Кіріспе
chembox
| Verifiedfields = өзгертілген
| Watchedfields = өзгертілген
| verifiedrevid = 408784649
| Chembox ref =
| ImageFile = Oxybenzone.svg
| ImageName = Oxybenzone
| PIN = (2-гидрокси-4-метоксифенил)(фенил)метанон
| OtherNames = Оксибензон, Бензофенон-3, 2-гидрокси-4-метоксибензофенон
|Section1=
|Section2=
|Section3= Chembox Қауіптілігі
| Hazards ref = Табиғатта оксибензон түрлі гүлді өсімдіктерде кездеседі. Бұл қосылысты алғаш рет 1906 жылы Германияда Кёниг пен Костанецкий синтездеген. Қазіргі уақытта оксибензонды күннен қорғайтын кремнің құрамына қосу мәселесі ғылыми қоғамдастық тарапынан оның қоршаған ортаға тигізетін әсері және қауіпсіздігі туралы пікір қақтығыстарына байланысты зерделенуде (төмендегі бөлімді қараңыз). Нәтижесінде, оксибензонды құрамында қамтитын күннен қорғайтын кремдерді Гавайи және Таиландта сатуға тыйым салынды.
| Verifiedfields = changed
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 408784649
| Chembox ref =
| ImageFile = Oxybenzone. svg
| ImageName = Oxybenzone
| PIN = (2 Hydroxy 4 methoxyphenyl)(phenyl)methanone
| OtherNames = OxybenzoneBenzophenone 32 Hydroxy 4 methoxybenzophenone
|Section1=
|Section2=
|Section3=Chembox Hazards
| Hazards ref = In nature, oxybenzone can be found in various flowering plants. The compound was first synthesised in Germany by chemists König and Kostanecki in 1906. The use of oxybenzone as sunscreen ingredient is currently under scrutiny by the scientific community due to controversies about its environmental impact and safety profile (see section below). As a result, sunscreens containing oxybenzone have been banned from sale in Hawaii, and Thailand.
Құрылымы мен электрондық құрылымы
Оксибензон конъюгацияланған молекула болғандықтан, көптеген ароматикалық молекулаларға қарағанда төмен энергиялы жарықты сіңіреді. Туысқан қосылыстардағыдай, гидроксил тобы кетонмен сутек байланысын түзетіп тұрады. Бұл өзара әрекеттесу оксибензонның жарық сіңіру қасиеттеріне үлес қосады. Дегенмен, төмен температурада фосфоресценцияны және триплет-триплет сіңіру спектрін байқау мүмкін. 175 К температурада триплеттің өмір сүру ұзақтығы 24 нс құрайды. Ұзақ мерзімнің қысқа болуы C=O тотығы мен OH тобы арасындағы жылдам молекулаішілік сутек алмасуымен байланысты.
Өндіріс
Оксибензон бензоил хлориді мен 3-метоксифенолдың Фридел-Крафтс реакциясы арқылы өндіріледі.
Қолданылуы
Оксибензон пластикте ультракүлгін сәулені жұтатын және тұрақтандыратын зат ретінде қолданылады. Фотоқорғау қасиеттеріне қарамастан, оксибензон гормоналды және фотоаллергиялық әсер ететін болуы мүмкін деген дау көптеген елдердің оны қолдануын реттеуіне әкелді.
Күн қорғауы
Оксибензон кең спектрлі ультракүлгін сәулелерді, соның ішінде UVB және қысқа толқынды UVA сәулелерін қамтиды. Фотоқорғаныш агенті ретінде, оның сіңіру профилі 270-ден 350 нм-ге дейін, 288 және 350 нм-де сіңіру жоғарлауларымен бірге. Қауіпсіздікке қатысты алаңдаушылықтарға байланысты, АҚШ нарығында оксибензон қамтитын күннен қорғау өнімдерінің үлесі 2023 жылы 2019 жылғы 60%-дан 13%-ға дейін төмендеді. Кейбір брендтер бензофенонға деген теріс пікірлерге байланысты, өздерінің күннен қорғау кремдерін "оксибензонсыз" деп таңбалайды.
