Кіріспе
Француздық видеотекстік қызмет Minitel – телефон желілері арқылы қолжетімді видеотекстік онлайн қызмет және Дүниежүзілік Торға дейін әлемдегі ең табысты онлайн қызмет болды. Ол Францияның Бретань аймағындағы Ренн қаласының жанындағы Сессон-Севиньеде ойлап табылды. Қызмет 1980 жылдың 15 шілдесінде Франциядағы Сен-Мало қаласында тәжірибелік режімде, ал 1980 жылдың күзінен бастап басқа да аймақтарда сынақтан өтті. Оны 1982 жылы PTT (Postes, Télégraphes et Téléphones; 1991 жылдан бастап France Télécom және La Poste арасында бөлінген) Франция бойынша коммерциялық түрде енгізді. Бастапқы күндерінен бастап пайдаланушылар онлайн сатып алулар жасауға, пойыз билеттерін резервтеуге, бизнес үшін ақпараттық қызметтер алуға, телефон анықтамасын іздеуге, электрондық пошта жәшігіне ие болуға және қазіргі Дүниежүзілік Тор арқылы мүмкін болатын сияқты әңгімелесуге мүмкіндік алды. 2009 жылдың ақпан айында France Télécom Minitel желісінде әлі де 10 миллион айлық қосылым бар екенін хабарлады. France Télécom 2012 жылдың 30 маусымында қызметті тоқтатты.
The Minitel was a videotex online service accessible through telephone lines, and was the world's most successful online service prior to the World Wide Web. It was invented in Cesson Sévigné, near Rennes, Brittany, France. The service was rolled out experimentally on 15 July 1980 in Saint Malo, France, and from autumn 1980 in other areas. It was introduced commercially throughout France in 1982 by the PTT (Postes, Télégraphes et Téléphones; divided since 1991 between France Télécom and La Poste). From its early days, users could make online purchases, make train reservations, information services for business, search the telephone directory, have a mail box, and chat in a similar way to what is now made possible by the World Wide Web. In February 2009, France Télécom indicated the Minitel network still had 10 million monthly connections. France Télécom retired the service on 30 June 2012.
Атауы
Ресми түрде TELETEL, Minitel атауы француз тіліндегі «Médium interactif par numérisation d'information téléphonique» (телефон арқылы цифрланған ақпаратты интерактивті беру ортасы) деген атаудың қысқартылған түрі болып табылады.
Телефондық кітапша
Minitel-дің ең танымал қызметі "Annuaire Electronique" болды; 1985 жылы желідегі қоңыраулардың шамамен жартысы осы қызметке жасалған. Сол жылдың мамыр айында бүкіл ел бойынша 24 миллион телефон абонентінің ақ телефондық анықтамасы қолжетімді болды. Оған 11 нөмірі арқылы қол жеткізуге болады; 1996 жылдың 18 қазанында (жаңа француз нөмірлеу жүйесі қабылданған кезде) телефондық анықтамаға қол жеткізу нөмірі 3611-ге өзгертілді. Компаниялар қосымша 3 жолға дейін ақпарат пен "көне" веб-сайт қоса алатын. Minitel телефондық анықтамасына жарнамаларды ODA (Office d'Annonces) сатты, бүгінде бұл Solocal / Pages Jaunes Groupe Францияның Севр қаласында орналасқан. 1991 жылы Париждегі Sony дүкендерінің "Minitel веб-сайтында" 100-ден астам бет болды. Қазіргі таңда 3611 Minitel анықтамасы онлайн ақ және сары беттермен алмастырылды. 2009 жылғы 11 ақпанда France Télécom және PagesJaunes компаниялары Minitel қызметін 2009 жылдың наурызында тоқтату жоспарларынан бас тартты. Оның анықтамалық қызметіне айына миллионнан астам рет жүгінушілер болды. Бұл France Télécom 2012 жылғы 30 маусымда операциялық шығындардың артуы және қызығушылықтың төмендеуіне байланысты қызметті тоқтатқанға дейін болды.
