіп тұрған Линдберг "Джонның" Кондонды шақырғанын естіді, бірақ оны көрмеді. Бронкс алдындағы куәлікте ол "Эй, доктор!" деген сөздерді ғана естігенін және дауысы бойынша адамды тануы қиын екенін айтты, бірақ Флемингтондағы сотта Хауптманның дауысы осыған ұқсас екенін мәлімдеді. Полиция Хауптманды Гринвич-стрит станциясында ұстағанда ұрды. Басқа да мәліметтерде кейбір куәгерлер қорқытылған, ал кейбіреулері полицияның баспалдақ сияқты дәлелдерді жасаған немесе өңдегенін айтты; немесе полиция Хауптманның жұмыс кестесін өңдеп, Хауптманның ұрланған күні жұмыс істегенін айтқан әріптестерін елемеді. Осы және басқа да тұжырымдар ФБР директоры Дж. Эдгар Гуверді тергеу мен сот процесінің қалай жүргізілгеніне күмән келтіруге итермеледі. Хауптманның әйелі өмірінің соңына дейін күйеуінің сот үкімін қайта қарау үшін күресті. Эрастус Мид Хадсон – сол кезде сирек кездесетін күміс нитраты әдісімен ағаштан және басқа беттерден саусақ іздерін алуды білетін саусақ іздері сарапшысы. Ол баспалдақты жасаған адам тиген жерлерге де, ағашқа да Хауптманның саусақ іздері табылмағанын анықтады. Бұл туралы полиция қызметкеріне хабарлағанда, ол: "Құдай-ау, дәрігер, мұны бізге айтпаңыз!" деді. Содан кейін баспалдақтың барлық саусақ іздері жуылды, ал Нью-Джерси штаты полициясының бастығы полковник Норман Шварцкопф аға Хауптманның саусақ іздері баспалдақта жоқ екенін жұртқа жариялаудан бас тартты. 1974 жылы Энтони Скадуто "Көпірдің кінәлі қозысы" атты мақаласын жазып, Хауптманның айыпталғанын және полиция дәлелдерді жасырып, жалған көрсеткенін айтты. Бұл одан әрі тергеуге әкелді, ал 1985 жылы Людовик Кеннеди "Авиатор мен ағаш ұстасы" атты еңбегін жариялады, онда Хауптманның Линдбергті ұрлап өлтірмегенін дәлелдеді. Кітап 1996 жылы Стивен Риа мен Изабелла Росселлинидің қатысуымен "Ғасырдың қылмысы" атты телефильмге айналдырылды. Кейбір авторлар Линдбергтің баласын ұрлауға және/немесе өлтіруге қатысы бар екенін айтады, оның ішінде зейнеткер судья Лиза Перлман өзінің 2020 жылғы "Линдбергті ұрлауда күдікті №1: Қашып кеткен адам" атты кітабында. Ол Линдбергтің атақ-даңқына байланысты күдікті ретінде тергелудің орнына, ұрлау кезінде үйде болғанына қарамастан тергеуға көмектескенін атап өтті. Қазіргі заманғы барлық авторлар бұл теориялармен келіспейді. Джим Фишер, бұрынғы ФБР агенті және Пенсильванияның Эдинборо университетінің профессоры, бұл тақырыпта екі кітап жазды, "Линдберг ісі" (1987) – кем дегенде, ол "ревизиялық қозғалыс" деп атаған нәрсеге қатысты. Бұл жазбаларда ол Хауптманға қарсы дәлелдерді егжей-тегжейлі түсіндіреді. Ол осы дәлелдердің жағымды және жағымсыз жақтарын талқылай отырып, түсіндірме береді. Ол қорытындылай келе:
In the latter part of the 20th century, the case against Hauptmann came under serious scrutiny. For instance, one item of evidence at his trial was a scrawled phone number on a board in his closet, which was the number of the man who delivered the ransom, John F. Condon. A juror at the trial said this was the one item that convinced him the most; according to some accounts, a reporter later admitted he had written the number himself. However, Hauptmann stated in court that he had written it but could not remember why. Additionally, neither Lindbergh nor the go between who delivered the ransom initially identified Hauptmann as the recipient. Condon, after seeing Hauptmann in a lineup at New York Police Department Greenwich Street Station, told FBI Special Agent Turrou that Hauptmann was not "John", the man whom Condon claimed he had passed the ransom money to in St. Raymond's Cemetery. He further stated that Hauptmann looked different (for instance that he had different eyes, was heavier, and had different hair), and that "John" was actually dead because he had been murdered by his confederates. While waiting in a car nearby, Lindbergh heard the voice of "John" calling to Condon during the ransom drop off, but never saw him. Although he testified before the Bronx grand jury that he heard only the words "Hey, Doc! ", and that it would be very difficult to say he could recognize a man by his voice, he identified Hauptmann as having the same voice during his trial in Flemington. The police beat Hauptmann while in custody at the Greenwich Street Station. Other coverage has said that certain witnesses were intimidated, and some claim that the police planted or doctored evidence, such as the ladder; or that the police doctored Hauptmann's time cards and ignored fellow workers who stated that Hauptmann was working the day of the kidnapping. These and other findings prompted J. Edgar Hoover, the first Director of the FBI, to question the manner in which the investigation and the trial were conducted. Hauptmann's widow campaigned until the end of her life to have her husband's conviction reversed. Erastus Mead Hudson was a fingerprint expert who knew about the then rare silver nitrate process of collecting fingerprints from wood and other surfaces on which the previous powder method would not