In vivo зерттеулері
Оксибензонның фотоаллергия тудыруы өте сирек, бірақ ол күн сәулесі әсерінен болатын сирек аллергиялық реакциялармен байланысты. 82 фотоаллергиялық контактты дерматитпен ауырған науқастарды зерттеуде, оксибензонға фотоаллергиялық реакция шамамен төрттен бірінде байқалды. Оксибензонның контактты аллерген ретінде әсер ететініне дәлелдер бар. 2008 жылы 6 және одан жоғары жастағы қатысушыларды зерттеуде, зәр үлгілерінің 96,8%-ында оксибензон анықталды. Адамдар теріге жаққаннан кейін, зәрмен шығарылатын мөлшеріне сәйкес, оксибензонды 0,4%-дан 8,7%-ға дейін сіңіре алады. Бір уақыт ішінде бірнеше рет қолданғанда бұл көрсеткіш артуы мүмкін. Оксибензон ең көп таралған үш УФ-фильтрдің ішінде ең аз липофильді болғандықтан, ол роговая қабатта жиналуы ең төмен, ал сіңірілуі және метаболизмі ең жоғары. Ультракүлгін сүзгілер, мысалы оксибензон, тері арқылы сіңіріліп, метаболизмге ұшырап, негізінен зәрмен шығарылады. Биотрансформация әдісін, яғни организмге жат қосылыстың химиялық түрлену арқылы метаболитке айналу процесін, Окереке және әріптестері егеуқұйрықтарға оксибензонды ауыз және тері арқылы енгізу арқылы анықтады. Ғалымдар қан, зәр, нәжіс және тіндердің үлгілерін талдап, үш метаболит тапты: 2,4-дигидроксибензофенон (ДХБ), 2,2-дигидрокси-4-метоксибензофенон (ДХМБ) және 2,3,4-тригидроксибензофенон (ТХБ). ДХБ-ны қалыптастыру үшін метокси функционалдық тобы O-деалкилденуге ұшырайды; ал ТХБ-ны қалыптастыру үшін сол сақина гидроксилденеді. Басты метаболит – ДХБ, ал ТХБ өте аз мөлшерде табылды. 2019 жылы АҚШ-тың Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) болашақ зерттеулерге қатысты ұсыныстарында: «Зерттеулер кейбір жергілікті қолданылатын дәрілердің тері арқылы организмге сіңуі мүмкін екенін көрсетсе де, бұл олардың қауіпсіз емес екенін білдірмейді» деп атап өтті. Оксибензон кейбір өсімдіктерде де кездеседі.
Қоршаған ортаға әсері
Зерттеулер оксибензонға ұшырау мен дамып келе жатқан кораллдардың өлімі, кораллдардың ағаруы және кораллдар мен теңіз жануарларының генетикалық зақымдануы арасындағы мүмкін байланысты көрсетті. Дегенмен, осы зерттеулердің кейбіреулері бақылау тобының болмауы немесе нақты жағдайды көрсетпеуі себепті сынға ұшырады. Бұл сынға қарамастан, Палау, Гавай, Солтүстік Мариан аралдары және Аруба сияқты көптеген аймақтарда оксибензон қосылған күннен қорғайтын кремдерге тыйым салынды.
Австралия
2023 жылдан бастап күн қорғағыш кремдердегі оксибензонның максималды концентрациясы 10%-дан аспауы тиіс, бұл талапты TGA (Therapeutic Goods Administration) белгілеген.
Канада
2012 жылы жаңартылған Health Canada оксибензонды косметикалық мақсаттарда 6%-ға дейін пайдалануға рұқсат береді.
Еуропалық Одақ
Еуропалық тамақ қауіпсіздігі агенттігі оксибензон сияқты бензофенондарды тұрақты, биоаккумулятивті, уытты, сондай-ақ адамға канцерогенді әсер ететін және эндокриндік жүйені бұзатын заттар ретінде жіктейді. Еуропалық комиссияның тұтыну өнімдері жөніндегі ғылыми комитеті (SCCP) оның тұтынушылар үшін байланыс арқылы аллергия тудыру қаупі бар екенін мәлімдеді. Ол бет, қол және ерінге арналған өнімдерде 6%-ға дейін, денеге арналған өнімдерде 2,2%-ға дейін, ал басқа да құралымдарда 0,5%-ға дейін қолдануға рұқсат етіледі.
Жапония
2001 жылы жаңартылған Денсаулық сақтау, еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігінің хабарламасы бойынша оксибензонды косметикалық мақсаттарда 5%-ға дейін қолдануға рұқсат беріледі.
Палау
Палау үкіметі оксибензон және тағы тоғыз химиялық затты қамтитын күннен қорғайтын кремдер мен тері күтімі өнімдерін сатуды және қолдануды шектеу туралы заңға қол қойды. Бұл тыйым 2020 жылы күшіне енді.
Швеция
Швед ғылыми кеңесі оксибензон қосылған күннен қорғайтын кремдерді екі жасқа дейінгі балаларға пайдалануға жарамсыз деп санайды, себебі осы жастағы балалардың денесінде оны ыдырататын ферменттер толыққанды жетілмейді. Аталған зерттеу нәтижесі бойынша әзірге ешқандай регламент қабылданбаған.
Америка Құрама Штаттары
2021 жылы АҚШ-тың FDA оксибензонды жіктеуін өзгертті және оны енді GRASE (жалпы мойындалған қауіпсіз және тиімді) деп санамайды, себебі бұл жіктемені қолдайтын қауіпсіздік туралы деректер жеткіліксіз болды. 2021 жылдан бастап Гавайи штатының заң шығарушы органы оксибензонды күннен қорғайтын кремдер мен жеке күтім өнімдерінде пайдалануды заңсыз деп жариялады, себебі ол қоршаған ортаға зиян келтіреді, мысалы, дамып келе жатқан кораллдардың өліміне, кораллдардың ағаруына, кораллдарға генетикалық зақымға және басқа да теңіз жануарларына зиянды әсер етеді. Кей-Вест те оксибензон (және октиноксат) қосылған күннен қорғайтын кремдерді сатуға тыйым салды. Бұл тыйым 2021 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енуге тиіс болған. Дегенмен, бұл заңнама Флорида штатының заң шығарушы органы Сенаттың 172-заңымен күшін жойды, ол жергілікті билік органдарына рецептсіз дәрі-дәрмектер мен косметиканы (оксибензон мен октиноксат қосылған күннен қорғайтын кремдер сияқты) реттеуге тыйым салады. Бұл заң 2020 жылдың 1 шілдесінен бастап күшіне енді.