Технология
Minitel компьютерлік терминалдарды қолданды, олар тек мәтіндік монохромды экран, пернетақта және модемнен тұратын, бір үстелге сыйымды жиынтық болатын. Minitel терминалдары алдын ала анықталған блок графикалық символдар жиынтығын пайдаланып қарапайым графикалық элементтерді көрсетуге қабілетті болды. Түсті нұсқаулар кейіннен ақылы түрде қолжетімді болды, бірақ олар сирек қолданылды. Арнайы принтерлер де қолданысқа енді. Minitel қолданыстағы Transpac желісін пайдаланды. Қосылғанда, Minitel-дің кіріктірілген модемі әдетте абоненттің аналогты телефон желісі арқылы PAVI (Point d'Accès VIdéotexte, «видеотекстке қол жеткізу нүктесі») нөміріне қоңырау шалатын қысқа кодты теруді жүзеге асыратын. PAVI өз кезегінде Transpac арқылы тиісті компанияның немесе әкімшіліктің мақсатты серверлеріне цифрлық түрде қосылады. Қызметтің танымалдылығы 1985 жылдың маусым айында пайдаланушылар үшін екі апталық үзіліске әкелді, себебі секунд сайынғы қосылыстардың өсуінен ұйықтап жатқан бағдарламалық қате анықталды және түзетілуі қажет болды. Францияда ең көп қолданылатын нөмір «3615» болды, ал «3617» қымбат қызметтер үшін пайдаланылды. Minitel қызметтерінің атаулары көбінесе оларды осы ретінде анықтау үшін осы нөмірмен басталатын. Сол кездегі билборд жарнамалары көбінесе сурет, компанияның аты және «3615» нөмірінен тұратын. Minitel қызметі жарнамаланып жатқаны осыдан түсінікті болды, бұл кейінірек веб-қызметтері үшін қолданылған «.com» сияқты. Айқын мысал – «3615 code Père Noël» фильмінің атауы, онда бала Санта Клаусқа қоңырау шалу үшін Minitel-ді пайдалануға тырысады, бірақ қоңырау жергілікті қылмыскерге түседі; «Home Alone» голливудтық фильмі оның сюжетін плагиаттады деп айыпталды. Minitel модемі арқылы толық дуплекс деректерді жіберді. Ол 1200 бит/с (9 КБ/мин) жылдамдықпен жүктеді және 75 бит/с (0,6 КБ/мин) жылдамдықпен жіберді. Бұл сол кезде жылдам жүктеуге мүмкіндік берді. «1275» деп белгілі болған жүйе дұрысырақ V.23 деп аталды. Бұл жүйе жалпы мақсаттағы деректер байланысы үшін әзірленді, бірақ Minitel және оған баламалы қызметтер үшін бүкіл әлемде кеңінен қолданылды. Техникалық тұрғыдан алғанда, Minitel терминалдарды білдіреді, ал желі Télétel деп аталады. Minitel терминалдары Францияда ең көп қолданылатын AZERTY пернетақтасын пайдаланды (ағылшын тілді елдерде кең таралған QWERTY пернетақтасынан өзгеше). Кейбір ерте модельдер ABCDEF пернетақта орналасуын қолданды.
Minitel және Интернет
Minitel-дің Франциядағы Интернеттің дамуына көмектескені немесе кедергі келтіргені кеңінен талқыланады. Бір жағынан, оған мыңнан астам қызмет енген, олардың кейбіреулері қазіргі заманғы Интернеттегі кең таралған қолданбаларды болжаған. Екінші жағынан, француз үкіметінің өзіндік Minitel жүйесіне байланыстылығы Францияда Интернеттің таралуын тежеген болуы мүмкін; 1990 жылдары тоғыз миллион терминалға жеткен, ал 2012 жылы елде әлі де 810 000 терминал болды.
Minitel басқа елдерде
Бельгия: Minitel компаниясын Belgacom іске қосты және Teleroute бастаған қызметтерді ұсынды. Оны бизнес қолданғанмен, көпшілік оны сирек пайдаланды. Басты себебі – терминалдар Франциядағыдай тегін ұсынылмады және қызмет пайдалану құны жоғары болды (минутына 50 евро). Сонымен қатар, Belgacom компаниясы оны кеңінен жариялаған жоқ. Бразилия: 1980-1990 жылдары Telebrás компаниясында "Videotexto" немесе "VTX" деп аталатын бейнемәтіндік қызмет болды, оны Telesp (қазір Telefônica Vivo компаниясының бөлігі) сияқты жергілікті телефон компаниялары ұсынды. Қызметтерге чаттар, ойындар, телефон тізімін іздеу және электрондық банк қызметтері кірді. Кейбір кабельдік теледидар компаниялары әлі де өз клиенттеріне жалпы ақпарат беру үшін Minitel протоколын пайдаланады. Канада: Bell Canada Minitel сияқты Alex деп аталатын, AlexTel терминалдары бар жүйемен тәжірибе жасады. Жүйе тұжырымдамасы жағынан Minitel-ге ұқсас болды, бірақ Канаданың NAPLPS