work. He found that Hauptmann's fingerprints were not on the wood, even in places that the man who made the ladder must have touched. Upon reporting this to a police officer and stating that they must look further, the officer said, "Good God, don't tell us that, Doctor!" The ladder was then washed of all fingerprints, and Colonel Norman Schwarzkopf, Sr, the Superintendent of the New Jersey State Police, refused to disclose to the public that Hauptmann's prints were not on the ladder. In 1974, Anthony Scaduto wrote Scapegoat, which took the position that Hauptmann was framed and that the police both withheld and fabricated evidence. This led to further investigation, and in 1985, Ludovic Kennedy published The Airman and the Carpenter, in which he argued that Hauptmann had not kidnapped and murdered Lindbergh Jr. The book was made into a 1996 television film Crime of the Century, starring Stephen Rea and Isabella Rossellini. Some authors suggest Lindbergh was involved in the kidnapping and/or death of his baby, including retired judge Lise Pearlman in her 2020 book The Lindbergh Kidnapping Suspect No. 1: The Man Who Got Away. She points out that instead of being investigated as a possible suspect (due to his fame), Lindbergh helped lead the investigation despite being home at the time of the abduction. Not all modern authors agree with these theories. Jim Fisher, a former FBI agent and professor at Edinboro University of Pennsylvania, has written two books on the subject, The Lindbergh Case (1987) to address, at least in part, what he calls a "revision movement". In these texts, he explains in detail the evidence against Hauptmann. He provides an interpretation discussing both the pros and cons of that evidence. He concluded:
50 жылдан астам уақыт бойы Хауптманның әйелі Нью-Джерси соттарымен істі қайта ашу үшін сәтсіз күресті. 1982 жылы 82 жастағы Анна Хауптман Нью-Джерси штатын, бірнеше бұрынғы полиция қызметкерлерін, Хауптманның кінәлі екеніне тоқталған сотқа дейінгі мақалаларды жариялаған Херст газеттерін және бұрынғы прокурор Дэвид Т. Виленцті (сонда 86) 100 миллион доллардан астам өлімге байланысты зиян үшін сотқа берді. Ол жаңадан табылған құжаттар прокуратураның теріс әрекетін және үкімет агенттерінің дәлелдерді жасағанын дәлелдейтінін мәлімдеді, олардың барлығы да Хауптманның неміс ұлтынан болуына байланысты оған қарсы болды. 1983 жылы АҚШ Жоғарғы Соты оның сот ісін қарастырып жатқан федералды судьяның құлықтылығына байланысты оны соттан шеттету туралы өтінішін қабылдамады, ал 1984 жылы судья оның талаптарын қабылдамады. 1985 жылы қайтыс болған губернатор Хоффманның гаражынан 23 000-нан астам беттік Хауптман ісі бойынша полиция құжаттары табылды. Бұл құжаттар, 1981 жылы табылған 34 000 беттік ФБР файлдарымен бірге, бұрын жарияланбаған ақпараттың мол көлемін құрады. Осы жаңа дәлелдердің тікелей нәтижесі ретінде Анна Хауптман 1986 жылдың 14 шілдесінде азаматтық шағымын тағы бір рет өзгертті, күйеуінің атын ақтау үшін полицияның оны "басынан аяғына дейін" жалдағандығын мәлімдеді. 1990 жылы Нью-Джерси губернаторы Джеймс Флорио Хауптманның атын ақтау үшін кездесу өткізу туралы оның өтінішін қабылдамады. Анна Хауптман 1994 жылдың 10 қазанында қайтыс болды. Линдберг өзінің ұлының ұрлануы мен өлтірілуіне Хауптманның қатысы болуы керек деп сенді.
For more than 50 years, Hauptmann's widow fought with the New Jersey courts without success to get the case re opened. In 1982, the now 82 year old Anna Hauptmann sued the State of New Jersey, various former police officers, the Hearst newspapers that had published pre trial articles insisting on Hauptmann's guilt, and former prosecutor David T. Wilentz (then 86) for over $100 million in wrongful death damages. She claimed that the newly discovered documents proved misconduct by the prosecution and the manufacture of evidence by government agents, all of whom were biased against Hauptmann because he happened to be of German ethnicity. In 1983, the United States Supreme Court refused her request that the federal judge considering the case should be disqualified because of judicial bias, and in 1984, the judge dismissed her claims. In 1985, more than 23,000 pages of Hauptmann case police documents were found in the garage of the late Governor Hoffman. These documents, along with 34,000 pages of FBI files, which, although discovered in 1981, had not been disclosed to the public, represented a windfall of previously undisclosed information. As a direct result of this new evidence, Anna Hauptmann again amended her civil complaint on July 14, 1986, to clear her late husband's name by continuing to assert that he was "framed from beginning to end" by the police looking for a suspect. In 1990, New Jersey's governor, James Florio, declined her appeal for a meeting to clear Hauptmann's name. Anna Hauptmann died on October 10, 1994. Lindbergh, for his part, believed that Hauptmann must have been involved in the kidnapping and murder of his son.