протоколдарын және Солтүстік Американың Bell System RJ 11 стандартты телефондық қосылыстарын қолданды. Алғашында Монреаль аймағында тәжірибелік режимде іске қосылған Alex, кейіннен Bell Canada қызмет көрсететін көптеген аймақтарда (негізінен Онтарио және Квебек) тегін сынақ кезеңімен және терминал ұсынысымен қолжетімді болды. Басты ақпарат – телефондық анықтама. "Екі тілді" (ағылшын және француз тілінде) қызмет ретінде таныстырылғанмен, ұсынылған қызметтердің көп бөлігі Квебекте тәжірибелік түрде ұсынылған және толығымен франкофондық болды. Қолданушылардың үлесі дерлік нөлге жуық болды. Қызмет тәжірибелік кезеңнен шыққаннан кейін жабылды. Telidon – осы технологиялық негізде жұмыс істеген бұрынғы канадалық мәтіндік және графикалық қызмет. Финляндия: 1986 жылы PTL Tele, кейін Sonera (қазір Telia компаниясының бөлігі) TeleSampo деп аталатын онлайн қызметті іске қосты. TeleSampo бейнемәтіндік қызметтерді ғана емес, сонымен қатар көптеген басқа Ascii-ге негізделген қосымша құнды қызметтерді (VAS) қамтыды. Сол кезде HPY HTF (қазір Elisa) Infotel (fi) деп аталатын бейнемәтіндік қызметті іске қосты. TeleSampo қызметі 2004 жылы тоқтатылды. Германия: 1983-2001 жылдар аралығында болған "Bildschirmtext" (BTX) Minitel сияқты ескі және техникалық жағынан ұқсас болды, бірақ тұтынушылар оны пайдалану үшін қымбат декодерлер сатып алуға мәжбүр болғандықтан сәтті болмады. Германия поштасы декодерлерге монополиялық құқық иеленді, бұл бәсекелестіктің дамуына кедерілді және бағаның төмендеуіне мүмкіндік бермеді. Аталған қораптарды сатып алушылардың саны аз болғандықтан, компаниялар үшін мазмұнды жариялауға ынта жоқ болды, бұл өз кезегінде қораптардың сатылымын арттырмады. Монополия жойылғанда, бәсекелес компьютерлік желілік қызметтер пайда болғандықтан, бәрі кеш болды. Германиядағы кейбір пошта бөлімдері BTX қораптарын жалпы пайдалануға ұсынды, бұл қорапты сатып алмастан BTX-ке қол жеткізуге мүмкіндік берді. Швеция: Швецияның мемлекеттік телефон компаниясы Televerket (қазір Telia Company) 1991 жылы Teleguide (sv) деп аталатын ұқсас қызметті ұсынды. Teleguide 1993 жылы Televerket пен IBM және Esselte сатушылары арасындағы келісімшарт дауына байланысты жабылды. Ұлыбритания: Prestel жүйесі Minitel-ге ұқсас болды, желіге кіру үшін арнайы терминалдарды немесе жеке компьютерлердегі бағдарламалық жасақтаманы пайдаланды. Prestel абоненттерінің саны 90 мыңға жетті. 1990 жылдардың басында US West (кейіннен Qwest және қазір Lumen Technologies) Миннеаполис және Омаха нарықтарында "CommunityLink" деп аталатын Minitel қызметін іске қосты. US West және France Télécom бірлескен кәсіпорны IBM PC, Commodore 64 және Apple II пайдаланушыларына Minitel бағдарламалық жасақтамасын эмуляциялау арқылы dialup модем арқылы Minitel мазмұнын ұсынды. Көптеген жеке қызметтер FT-ның француз нарығына ұсынған қызметтеріне ұқсас немесе жақын болды; шындығында, кейбір чат-қызметтер Франциядағы France Télécom желісімен байланысты. Қызмет AOL, Prodigy және CompuServe сияқты провайдерлердің бәсекелестік ұсыныстары, сондай-ақ тәуелсіз хабарландыру тақталары жүйелері мен интернет-провайдерлер американдық пайдаланушыларға арзан бағамен көбірек қызметтер ұсынғандықтан, қызмет өте қысқа болды. US West-тің Minitel ұсыныстарының көп бөлігі à la carte немесе сағаттық төлеммен ұсынылды, ал бәсекелестер ай сайынғы толық төлемді ұсынды және көптеген кішігірім BBS-тер пайдаланушылар жергілікті нөмірге қоңырау шалғанда мүлдем тегін болды. Minitel сонымен қатар АҚШ-та тікелей қызметтер ұсынды, ол DOS-ке негізделген клиенттерге IBM PC-мен үйлесімді пайдалану үшін жіберілді. 1983 жылы Knight Ridder баспасы мен AT&T компаниясы Viewtron деп аталатын бәсекелестік қызметті ұсынды. Қызмет жаңалықтар, авиациялық кестелер және білім беру мазмұнын ұсынды, бірақ хабар алмасу мүмкіндігі болмады, өйткені баспа компаниясы байланыс бір жақты болуы керек деп ойлады.